Bangladesh U-20 jamoasi tarixiy g‘alobasi

Ronan Sullivan penaltini tepish uchun nuqtaga yaqinlashganida, Maledagi kech tushdan keyingi nam havoda havotir bilan aralash hayajon qaynab turardi. Final hisob 0:0. U-20 SAFF chempionati taqdiri bitta zarbaga bog‘liq. Millionlab muxlislar onlayn, stadiondagilar o‘rinlaridan turib olgan. U esa egizak akasi Declan tomonga qarab, xotirjam ohangda aytadi: beshinchi penaltini panenka bilan tepaman.

Bu uning hayotida atigi uchinchi panenkasi edi. Ikki marta mashg‘ulotda uringan, bittasi to‘singa tegib qaytgan. Lekin Declan uchun bu yangilik emasdi.

“U aytishi ham shart emas edi. Baribir shuni qilishini bilardim”, – deya eslaydi u, hozirda Saint Joseph’s University yotoqxonasidagi divanda akasi yonida o‘tirib.

Top tepildi. To‘p havoga ko‘tarildi. Darvozabon bir tomonga sho‘ng‘idi, to‘p esa nafis yoy chizib, darvozaning o‘rtasiga tushdi. 3 aprel kuni Malé shahridagi stadion portlab ketgandek bo‘ldi. Bangladesh U-20 jamoasi Hindistonga qarshi finalda chempion bo‘ldi. Ronan esa o‘sha panenka bilan mamlakat bo‘ylab mashhur bo‘lib uyg‘ondi.

Ikki yil avval esa u Instagram’da “Save Bangladesh Football” sahifasiga oddiy xabar yozgan yigit edi, xolos.

Filadelfiyadan Dakkagacha bo‘lgan uzun yo‘l

Sullivanlar oilasining hikoyasi kinossenariyga o‘xshaydi. Filadelfiyada tug‘ilgan, ismlari irlandcha, lekin onasi tomondan bangladeshlik ildizga ega bo‘lgan ikki yigit. Ular Bangladeshga hech qachon bormagan, tilni bilmaydi, madaniyatni faqat oilaviy hikoyalar orqali tasavvur qiladi. Shunga qaramay, bir kun kelib, mamlakat U-20 terma jamoasi safida kubok ko‘taradi.

“U yoqqa uchib borishning o‘zi aql bovar qilmaydigan edi. Suv shu qadar ko‘kki, bundayini umrimda ko‘rmaganman”, – deydi Ronan. – “Biz odatda Ocean City, New Jerseyga boramiz, u yerda suv jigarrang, baribir sevimli joyimiz. Bu safar esa suvni ko‘rib, ‘voy, bu nima bo‘ldi o‘zi’, deb qoldik. Go‘yo ‘The Waterboy’ filmidagi maxsus suvdek. Balki bu shunchaki Maldiv suvining o‘zi bo‘lishi mumkin.”

Bangladesh – FIFA reytingida 181-o‘rin, lekin qariyb 180 million aholi va BMT ma’lumotiga ko‘ra, dunyodagi oltinchi yirik diasporaga ega mamlakat. Asosiy oqim Janubiy Osiyo va Yaqin Sharqda, ammo Buyuk Britaniya, AQSh, Italiya va G‘arbning turli burchaklarida ham bangladeshliklar bor. Sullivanlar ana shu tarqalgan avlodning eng ko‘zga ko‘ringan yangi yuzlaridan bo‘lib qoldi.

“Biz u yerda nima qilganimizni ko‘rishdi, qanday tajriba bo‘lganini ko‘rishdi, endi esa birdaniga chet elda tug‘ilgan ko‘p futbolchilar Bangladesh uchun o‘ynashga qiziqa boshladi”, – deydi Declan. – “Angliyadagi yaxshi akademiyalarda o‘ynayotgan yigitlar bor. Talant butun dunyoga sochilib ketgan. Masala – uni qanday ishlatishda.”

Ronan va Declan bilan birga ularning ukalari – Philadelphia Union hujumchilari Quinn va Cavan ham aslida uch mamlakat – AQSh, Germaniya va Bangladesh uchun o‘ynash huquqiga ega bo‘lgan. Quinn allaqachon AQSh terma jamoasi safida rasmiy o‘yin o‘tkazib, o‘z kelajagini tanladi, Manchester City yo‘lida turgan Cavan ham amerikalik superiste’dod sifatida ko‘rilmoqda. Egizaklar esa Bangladesh uchun real variantga aylandi.

