Angliya – Argentina: Nafratning Qaytishi
Angliya – Argentina: nafrat chegarasida yashaydigan raqobat yana qaytdi
Dunyo sportida shunchalik qaynab turadigan, shunchalik og‘riqli tarixga ega bo‘lgan raqobat kam topiladi. Angliya va Argentina to‘qnashuvi shularning eng qonli xotirali, eng hissiyotli ko‘rinishlaridan biri.
Endi esa ular yana yuzma-yuz. Atlanta, jahon chempionati yarim finali. Navbatdagi bob yozilish arafasida.
1966: “Hayvonlar” va qizil kartochkani tug‘dirgan g‘azab
Bu nafratning ildizi 1960-yillarga borib taqaladi. 1966-yil, “Wembley”, chorak final. Maydonda futbol emas, asablar to‘qnashuvi kechgan. Ikki tomon ham ogohlantirishlar oldi, to‘qnashuvlar, keskinlik, qo‘pollik – hammasi bor edi.
Argentina sardori Antonio Rattín avval og‘zaki ogohlantiriladi, so‘ng “til zo‘ravonligi”, ya’ni hakamga norozilik uchun maydondan haydaladi. Nemis hakami Rudolf Kreitlein keyinroq shunday deydi: Rattín nima deganini tushunmagan, ammo yuzidan hammasi o‘qilib turgan.
Rattín esa ketishga shoshilmadi. Besh daqiqadan ortiq vaqt maydonda qoldi, so‘ng nihoyat chetga chiqib, burchak bayrog‘ini yulib oldi-da, qizil gilamga o‘tirib oldi. Ustiga-ustak, bu sahna keyingi jahon chempionatiga butunlay yangi tushunchani olib keldi: 1970-yilda ilk bor sariq va qizil kartochkalar joriy qilindi, aynan shunday chalkashliklarni oldini olish uchun.
Angliya Geoff Hurstning kechgi goli evaziga 1:0 hisobida g‘alaba qozondi. Biroq murabbiy Alf Ramsey raqib uslubidan qattiq norozi bo‘ldi.
Uning so‘zlari o‘sha kunning o‘zidayoq tarixga mixlandi: Argentinaning iste’dodi “behuda ketayotgani”, Angliyaning esa “to‘g‘ri o‘yin o‘ynaydigan, hayvonlardek harakat qilmaydigan” raqibga qarshi yanada yaxshi futbol ko‘rsatishi haqida gapirdi.
Bu ibora – “hayvonlar” – argentinaliklar uchun qizil mato bo‘ldi. Raqobat endi shunchaki sport emasdi.
Las Malvinas, urush va “Xudoning qo‘li”
Keyingi avlod uchun bu qarama-qarshilikka yana bir chandiq qo‘shildi. 1982-yil, Janubiy Atlantika. Kichik orollar, katta urush.
Angliya ularni Falkland Islands deb ataydi, Argentina uchun esa bu Las Islas Malvinas. Hududiy da’vo o‘nlab yillar davom etgan, ammo 1982-yil bahorida mojaro ochiq urushga aylandi. Argentina orollarni egallashga urindi, iyunga kelib esa taslim bo‘ldi.
74 kunlik urushning narxi dahshatli bo‘ldi: 649 argentinalik harbiy, 255 britaniyalik harbiy va 3 falklandlik halok bo‘ldi. Argentina bu xotirani unutgani yo‘q.
Shu fonda 1986-yilgi jahon chempionatida chorak finalda yana Angliya va Argentina to‘qnash keldi. Diego Maradona o‘zining “Yo Soy El Diego” kitobida o‘sha lahzani eslab, argentinalik futbolchilar inglizlarni o‘sha urushdagi barcha azob-uqubatlarning ramzi sifatida qabul qilganini yozadi. Ular o‘zlarini bayroqni, halok bo‘lgan bolalarni, omon qolganlarni himoya qilayotgandek his qilgan.
Siyosat va sportni ajratish haqidagi bahslar bugun ham tinmaydi. O‘sha paytda esa Argentina xalqidagi Britaniya imperializmi haqidagi alam aynan shu o‘yinga yo‘naltirildi.
Urushda mag‘lub bo‘lgan mamlakat, maydonda o‘zini oqlash imkoniyatini ko‘rdi. O‘q otilmaydi, lekin zarbalar, zarrachalar, tizzaga tushgan tepki – hammasi urushni eslatardi. Maradonaga qarshi ingliz himoyachilari qilgan qo‘polliklar buni yanada yaqqol ko‘rsatdi.
Ammo hamma hammasini emas, bitta lahzani eslaydi. Mexiko, “Azteca”, o‘sha mash'um daqiqa.
