Afrikada siyosiy o‘yin: Infantino uchun raqib paydo bo‘ladimi?
Afrika futbolidagi eng nufuzli arboblar so‘nggi haftalarda butun jahon futbol siyosatini larzaga keltirishi mumkin bo‘lgan savol ustida bosh qotiryapti: kelasi yili bo‘ladigan Fifa prezidentlik saylovida Gianni Infantino yakka nomzod bo‘lib qoladimi yoki unga ichkaridan, o‘z shtabidan raqib chiqadimi?
Bu savol bejiz emas. Qit’adagi bir qator yetakchilar Fifa bosh kotibi Mattias Grafström bilan aloqaga chiqib, uning Infantino’ga qarshi turish istagini sinab ko‘rdi.
Grafströmning ikkilanayotgan pozitsiyasi
Grafströmning o‘zi aslida yaqindagina Fifa’dagi eng muhim lavozimlardan birini doimiy ravishda qo‘lga kiritdi. U 2024-yil may oyida bosh kotib etib tayinlangan, bunga qadar esa vaqtinchalik ravishda shu lavozimni egallab kelayotgan edi. So‘nggi ikki yil ichida u Caf va bir qator Afrika federatsiyalari bilan juda yaqin ishladi.
Ammo uning nomi siyosiy maydonga boshqa sabab bilan chiqdi. Fifa’ning bahsli Fifa Forward Enterprise (FFE) rejasi — Jahon chempionati tijoriy huquqlarining 20 foizini sotish g‘oyasi — ichkarida ham, tashqarida ham kuchli norozilik uyg‘otdi. Reja bekor qilingach, Grafström xodimlarga yo‘llagan ichki xatida “shaxslar, beqaror lahzalar va noxush epizodlar kelib-ketadi” deya, o‘zini bu tashabbusdan ancha uzoqroq ko‘rsatdi.
Oradan atigi uch kun o‘tib vaziyat keskin burildi. U Infantino’ni “to‘liq qo‘llab-quvvatlash” xatini imzoladi, xodimlarga esa elektron xatda FFE’ni keskin tanqid qilgan bosh operatsion direktor Kevin Lamour ishdan olinganini ma’lum qildi.
Shu qisqa, ammo keskin burilish Afrikadagi ayrim rahbarlar uchun signal bo‘ldi. Ular Grafströmning dastlabki e’tirozini jasorat, ichki mustaqil fikr sifatida qabul qildi va undan Infantino’ga qarshi potentsial nomzod sifatida foydalanish mumkinmi-yo‘qmi, bilishga urinmoqda.
O‘tgan hafta ikki nafar Afrika federatsiyasi prezidenti Grafström bilan alohida telefon orqali gaplashdi. U bu murojaatlardan hayratda qolgani, hozircha aniq “ha” ham, “yo‘q” ham demagani aytilmoqda.
Caf ijroiya qo‘mitasi a’zolaridan biri shunday deya izoh beradi: ular ishonishicha, “Matthias barcha qit’alarni atrofida birlashtira olishi” mumkin. Manbaga ko‘ra, Grafström ochiq fikrli, tinglashni biladigan rahbar sifatida ko‘rilmoqda.
Grafströmning o‘zi bu borada ommaviy izoh bermadi.
Afrikada yashirin norozilik
Rasmiy bayonotlar esa butunlay boshqa manzarani chizadi. Caf yaqinda o‘z ijroiya qo‘mitasi Infantino’ni “bir ovozdan qayta qo‘llab-quvvatlaganini” e’lon qildi. Qog‘ozda hammasi silliq.
Ammo ichkaridan kelayotgan xabarlar boshqacha.
7-avgust kuni bo‘lib o‘tgan yig‘ilishda 21 nafar ijroiya qo‘mitasi a’zosidan atigi to‘rttasi — jumladan Caf prezidenti Patrice Motsepe va Marokash vakili, vitse-prezident Fouzi Lekjaa — Infantino’ni ochiqchasiga qo‘llab-quvvatlagani aytiladi. Qolganlar sukut saqlagan.
“Qolganlar jim turdi. Hamma o‘z fikrini ochiq aytishni istamayapti, ular vaziyat qanday rivojlanishini kutyapti”, — deydi yig‘ilishda qatnashgan manba.
