UZB SPort

“Sandpapergate”: eski jarohatlar va yangi ayblovlar

Avstraliya kriketi sakkiz yildan keyin ham 2018-yilgi Janubiy Afrika safaridan qutula olmayapti. Yaqinda nashr etilgan “Sabr” avtobiografiyasi, Cameron Bancroftning uzun bayonoti va David Warnerning keskin chiqishlari eski chandiqlarni yirtib tashladi. Markazda esa yana o‘sha voqea – Port Elizabeth va Cape Towndagi to‘pni sandpaper bilan o‘zgartirish mojarosi.

Khawaja: “Biz hammamız hamjihat edik”

Usman Khawaja o‘z kitobining bir bobida 2018-yilgi safarni batafsil ochib beradi. U aytishicha, mojaro Cape Townda kameraga tushgan lahzadan ancha oldin, Port Elizabethdagi ikkinchi Testda boshlangan.

Durbandagi birinchi Test oldidan bo‘lib o‘tgan yig‘ilishda, deydi u, murabbiylar shtabidan bir kishi jamoaga havoda to‘pni harakatlantirish yo‘lini topish kerakligini aytgan. “Biz hammamiz hamjihat edik”, deb yozadi u. Gap keyin amaliyotga o‘tadi.

Khawaja tasvirlashicha, Port Elizabethda tanaffusdan keyin Bancroft to‘pni olib, sandpaper bilan bir tomonini qo‘pol qilgan. To‘p maydondagi barcha o‘yinchilar orasida aylangan, gullydagi Khawajaga ham kelgan. U darhol keskin reverse-swingni sezgan.

Bir bowler jamlanma davrasida shunday degani yodida qolgan:

“Bollar, endi u juda ko‘p harakat qilyapti. Hech narsa qo‘shmang, shunaqasi ham juda tentakchilik.”

Khawaja aytishicha, Cape Towndagi mashhur Test chog‘ida murabbiylar shtabidan yana bir kishi Bancroftga yoniga borib, to‘p bilan qilayotgan ishini kuchaytirishni uqtirgan.

Bancroft ushlangach, Khawaja jamoa menejeri Gavin Dovey bilan tortishganini yozadi. Uning pozitsiyasi qat’iy bo‘lgan:

“Buni jamoa sifatida qabul qilishimiz kerak. Buni jamoa bo‘lib qildik, demak jamoa bo‘lib javob beramiz.”

Keyingi yig‘ilishda bu fikrni ko‘pchilik qo‘llab-quvvatlaganini aytadi, lekin o‘sha paytdagi sardor Tim Paine hamma ham bunday yondashuv tarafdori emasligini sezgan.

Bob so‘ngida Khawaja shunday xulosa qiladi: “Men faqat o‘zim nomidan gapira olaman, lekin men nima bo‘layotganini juda aniq bilganman.”

Keyinchalik ABC’ning “7.30” dasturida u maqsadini ochiq aytdi: hikoyani to‘liqroq aytib, uch nafar jazolangan o‘yinchini yolg‘iz “aybdor” qilib ko‘rsatishga qarshi chiqish. “Bu faqat ular emas edi. Biz buni jamoa, butun skvad sifatida qildik”, dedi u. Ammo alohida bowlerlar sandpaper ishlatilganidan xabardor bo‘lgan-bolmagani borasida fikr bildirishdan bosh tortdi.

Warner: “Endi hamma haqiqatni biladi”

David Warner Khawajaning talqinini so‘zsiz qo‘llab-quvvatladi. Ijtimoiy tarmoqlardagi videomurojaatida u: “Bu yuz foiz to‘g‘ri”, dedi va ortidan: “Endi hamma haqiqatni biladi”, deya qo‘shib qo‘ydi.

Sandpaper mojarosi tufayli ichki va xalqaro kriketdan chetlatilgan, rahbarlik lavozimlaridan umrbod mahrum qilingan Warner Cricket Australia tekshiruvini “shoshma-shosharlik” va “chala” deb atadi. U savolni aynan bowlerlarga qaratdi: ular bilan to‘liq suhbat o‘tkazildimi? Unga ko‘ra, unga hech kim ularning rasmiy ko‘rsatma berganini aytmagan. “Bu yashirish hidini beradi”, dedi u.