Steve Hodge to‘pni noaniq tepib yuboradi. To‘p havoga ko‘tariladi. Maradona Peter Shilton tomon yuguradi. Biri sakraydi, biri qo‘l cho‘zadi.
Va Maradona zarba beradi – qo‘li bilan.
Keyin u bu golni “biroz Maradonaning boshi, biroz Xudoning qo‘li” bilan urilgan deb ta’riflaydi. Hakamlar ko‘rmadi, gol sanaldi. Bu ochiqchasiga, yuziga qarab qilingan aldov sport tarixidagi eng ko‘p muhokama qilingan lahzalardan biriga aylandi.
Angliya uchun bu ruhiy jarohat hanuzgacha to‘liq bitmagan. O‘sha kuni, o‘sha stadionda yutqazilgan adolat hissi ularning futbol xotirasida chuqur o‘rnashib qolgan.
Beckham, Simeone va navbatdagi qahramon-qo‘rqoq
Vaqt o‘tadi, sahna yangilanadi, lekin rollar deyarli o‘zgarmaydi. 1998-yil, St Etienne, jahon chempionati nimchorak finali. Yana o‘sha ikki bayroq, yana o‘sha keskinlik.
O‘yin ajoyib boshlanadi. Yosh Michael Owen Angliya tarixidagi eng chiroyli jahon chempionati gollaridan birini uradi. Hisob 2:1, o‘yin qaynab turibdi.
Va kadrga ikki ism kirib keladi: David Beckham va Diego Simeone.
Simeone Beckhamni yiqitadi, to‘qnashuvdan keyin yotgan Beckham o‘ch olgandek oyog‘ini yengil tepib, Simeone boldiriga tekkizadi. Harakat – bolalarcha, ammo maydon markazida, hakam ko‘z o‘ngida. Simeone yerga qulab tushadi, sahna qo‘yadi, og‘riqni oshirib ko‘rsatadi.
Natija aniq: Beckham qizil kartochka oladi. Angliya o‘sha lahzadan boshlab o‘yin emas, omon qolish uchun kurashadi. Keyin penaltilarda yutqazadi. Beckham esa butun bir avlod ko‘z o‘ngida mag‘lubiyat ramziga aylanadi.
Oradan to‘rt yil o‘tib, Sapporo shahrida u o‘z zanjirlarini uzadi. Argentina darvozasiga penalti kiritib, o‘sha eski alamni bir oz bo‘lsa-da yuvadi. O‘sha zarba uning nomini Angliya uchun qayta yozadi.
Ammo raqobatdagi chiziqlar o‘chmaydi. Faqat yangi qatlamlar qo‘shiladi.
Urush qo‘shiqlari, veteranlar va Atlanta ko‘chalari
Jahon chempionatida bu ikki jamoa oxirgi marta 24 yil oldin to‘qnash kelgan. Lekin vaqt bu ziddiyatni yumshatmadi. Faqat sahnani o‘zgartirdi.
Veteranlar tashkilotlari muxlislarga murojaat qilib, siyosat va sportni aralashtirmaslikka chaqirmoqda. 2 April War Veterans Federation bayonotida “suverenitet” diplomatiya, tarixiy haqiqat va tinch, konstitutsiyada belgilangan da’volar orqali himoya qilinishi aytiladi.
Ammo shu paytning o‘zida Argentina futbolchilari o‘sha urush haqida qo‘shiqlar kuylashda davom etadi. Yaqinda ham 3:2 hisobidagi Misr ustidan qo‘shib olingan daqiqalardagi g‘alabadan so‘ng ular “Malvinas uchun, Diego uchun, Leo uchun bu so‘nggisi” deb kuylashdi. Futbolchilar kiyinish xonasida nimalarni eslayotgani, nimalarni his qilayotgani aniq.
Atlanta esa bularning barchasini hisobga olmoqda. Shahar politsiyasi o‘yin oldidan ko‘chalarda qo‘shimcha kuchlar, resurslar safarbar qilayotganini ma’lum qildi. Stadion atrofida nafaqat sport, balki tarix, siyosat va milliy g‘urur to‘qnashuvi kutilmoqda.
Argentina maydonga ham xotiralar bilan chiqadi. Ular Atlantada o‘zlarining to‘q ko‘k rangdagi zaxira formasini kiyishadi – xuddi 1986 va 1998-yillarda bo‘lgani kabi. Rang ham, raqib ham, bosim ham tanish.
Bu oddiy futbol emas. Bu o‘nlab yillik alam, g‘urur va o‘zini oqlash istagining yig‘indisi.
Yarim finalga chiqish uchun kurashadimi? Albatta. Ammo bu kechada savol boshqacha yangraydi: kim navbatdagi bobni yozadi – eski jarohatlarni chuqurlashtiradimi yoki nihoyat ularni yopa oladimi?