Hamma narsa Instagram’dan boshlangan. “Bu ham g‘alati, to‘g‘risi,” – deya kuladi Declan. “Save Bangladesh Football sahifasidan xabar keldi. Avvaliga bu oddiy fan-sahifa deb o‘yladik, pasportimiz ham yo‘q paytda bizni yig‘inga chaqirishayotganini tushunmadik ham.” Oradan ko‘p o‘tmay esa bu sahifa aslida federatsiya bilan yaqindan ishlaydigan, jiddiy ko‘prik ekani ma’lum bo‘ldi. Natijada yigitlar federatsiya vitse-prezidenti Fahad Karim bilan bog‘landi va SAFF U-20 turniriga yo‘l ochildi.

Pasport masalasi esa oson kechmadi. Onasining o‘zi ham Bangladesh pasportiga ega emasdi, hujjatlar oylar davomida yurdi. Nihoyat mart oyida egizaklar Nyu-Yorkdan Dehliga, u yerdan Dakkaga uchdi. Bu ularning hayotidagi eng uzun parvoz bo‘ldi.

Lagerda isbot, maydonda hurmat

Bangladeshga yetib kelganlarida ularni qizil gilam kutib olmadi. Hech kim ularga oldindan tarkibdan joy va’da qilmagan. Ular 30 dan ortiq futbolchi ishtirok etayotgan yig‘inga qo‘shildi. Yana uch nafar “origin” – chet elda tug‘ilib o‘sgan, ildizi Bangladeshga borib taqaladigan futbolchi bor edi. Murabbiy ingliz tilida gapirardi, lekin maydonda baribir til to‘sig‘i sezilardi.

“Chet ellik bo‘lsangiz, avvaliga to‘pni olish qiyinroq. Tilni bilmaymiz, ba’zi yigitlar biz kelganimizdan unchalik xursand ham bo‘lmagandir”, – deydi Ronan. – “Lekin bir necha marta to‘p olib, nima qila olishimizni ko‘rsatgach, hammasi o‘zgardi.”

Bir necha kunlik mashg‘ulotdan so‘ng ular tarkibga kirishiga ishonch hosil qildi. Maydondagi isbotdan keyin kiyinish xonasidagi muhit ham yumshadi, yangi jamoadoshlar bilan muloqot ochildi.

Final va o‘sha mashhur panenka esa bu hikoyani butun mamlakatga yoydi. Sullivanlar Dakkaga qaytganida, ularni haqiqiy qahramonlar kabi kutib olishdi. Ular bir necha kun davomida intervyular berdi, shaharni kezdi, faqat AQShda ko‘rgan buvisi bilan endi vatanda birga vaqt o‘tkazdi, mahalliy taomlarni tatib ko‘rdi.

Declan o‘sha kunlarni shunday tasvirlaydi: “Bu juda ko‘p edi. Juda ko‘p gul, juda ko‘p odamlar. Jamoamiz Bangladeshda eng issiq mavzuga aylandi, desam mubolag‘a bo‘lmaydi.” Ularning o‘zi ham ko‘zga darrov tashlanardi – “biz u yerda hamma uchun oppoqmiz”, deydi u kulib.

Lekin bu shunchaki romantik hikoya emas. Bu – Bangladesh futbolining yangi bobini ochib berishi mumkin bo‘lgan sahna.

Thomas Dooley va mentalitetni o‘zgartirish rejasi

U-20 jamoasi kubokni ko‘targanidan yetti hafta o‘tib, Bangladesh futbol assotsiatsiyasi katta qaror qabul qildi. Sobiq AQSh terma jamoasi sardori Thomas Dooley katta jamoa bosh murabbiyi etib e’lon qilindi. U – Amerikada tug‘ilgan, Germaniyada o‘sgan, keyin tasodiflar zanjiri orqali AQSh terma jamoasiga kelib qo‘shilgan futbolchi. Murabbiylik faoliyatining katta qismini Janubi-Sharqiy Osiyoda o‘tkazgan, shu yillarda u “futbolga telba bir mamlakat” haqida eshitgan. Endi esa o‘sha mamlakatni yangi Jahon chempionati sikliga boshlab kirmoqda.

