2030 yilgi Jahon chempionati: tarixiy mundialning yangi bosqichi
2026 yilgi 48 jamoali, uch mamlakatga yoyilgan Jahon chempionati futbol tarixini kengaytirgan bo‘lsa, 2030 yilgi turnir uni yanada uzoq ufqlarga olib chiqadi. Bu safar gap faqat maydonlar sonida emas. Gap geografiya, siyosat va yuz yillik xotira haqida ketmoqda.
Uch qit’a, uch asosiy mezbon
Rasmiy mezbonlar uchta: Marokash, Portugaliya va Ispaniya. Birinchi marta Jahon chempionati bir nechta konfederatsiya hududida o‘tkaziladi va ilk bor Shimoliy Afrikaga qadam qo‘yadi.
Marokash – Afrika vakili. Portugaliya va Ispaniya – UEFA hududidan. Shu uchlikning qo‘shma arizasi 2023 yilda shakllandi va 2023 yil oktyabrida FIFA Kengashi tomonidan Janubiy Amerika blokiga qarshi kurashda bir ovozdan tanlab olindi.
Ammo hikoya faqat shu bilan tugamaydi.
Montevideo – tarixga qaytish
Turnirning yuz yillik yubileyi sharafiga alohida sahna tayyorlanmoqda. Montevideo shahridagi Estadio Centenario yana bir bor dunyo e’tiborini tortadi. Aynan shu stadion 1930 yilgi ilk Jahon chempionati finaliga mezbonlik qilgan edi.
FIFA rejasi bo‘yicha, Urugvay, Argentina va Paragvayda bittadan o‘yin o‘tkaziladi. Bu mamlakatlar rasmiy mezbon emas, lekin tarixiy sahnaga taklif qilingan faxriy mehmonlar kabi.
Urugvay – ilk chempion. Argentina – o‘sha finalda 4:2 hisobida mag‘lub bo‘lgan jamoa xotirasi. Paragvay esa CONMEBOLning vatani sifatida tan olinyapti – 1930 yilda yagona mavjud konfederatsiya shu edi.
Montevideo turnir boshlanishidan bir hafta avval “yagona yuz yillik tantanali marosim”ni qabul qiladi. Sana aniq: 2030 yil 13 iyun oldidan bo‘lib o‘tadi.
Tanlov qanday kechdi?
2030 yilgi mundial uchun rasman kurash 2022 yilda boshlandi. Yakuniy qaror 2024 yilgi FIFA Kongressida tasdiqlanishi kerak. Konfederatsiyalar o‘rtasidagi rotatsiya qoidalari tufayli Osiyo (AFC) va Shimoliy, Markaziy Amerika hamda Karib havzasi (Concacaf) bu safar chetda qoldi. Ular allaqachon 2022 yilgi Qatar va 2026 yilgi Shimoliy Amerika mundialini olib bo‘lgan.
Ispaniya va Portugaliya 2018 va 2022 yillarda ham mezbonlikka da’vogarlik qilgan, ammo yutqazgan edi. 2026 uchun esa umuman nomzod bo‘la olmasdi. Shuning uchun ular 2023 yilda Marokashni o‘z blokiga qo‘shib, uch mamlakatli taklif tayyorladi.
Xuddi o‘sha yili Janubiy Amerika fronti ham safarbar bo‘ldi: Urugvay, Argentina, Paragvay va Chili “Centenary World Cup” nomi ostida o‘z arizasini taqdim etdi. G‘oya juda ramziy edi: bir asrlik turnir – bir asrlik qit’a.
Ammo FIFA Kengashi oxir-oqibat Marokash–Portugaliya–Ispaniya uchligini tanladi. Janubiy Amerika esa yubiley o‘yinlari bilan kifoyalanadigan bo‘ldi.
Nega Janubiy Amerika baribir o‘yin oladi?