Warner hozirgi sardor Pat Cumminsga ham keskin zarba berdi. Cummins Khawaja ayblovlarini rad etgach, Warner: “Bugungi sardor Ussieni avtobus ostiga tashladi, bundan juda-juda ranjidim”, dedi. Uning fikricha, u va yana ikki nafar jazolangan o‘yinchi barcha oqibatni ko‘targan, ammo to‘liq manzara hech qachon ochilmagan: “Bizga umrbod jazo berildi.”

Cummins: “Bu mutlaqo bema’ni”

Pat Cummins esa chiziqni qattiq chizib qo‘ydi. Noyabr o‘rtalaridagi uzun matbuot anjumanida u Khawajani “odamlarning hayoti va obro‘siga yengil qarashda” aybladi.

“Agar u ‘biz hammamiz bilardik’ deganda sandpaper maydonga olib chiqilganini nazarda tutsa, u yuz foiz adashyapti”, dedi Cummins. Uning fikricha, Khawaja bundan ham og‘irroq ayblovlar qo‘yayapti: go‘yoki Cummins va boshqalar sandpaper bilan rejalashtirilgan sxemaning “me’morlari” bo‘lgan. “Bu mutlaqo bema’ni”, deydi u.

Cummins sakkiz yil davomida bir pozitsiyada turibdi: u sandpaper ishlatilayotganidan bexabar bo‘lganini aytadi. Jamoa ichida “kollektiv javobgarlik” haqida gap bo‘lganini ham eslolmaydi.

“Uzzy kitobida mening va ko‘plab boshqalarning, umuman Avstraliya kriketining hayotiga yengil qaragan. Men uning hikoya aytish huquqini hurmat qilaman, lekin aytgan-gaplarimiz uchun javob berishimiz kerak”, deydi u.

Cummins agenti Bancroftning yangi bayonotidan keyin ham pozitsiya o‘zgarmaganini tasdiqladi: “Cam boshidan kechirganlari uchun achinamiz, lekin u aytgan gaplarning barchasiga Pat matbuot anjumanida javob bergan.”

Bancroft: “Bu faqat uch kishi emas edi. Bu butun jamoa edi”

Cameron Bancroft – Cape Townda kameraga sandpaper bilan tushib qolgan o‘sha o‘yinchi – endi voqeani ancha kengroq chizmoqda. U matbuotga taqdim etgan uzun maqolasida dastlabki rasmiy talqin uning boshidan kechirganlariga to‘g‘ri kelmasligini yozadi.

“Bu faqat uch kishi – Steve Smith, David Warner va men – bilgan narsa emas edi. Bu butun jamoa edi”, deb yozadi u.

Bancroftga ko‘ra, g‘oya Warnerdan chiqqan. To‘pning reverse-swingi haqida u muntazam ravishda bowlerlar bilan, jumladan Pat Cummins, Mitchell Starc, Josh Hazlewood va Mitchell Marsh bilan gaplashib turgan.

“Men qilayotgan ish samarali yoki yo‘qligini qayerdan bilaman? Buni faqat to‘p bilan ishlayotgan bowlerlar va wicketkeeper bilan suhbatda bilaman”, deydi u. “Hamma bowlerlar menga ishlarim qanchalik foyda berayotganini aytishgan. Bu foydali edi.”

U sobiq bowling murabbiyi David Saker nomini ham ochiq tilga oladi. Bancroft eslashicha, Saker to‘pni reverse qilish bo‘yicha suhbatlarda doim ishtirok etgan, keyinchalik gap ochiq sandpaperga o‘tganda ham u “albatta shu yerda bo‘lgan”.

Bancroftning da’vosiga ko‘ra, Port Elizabethdagi uchinchi kun ertalab jamoa oldida uning sandpaper ishlatgani muhokama qilingan, roli ochiq tan olingan. “Avvalgi kechadagi 4/28 lik muvaffaqiyatni qanday nishonlagan bo‘lsak, xuddi shunday meni ham tabriklashdi, murabbiylar va o‘yinchilardan, ayniqsa David Sakerdan rag‘bat eshitdim”, deb yozadi u.

Cape Townda esa, deydi Bancroft, murabbiylardan biri – keyin u bu odam aynan Saker ekanini tasdiqlaydi – maydondagi fielding paytida uning yoniga kelib: to‘pni ko‘proq ishlashga undagan.

