64 jamoali Jahon chempionati: bayrammi yoki haddan oshgan kengayishmi?

Futboldagi eng katta sahna yana o‘zgarish yoqasida turibdi. 48 jamoali format hali to‘liq hazm bo‘lmay turib, endi 64 jamoaga kengaytirish g‘oyasi jiddiy muhokamada. Qog‘ozda – imkoniyat. Amalda – savollar juda ko‘p.

Tartib-intizom va aniq matematika

48 jamoali turnirga bildirilgan eng katta e’tirozlardan biri – uchinchi o‘rin egalariga yana eshik ochilishi bo‘ldi. 12 ta guruh, eng yaxshi sakkizta uchinchi o‘rin, murakkab hisob-kitoblar, oxirgi turdagi g‘alati kombinatsiyalar, bir necha kun raqib kutib o‘tirgan jamoalar… bularning bari tomoshabinga ham, terma jamoalarga ham yoqmadi.

64 jamoa bilan bu chalkashlik yo‘qoladi. Har bir guruhda faqat ikkita yo‘llanma, xolos. Hisob oddiy, vazifa aniq: birinchi yoki ikkinchi bo‘lasan – qolasiz, bo‘lmasang – uyga qaytasan.

Bu esa guruh bosqichidagi har bir o‘yinni qimmatli qiladi. Yaqinda o‘tgan turnirda Germany, Mexico, United States guruhdagi dastlabki ikki uchrashuvdayoq birinchi o‘rinni kafolatlab qo‘ydi. Argentina, France, Norway esa oxirgi turga yetib bormasdan keyingi bosqichga chiqishni ta’minladi. Oxirgi turdagi ba’zi o‘yinlar deyarli rasmiyatchilikka aylandi.

64 jamoali formatda bunday bo‘shashish uchun joy deyarli qolmaydi. Har bir xato – narxini zudlik bilan to‘latadigan xato.

Sifat qayergacha saqlanadi?

Kengayish deganda ko‘pchilikning birinchi xavotiri – “sifat tushib ketmaydimi?” degan savol. Mashhur ma’lumot tahlilchisi Nate Silver 64 jamoali Jahon chempionati ssenariysini hisoblab chiqqan, 2026 yilgi saralash natijalariga qarab, kimlar qo‘shilishi mumkinligini ko‘rgan.

U ko‘rsatgan 16 ta qo‘shimcha jamoaning yettitasi o‘sha paytdagi FIFA reytingiga ko‘ra ishtirok etgan 48 jamoa ichida ham bo‘lishi mumkin bo‘lgan kuch darajasida bo‘lgan. Yana bir raqam: ularning 11 tasi Jahonni hayratga solgan, debyutant bo‘lishiga qaramay guruhdan chiqqan va 1/16 finalda amaldagi chempion Argentina bilan tengma-teng kurashgan Cape Verde’dan yuqoriroq o‘rinda turgan.

Demak, kengayish faqat “sayohatchilar”ni yig‘ib kelish emas. Ma’lum ma’noda, hozirgi 48 talik turnirga ham aralasha oladigan darajadagi terma jamoalar hali ham tashqarida qolmoqda.

Savol boshqa: bu darajadagi qo‘shimcha 16 jamoa ham tomoshabinni hayajonda ushlab tura oladimi? Yoki baribir “ortiqcha” o‘yinlar hissi paydo bo‘ladimi?

Saralashni qisqartirish imkoniyati

Bugungi futbol taqvimi haddan tashqari siqilgan. Elita o‘yinchilar mavsum davomida ligalar, kuboklar, Yevrokuboklar, milliy terma jamoa o‘yinlari orasida nafas olishga ham zo‘rg‘a ulguradi.

64 jamoali Jahon chempionati bir qarashda paradoksga o‘xshaydi: katta turnir, lekin imkoniyati – saralash bosqichlarini qisqartirish. Konfederatsiyalar qo‘shimcha yo‘llanmalar hisobiga murakkab, ko‘p bosqichli saralashni qisqa va aniq formatga almashtirishga jur’at topishi mumkin.

48 jamoali kengayish buni to‘liq amalga oshira olmadi. CONCACAF so‘nggi bosqichni qisqartirdi, lekin CONMEBOL o‘zining an’anaviy 10 jamoali doira tizimidan voz kechmadi. AFC esa, aksincha, qo‘shimcha yo‘llanmalar tufayli o‘yinlar sonini oshirdi.

64 jamoa – bu konfederatsiyalar uchun yana bir sinov. Ular bu safar futbolchilar salomatligini haqiqatan ham birinchi o‘ringa qo‘yadimi yoki yana kalendarni to‘ldirish yo‘lini tanlaydimi?