“Biz hozir muxlis bo‘lishni yaxshi ko‘radigan mamlakatmiz. Buni o‘zgartirishimiz kerak. O‘yin ko‘radigan emas, futbol o‘ynaydigan mamlakat bo‘lishimiz kerak”, – deydi u.

Dooley chet elda tug‘ilib o‘sgan, lekin ildizi Bangladeshga boradigan futbolchilarning tanlash huquqini qat’iy himoya qiladi. U Osiyodagi yo‘lini Filippinda boshlagan, u yerda ham “legioner”larga qarshi bo‘lgan muxlislar bo‘lgan. Endi Bangladeshda ham shu mavzu ko‘tarilishi mumkin, lekin u jamoa ichidagi kayfiyatdan mamnun. Ayniqsa Leicester City yarim himoyachisi Hamza Choudhury misolini ko‘rsatadi.

“Hamza kelganidan hamma xursand bo‘ldi. Futbolchilar tushunadi: chet elda o‘sgan o‘yinchilar ularga yordam berishi mumkin. Ularning munosabati, mehnat etikasiga qarab o‘rnak olishadi, maydonda va undan tashqarida o‘zini qanday tutishini ko‘rishadi”, – deydi murabbiy.

Federatsiya diasporani qancha ko‘p qidarsa, shuncha ko‘p ism topilmoqda. Albatta, hammasi ham yirik Yevropa ligalarida emas, lekin umumiy saviyani oshira oladigan darajada. Shu bilan birga, bu nozik muvozanat. Dooleyga har kuni “minglab” xabarlar kelmoqda, u esa byudjetni yodda tutishga majbur.

“Har bir chiroyli jarima zarbasi videosini yuborgan odam ham yaxshi futbolchi bo‘lavermaydi. Bizda bu yerning o‘zida ham yaxshi o‘yinchilar bor, va ularni moliyaviy jihatdan ko‘tara olamiz”, – deydi u. – “Biz bir futbolchini olib kelish uchun 2-3 ming dollar sarflab, uni zaxirada o‘tqazish uchun pul sarflamaymiz. Agar kelayotganlar haqiqatan yordam bera olsa, mayli. Bo‘lmasa, o‘sha pulga mahalliy o‘yinchilarni yig‘ib, ikki hafta davomida kuniga ikki mahal mashg‘ulot o‘tkazamiz – va ularning qanchalik tez o‘sishini ko‘rasiz.”

Dooley o‘ylashni o‘rgata oladigan, ko‘p yugura oladigan, xatolar sonini kamaytiradigan “yaxshi guruh” bilan ishlasa, jamoani 20-30 foizga kuchaytirish mumkin, deb hisoblaydi. FIFA reytingida 150-lik sari ko‘tarilish – uning nazarida mutlaqo real maqsad.

Orzu esa bundan ancha kattaroq.

Instagramdagi bayroqlar va Hindiston bilan keskin raqobat

Sullivanlar oilasining to‘rt aka-ukasi Instagram sahifalarida yillar davomida Bangladesh bayroqlari yog‘ilib kelgan. Ronan va Declan Maldivda o‘tirib, telefonlariga qararkan, onlayn shov-shuv qanday darajaga chiqqanini ko‘rib hayratda qolgan. Ayniqsa Hindistonga qarshi o‘yin atrofidagi keskinlik ko‘zga tashlangan.

“Ular meni it yetaklab ketayotganimni tasvirlangan montajlar qilishardi, it esa Hindiston bayrog‘iga bo‘yalgan. Aqldan ozgandek edi. Issiqlik juda baland, taranglik ham”, – deydi Ronan.

Maldivdagi shovqin, Bangladeshdan kelgan ishchilar va muxlislar qo‘llab-quvvatlovi – bularning barchasi Sullivanlar hayotida ilgari hech qachon bo‘lmagan atmosferani yaratdi. Bu kayfiyat Dakkaga qaytganda aeroportdagi qahramonona kutib olish bilan davom etdi.

“Hammaning bizga minnatdorligi, quvonchi, kubokni mamlakatga qaytarganimiz uchun shunchalik hayajonlangani… Bunday narsani Amerikada, yoshlar futbolida ko‘rmaysiz”, – deydi Declan.