Bancroft nafaqat Saker, balki sobiq bosh murabbiy Darren Lehmannni ham tilga oladi. Unga ko‘ra, Lehmann bir paytlar Peter Handscombga: “Tezda maydonga tushib, Bangersdagi la’nati sandpaperni olib qo‘y”, deb baqirgan. “Agar u bilmagan bo‘lsa, bunday demagan bo‘lardi”, deb yozadi Bancroft. Shuningdek, Warner sandpaper ishlatishni taklif qilgan paytda ham Lehmann yonida bo‘lganini aytadi.

Eng og‘riqli nuqta – Bancroft o‘sha paytdagi tekshiruvda ko‘plab muhim tafsilotlarni yashirganini tan oladi: sandpaper qachon boshlanganini, qancha davom etganini, boshqalar qanchalik xabardor bo‘lganini. Cumminsning yaqindagi qat’iy inkori esa “oxirgi tomchi” bo‘lgan.

“Bu meni g‘azablantirdi, xiyonat qilingan va yolg‘iz his qildim”, deb yozadi u. “Men ko‘rganim, boshdan kechirganim, u bilan va Janubiy Afrikadagi o‘sha safardagi hamma bilan birga yashaganim – bu uning matbuot anjumanida va keyingi yillarda aytganlariga mos kelmaydi.”

Jazo uchligidan eng ko‘p zarar ko‘rgan ham aynan Bancroft bo‘ldi: 2018-yildan keyin Avstraliya safida bor-yo‘g‘i yana ikki Test o‘ynadi.

Smith – sukutdagi markaz

Steve Smith bu galgi bo‘ronni Nyu-Yorkdagi uyidan, yoritish chiroqlaridan ancha uzoqda kuzatyapti. Lekin u hamon voqeaning yuragida turibdi.

O‘sha paytdagi ilk matbuot anjumanlaridan birida u “leadership group bilganini” tan olgan, lekin sandpaper emas, “gritli skotch” ishlatilganini da’vo qilgan edi. Hech kimning nomini aytmadi, barcha javobgarlikni o‘z zimmasiga oldi: “O‘yinni obro‘sizlantirgani uchun cheksiz afsusdaman”, degandi u. Sidneydagi mashhur matbuot anjumanida ko‘z yoshlariga bo‘g‘ilib: “Buni butun umrim davomida afsus bilan eslayman”, deb aytgan.

Smith 12 oyga chetlatildi, keyin qaytdi va yana bu avlodning eng yirik batterlaridan biri sifatida o‘zini tikladi. Ammo u Khawajaning kitobi chiqqandan beri hanuz bir og‘iz ham gapirmadi.

Shunga qaramay, “Sabr”da Smith markaziy figura. Khawaja yozishicha, u matbuotga bor haqiqatni aytmoqchi bo‘lganida, Smith uni fikridan qaytargan: “Smudge menga buni o‘zim zimmasiga olaman, dedi. Men uning olgan jazolariga ishonolmadim, lekin u baribir hammasini o‘zi ko‘tarishni xohladi.”

Paine, bowlerlar va og‘riqli sukut

Tim Paine Cape Towndan keyin sardorlikni qo‘lga olgan, lekin 2021-yilda shaxsiy mojaro sabab lavozimidan ayrilgan. O‘z avtobiografiyasida u Bancroftning sandpaper bilan ushlangani tasvirlarini ilk bor ko‘rganda jamoaning holatini shunday eslaydi: “Barchamiz dahshatga tushdik. Yuragim cho‘kib ketdi. ‘Bu nima balo?’ deb o‘yladim.”

Bancroft esa Paine bilan bo‘lgan suhbatlarni umumiy eslaydi: wicketkeeper sifatida to‘pning qanday harakatlanayotganini kuzatib turgani uchun u bilan ham gaplashganini yozadi. Yana o‘sha savol: “Men qilayotgan ish samarali yoki yo‘qligini bowlerlar va wicketkeeper bilan gaplashmasdan qayerdan bilaman?”

Josh Hazlewood esa hozircha sukutda. Lekin u “Sabr”da bilvosita tilga olinadi. Khawaja yozishicha, bowlerlardan biri Fox Sports’dagi “The Back Page” ko‘rsatuvida ball-tampering haqida hech narsa bilmaganini qat’iy rad etgan. Bu Warnerni “qaynatgan”. Khawaja o‘sha payt Warnerdan kelgan xabarni eslaydi: u intervyu lavhasini yuborgan va keskin norozilik bildirgan.