Norozilikning ildizi esa aniq: Afrika Kubogi taqvimi. Qit’a uchun eng muhim turnir odatdagidek har ikki yilda emas, endi to‘rt yilda bir o‘tkaziladigan bo‘ldi. Ko‘plab mamlakatlarda bu qaror Fifa tomonidan bosim ostida qabul qildirilgan, degan qarash kuchli. Afrika futboli uchun bu nafaqat sport, balki siyosat, iqtisod va obro‘ masalasi.
Caf tarixan Infantino uchun mustahkam tayanch bo‘lib kelgan. Endi esa aynan shu qit’a uning kursisini tebratishi mumkin.
Saylov matematikasi: Afrikaning ovozi qanchalik og‘ir?
Fifa’da 211 a’zo assotsiatsiya bor. Amaldagi prezidentni ag‘darish uchun kamida 106 ovoz kerak bo‘ladi. Afrikaning o‘zi 54 a’zoga ega. Demak, bu qit’a saylov natijasini hal qilishi mumkin bo‘lgan yagona blokka aylanadi.
Manbalarga ko‘ra, 15 ga yaqin Afrika federatsiyasi kelasi yili Infantino qayta saylanishiga qarshi chiqishga tayyor. Agar bu kayfiyat kengaysa, vaziyat keskin o‘zgarishi mumkin.
Bu o‘yinda faqat Grafström nomi tilga olinayotgani yo‘q. Osiyo futbol konfederatsiyasi prezidenti Sheikh Salman bin Ebrahim Al-Khalifa hamon jiddiy kuch sifatida ko‘rilmoqda. U 2015-yilgi saylovda Infantino’ga yutqazgan bo‘lsa-da, Afrikada hamon sezilarli ta’sirga ega ekani aytiladi.
“Agar Salman kelsa, albatta saylanadi”, — deydi Caf ijroiya qo‘mitasidagi manba. Uning hisob-kitobiga ko‘ra, agar Yevropa uni ochiq qo‘llab-quvvatlasa, Osiyo va Concacaf ham yoniga o‘tadi, Afrikadan esa kamida 10-15 ovoz olishi mumkin.
Bu raqamlar hali siyosiy bozorlik oldidagi dastlabki taxmin xolos. Ammo ular Fifa ichida real qarama-qarshilik shakllanayotganidan darak beradi.
Pul, infratuzilma va Afrika talabi
Bir narsani esa Afrikadagi rahbarlar ochiq aytyapti: kim bo‘lishidan qat’i nazar, Infantino’ga raqib nomzod qit’aga aniq foyda keltiradigan, FFE’ga teng yoki undan kuchliroq moliyaviy dastur taklif qilishi shart.
FFE doirasida har bir assotsiatsiya yiliga qariyb 20 million dollar atrofida mablag‘ olishi kutilayotgandi. Bu, ayniqsa, infratuzilmasi sust, byudjeti kichik bo‘lgan mamlakatlar uchun hayot-mamot masalasi.
“Kimdir — Uefa bo‘ladimi yoki boshqami — bundan yaxshiroq taklif bilan chiqsa, odamlar o‘sha tomonga o‘tadi”, — deydi Caf ijroiya qo‘mitasi a’zosi. “Agar kimdir kelib, ‘Yevropa bilan shunday kelishuv qilamizki, kambag‘al mamlakatlarni qo‘llab-quvvatlaymiz, ularga yaxshi infratuzilma qurib beramiz’, desa, uni qo‘llab-quvvatlashadi”.
Bu so‘zlar Afrikaning siyosiy savdolashuvga tayyor ekanini, lekin endi shunchaki va’dalarga emas, aniq raqamlar va loyihalarga ishonishini ko‘rsatadi.
Grafström shunday sharoitda o‘zini qanday tutadi? U Fifa’dagi ikkinchi odam sifatida tizim ichida qolishni afzal ko‘radimi yoki Afrikadan kelayotgan chaqiriqni jiddiy qabul qilib, Infantino’ga ochiq raqib bo‘lib chiqadimi?
Savol hozircha ochiq. Ammo bitta narsa aniq: Afrika endi faqat sahnada emas, sahna ortida ham o‘yin qoidalarini o‘zgartira oladigan kuchga aylanmoqda. Fifa kelasi saylovda bu kuchni yoniga ola oladimi yoki unga qarshi turishga majbur bo‘ladimi?