Dooley ham o‘z ko‘zlari bilan ko‘rgan. Yozda San Marino bilan o‘rtoqlik o‘yiniga uchib ketish uchun aeroportga kelganida, uni qarshi olish uchun yig‘ilgan jurnalistlar sonini ko‘rib, u bir lahza o‘zini Jahon chempionatiga yo‘l olayotgandek his qilgan.

“‘Biz Jahon chempionatiga ketyapmiz shekilli’, deb o‘yladim. Sahna shunaqa edi. Agar haqiqatan ham Jahon chempionatiga chiqadigan bo‘lsak, nima bo‘lishini tasavvur ham qilolmayman”, – deydi u.

Ronan ham shunga o‘xshash fikrda: “Agar Bangladesh Jahon chempionatiga chiqsa, mamlakat portlab ketadi.”

Hozircha bu juda uzoq tuyuladi. Hindiston yarim orolidan hech bir erkaklar yoki ayollar terma jamoasi Jahon chempionatida o‘ynamagan. Mintaqaning futbolga bo‘lgan muhabbati esa asosan Janubiy Amerika gigantlariga qaratilgan.

Shunga qaramay, erkaklar Jahon chempionatini yana kengaytirish rejalari, diasporaga yo‘l ochilishi va yangi avlodning paydo bo‘lishi Bangladesh futboli uchun boshqa darajani va’da qilmoqda. Agar bu hududdan biror jamoa Jahon chempionatiga chiqsa, bu nafaqat sport, balki butun mintaqaning o‘ziga bo‘lgani qarashini o‘zgartirishi mumkin.

Declan o‘z orzusini yashirmaydi: “64 jamoali Jahon chempionati haqida o‘ylasam, ‘agar hamma shu o‘yinchilarni to‘play olsak, saralanish imkonimiz bor’, deb o‘ylayman. Bu orzu. Eng katta maqsad.”

U o‘z do‘stlari – sobiq Philadelphia Union akademiyasi hamkori, hozirda Penn State qanot hujumchisi Nehan Hasan va Stanford hujumchisi Trevor Islam nomlarini tilga oladi. Ular ham kelajakda Bangladesh safida bo‘lishi mumkin bo‘lgan nomzodlar sifatida ko‘rilmoqda.

Dooley esa bu yigitlarni ishontirish kerakligini ta’kidlaydi: “Ularga bu yerda meros qoldirishingiz mumkinligini aytishimiz kerak. Bu mamlakatda iz qoldirish imkoniyati bor.”

Reja: SAFF, Osiyo Kubogi, Jahon sahnasi

Dooley uchun eng yaqin maqsad aniq: noyabr oyida Bangladesh mezbonlik qiladigan katta yoshli SAFF chempionati. Mamlakat bu turnirni faqat bir marta, 2003 yilda, ham mezbon bo‘lgan paytida yutgan. Endi esa u bu musobaqani o‘z loyihasining birinchi jiddiy sinovi sifatida ko‘rmoqda.

Shundan keyin u ichki tizimga chuqurroq sho‘ng‘ishni rejalashtirgan. Uning fikricha, Bangladeshda futbolni rivojlantirish yuqoridan pastga qarab qurilishi kerak: katta terma jamoa muvaffaqiyati qiziqish, homiylik va sarmoyani tortadi, bu esa to‘g‘ri piramida – akademiyalardan tortib kattalar ligalarigacha bo‘lgan tizimni yaratishga xizmat qiladi.

Hozircha u Dakkadagi badavlat Gulshan hududida kvartira izlayotgan bo‘lsa-da, vaqtincha mehmonxonada yashamoqda. Derazadan qaraganida, zich joylashgan ko‘p qavatli uylar, tirband ko‘chalar, lekin atigi bir-ikki maktab maydonchasini ko‘radi, xolos. Bu – eng chuqur muammo: infratuzilma, madaniyat va keyingi avlod tafakkurini o‘zgartirish zarurati.

Dooley orzusini bir jumlada jamlaydi: “Biz shunday bo‘lishini xohlaymizki, bolalar Argentina muxlisi bo‘lishni emas, Argentina bilan, Braziliya bilan o‘ynaydigan futbolchi bo‘lishni istashsin.”

Bangladesh uchun savol endi bitta: Sullivanlar panenkasi, diasporaning uyg‘onishi va Dooley rejasi – bular vaqtinchalik to‘lqinmi yoki nihoyat butun mamlakatni boshqa darajaga olib chiqadigan katta to‘lqinning boshlanishimi?