Hazlewood o‘sha pozitsiyada qolgan: u 2021-yilda bowlerlar nomidan chiqqan rasmiy bayonotga ham qo‘l qo‘ygan. O‘sha hujjatda u, Cummins, Starc va Nathan Lyon Cape Townda maydonga “begona modda” olib chiqilganidan faqat katta ekrandagi tasvirlardan keyin xabar topganini aytishgan. Ular Nigel Llong va Richard Illingworth kabi tajribali hakamlar to‘pni tekshirib, o‘zgartirmaganini ta’kidlab, “demak, zararlanish alomati bo‘lmagan”, degan.

“Bu bo‘lgan ishni oqlamaydi, – deyilgan bayonotda. – Ammo biz bundan saboq oldik va o‘yin, raqib va o‘zimizga bo‘lgan hurmatni oshirishga harakat qilyapmiz. Mish-mish va imolarni to‘xtatishni so‘raymiz. Vaqti keldi, oldinga qarash kerak.”

Bancroft esa o‘sha bayonotni “chuqur og‘riqli” deb ataydi. U Port Elizabeth va Newlandsdagi maydondagi suhbatlar, to‘p bo‘yicha fikr almashishlar va birgalikdagi nishonlashlarni eslab, bu gaplarni “yutib yuborish qiyin” bo‘lganini yozadi.

Lehmann va Saker: murabbiylar ham nishonda

Darren Lehmann 2018-yilda Cape Townda bosh murabbiy edi. Dastlab u sandpaper rejasi haqida hech narsa bilmaganini aytgan, Cricket Australia tekshiruvi ham uni aybdor deb topmagan, ammo baribir iste’foga chiqqan.

Endi Bancroft uni ochiqchasiga tilga olyapti: Lehmannning Handscombga “Bangersdan sandpaperni olib qo‘y” deb baqirgani, Warner sandpaper taklif qilgan paytda yonida bo‘lgani – Bancroft nazarida, bularning bari “bilmasdim” degan gap bilan uyg‘un emas.

Lehmann hozir ABC Sport efirida qisqa izoh bilan cheklandi: u ayblovlarni “diqqat bilan o‘qib, har birini alohida ko‘rib chiqishini” aytdi, shoshilinch javob bermaslikni ma’qul ko‘rdi.

David Saker esa yillar davomida deyarli gapirmadi. 2021-yilda BBC’ga bergan intervyusida “ayb ko‘p odamga taalluqli bo‘lishi mumkinligini”, o‘zini ham, Lehmannni ham, boshqalarni ham ko‘rsatish mumkinligini aytib, “bu voqea hech qachon butunlay yo‘qolmasligi achinarli”, degan edi.

Endi esa Bancroft uning nomini bir necha bor qaytaradi: Port Elizabethdagi uchinchi kun ertalab butun guruh oldida sandpaper ishlatilgani muhokama qilingani, o‘zi rag‘bat va maqtov olgani, ayniqsa Saker tomonidan. Cape Townda esa aynan Saker unga “to‘pga ko‘proq sandpaper ishlatish” kerakligini aytganini tasdiqlaydi: “Bu haqiqat”, deb yozadi u.

“Bu mavzu qachon tugaydi?”

Bu orada jamoa chetidan turgan Nic Maddinson kabi nomlar ham ovoz qo‘shdi. U 2018-yilgi safarda bo‘lmagan, ammo bugun bozorni yaxshi tushunadi: “Yilning o‘sha payti-da, Rojdestvo oldidan kitoblar sotilishi kerak, shuning uchun eski gaplar yana chiqadi”, deydi u. Uningcha, bu uch nafar eng ko‘p zarar ko‘rgan o‘yinchiga hech qanday yordam bermaydi, faqat eski og‘riqlarni qayta ochadi.

Avstraliya kriketi esa yana o‘sha savol bilan yuzma-yuz: bu safar haqiqat to‘liq aytiladimi yoki yana kimdir jim qoladimi?

Va eng muhimi – bu jamoa maydonga chiqqanida, hanuz sandpaper soyasida o‘ynashda davom etadimi, yo‘qmi?