Gianni Infantino buni “Jahon chempionatining yuz yilligini eng munosib tarzda nishonlash” deb atadi. Urugvay, Argentina va Paragvayga bittadan o‘yin berilishi ortida aynan shu ramziy yondashuv yotibdi.
Bu qaror faqat romantik emas, amaliy oqibatlarga ham ega. CONMEBOLga 2034 yilgi mundial uchun ariza berish yo‘li yopildi. Qoidalar bo‘yicha mezbon bo‘lgan konfederatsiya navbatdagi siklda chetda qoladi. Demak, 2034 uchun faqat Osiyo va Okeaniya nomzod bo‘la olardi.
Natija hammaga ma’lum: 2034 yilgi chempionat Saudiya Arabistoniga berildi. Bu tanlov inson huquqlari bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlar tomonidan keskin tanqid ostiga olindi, lekin siyosiy shamol boshqa tomonga esdi.
Necha jamoa ishtirok etadi?
Rasmiy reja – 48 jamoa. Xuddi 2026 yilgi format kabi. Lekin bu raqam yakuniy hukm emas.
Turnir davomida Gianni Infantino yana bir g‘oyani stolga qo‘ydi: 16 ta qo‘shimcha terma jamoa. Ya’ni 64 ishtirokchi. Bu taklif allaqachon CONMEBOL prezidenti Alejandro Domínguez tomonidan 2025 yilda rasmiy ravishda ilgari surilgan edi. U buni shunday asoslagan: yuz yillik faqat bir marta nishonlanadi, demak, turnir ham mutlaqo noyob bo‘lishi kerak.
Infantino bu masala “tegishli qo‘mitalarda ko‘rib chiqiladi” deya ta’kidladi. Uning asosiy tezisi oddiy: Jahon chempionatini faqat Yevropa va Janubiy Amerika uchun emas, butun sayyora uchun tashkil qilish zarur.
Endi savol shunday: FIFA futbol sifatini emas, geografik qamrovni ustun qo‘yadimi?
Qanday mundial kutyapmiz?
Ispaniya oxirgi bor Jahon chempionatiga 1982 yilda mezbonlik qilgan. O‘sha finalda Italiya Madriddagi Bernabéu stadionida G‘arbiy Germaniyani mag‘lub etgan edi. Portugaliya esa 2004 yilgi Yevropa chempionatini, Marokash esa 2025 yilgi Afrika Millatlar Kubogini o‘tkazish tajribasiga ega.
2030 yilgi mundial 17 ta mezbon shahar bo‘ylab tarqaladi. Bu 2026 yildagidan bittaga ko‘p. Taklif etilgan 20 stadionning 11 tasi Ispaniyada joylashgan.
Marokashdan Marrakesh va Tangier, Portugaliyadan Porto va Lissabon, Ispaniyadan esa Barcelona, Madrid, San Sebastián kabi shaharlarda o‘yinlar bo‘lib o‘tadi. Har bir shahar o‘ziga xos futbol ritmini, madaniyatini va stadion atmosferasini sahnaga olib chiqadi.
Eng katta bahs-munozara nimada?
Asosiy gap – Janubiy Amerika mamlakatlarining “yubiley mezbon” sifatida turnirga kiritilishi. Rasmiy mezbonlikdan mahrum bo‘lgan, lekin bittadan o‘yin olgan Urugvay, Argentina va Paragvay qarori FIFAga 2034 yil uchun yo‘lni aniq ochib berdi.
Bu – siyosiy shaxmat. Bir yurish bilan FIFA ham CONMEBOLni nisbatan tinchlantirdi, ham keyingi turnirni Osiyo va Okeaniyaga yo‘naltirdi. Natijada Saudiya Arabistoni yo‘lning oxirida kutib turgan yagona jiddiy da’vogar bo‘lib qoldi.
Endi savol boshqa: 2030 yil – tarixga hurmat ramzimi yoki futbolning global xaritasini butkul o‘zgartiradigan burilish nuqtasimi?