Cheksiz kunlar, uzaygan tunlar

2026 yilgi turnir uch davlat – United States, Canada va Mexico bo‘ylab, to‘rt vaqt mintaqasiga yoyildi. Shunga qaramay, ba’zi kunlarda hammasi haddan tashqari cho‘zilgandek tuyuldi.

Sharqiy sohil tomoshabinlari uchun ayrim uchrashuvlar mahalliy vaqt bilan tungi soat 12 da boshlansa, g‘arbiy sohil aholisi uchun boshqa o‘yinlar ertalab soat 9 da start oldi. Televizion jadvalni to‘ldirish maqsadida futbol deyarli tunu kun davom etgandek taassurot qoldirdi.

64 jamoa bu bosimni yanada kuchaytiradi. Guruh bosqichidagi o‘yinlar soni 72 tadan 96 taga oshadi. Kuniga o‘rtacha 5-6 ta o‘yin bo‘ladigan sharoitda har bir uchrashuvga alohida vaqt oynasi berish deyarli imkonsiz bo‘lib qoladi. Ayniqsa, mahalliy vaqtni ham hurmat qilmoqchi bo‘lsangiz.

Demak, tomoshabinlar uchun tanlov paydo bo‘ladi: qaysi o‘yinni ko‘rasiz, qaysi birini fon sifatida qoldirasiz? Jahon chempionati o‘yinlari bir-birini “yeb qo‘yishi” xavfi paydo bo‘ladi.

Nufuz chizig‘i qaerda tugaydi?

FIFA prezidenti Gianni Infantino ko‘p bora bir fikrni takrorlaydi: ko‘proq mamlakatlarga Jahon chempionatiga chiqish orzusini real qilish kerak. Bu – romantik, chiroyli g‘oya. Lekin bu orzuning bahosi qanday bo‘ladi?

Uzoq yillar terma jamoalar uchun Jahon chempionatiga chiqish – avlodlar orzusini ro‘yobga chiqaradigan, mamlakat futboli tarixida alohida sahifa ochadigan voqea bo‘lib kelgan. Tajribali murabbiylar, jumladan, Carlos Queiroz ham bu “erishilgan yutuq” tuyg‘usini asrash zarurligini ta’kidlab keladi.

Jahon chempionati 1982, 1998 va endi 2026 yillardagi kengayishlardan omon o‘tdi, nufuzini saqlab qoldi. Lekin har bir turnirning o‘z chegarasi bor. Sakkiz yil ichida ishtirokchilar sonini deyarli ikki baravar oshirish – futbol tarixida ko‘rilmagan sur’at.

Bir payt kelib savol juda sodda bo‘lib qolishi mumkin: Jahon chempionatiga chiqish hanuz “mo‘’jiza”mi yoki oddiy ish kunimi?

Katta turnir – kamroq mezbon

Futbol tarixining ilk boblarida Jahon chempionati 16 jamoali formatda o‘tkazilgan, Uruguay, Hungary, Sweden kabi nisbatan kichik davlatlar mezbonlik qilgan. O‘sha romantika allaqachon ortda qoldi, lekin 64 jamoali turnir bu eshikni butunlay yopishi mumkin.

128 ta o‘yin o‘tkaziladigan taqvim kamida 20-22 ta stadionni talab qiladi. Bunday infratuzilmani birdaniga taqdim eta oladigan mamlakatlar soni juda oz. Hatto yirik davlatlar ham yangi stadionlar, infratuzilma, logistika bosimidan cho‘chishi mumkin.

Bu esa yana bir tendensiyani kuchaytiradi: qo‘shma mezbonlik. 2026 yilgi musobaqa tarixda atigi ikkinchi marta bir nechta davlat tomonidan qabul qilindi (2002 yilda Korea–Japan’dan keyin). 64 jamoa bilan bu deyarli standartga aylanishi ehtimoli katta.

Savol shunda: bitta mamlakatga jamlangan, yagona futbol atmosferasi ustun keladimi yoki mintaqaviy, yoyilgan, lekin iqtisodiy jihatdan yengilroq format kelajakni belgilaydimi?

64 jamoali Jahon chempionati – bu raqamlar o‘yini emas, futbolning o‘zini qayta ta’riflashga urinish. Ko‘proq orzular, ko‘proq bayroqlar, ko‘proq madhiyalar. Lekin shu bilan birga – ko‘proq savollar.

Futbol olami endi bitta qarorni qabul qilishi kerak: biz eng katta turnirni xohlayapmizmi yoki eng zo‘rini?