Angliya futbolidagi o‘zgarishlar: yangi avlod yarim himoyachilar
Angliya yana oxirda yiqildi. Bu safar ham bir xil dard, lekin o‘yin tugagach aytilgan bir necha jumla hammasini juda aniq ifodalab berdi.
Thomas Tuchel matbuot zalida deyarli hamma savollarga javob berib bo‘lganda, birdan Argentinaning bu jahon chempionatida kechgi qaytishlari haqida gap ochdi. Gap o‘yin taktikasi haqida emas, mentalitet haqida ketdi.
“Ularning madaniyatida to‘pni saqlab turish juda muhim. Bu bolalikdan boshlanadi,” dedi u. “Bu ularning DNKsi. Har doim to‘pni xohlash, bo‘shliqlarda bo‘lish, o‘zingni to‘p orqali ta’riflash – bunga tabiiy o‘ziga ishonch kerak. Bu – jasorat ko‘rsatish.”
Bu safar u o‘z futbolchilarini ochiqchasiga tanqid qilgani yo‘q. Baribir, ishora kimga qaratilgani hammaga ayon edi.
2002dan beri davom etayotgan kasallik
Angliyaning ustunlikni ushlab qololmay, bosim ostida yiqilishi yangi voqea emas. Ipini 2002-yilgi Yaponiya–Koreya mundialidan tortsa bo‘ladi: Michael Owen Braziliyaga 23-daqiqada gol uradi, keyin esa jamoa chiziq ortiga chekinadi, jon-jahdi bilan himoyalanadi – va baribir yiqiladi.
O‘shandan beri Futbol assotsiatsiyasi St George’s Parkda “England DNA” falsafasini ishga tushirdi, “aqlli ravishda to‘pni nazorat qiladigan” futbolchilarni yetishtirishni maqsad qildi. Ammo jahon chempionati yarim finalini yutish uchun kerak bo‘ladigan darajadagi markaziy yarim himoyachilar hanuz yetishmaydi.
Bu turnir uchun Tuchelning qisqa, lekin achchiq epitafi bitta raqam bo‘ldi: Anthony Gordon 55-daqiqada hisobni ochganidan tortib, Lautaro Martínez qo‘shib berilgan vaqtda g‘alaba golini urgunga qadar bo‘lgan oraliqda Angliya to‘pni atigi 12 foiz vaqt nazorat qildi.
Yana bir og‘riqli tafsilot: shu davrda inglizlar 39 ta pas amalga oshirdi, shundan 12 tasi darvozabon Jordan Pickfordga tegishli. Atigi beshta pas Argentinaning maydon yarmida qayd etildi. Bu faqat statistika emas, mentalitetning rentgen tasviri.
Bu shuni ko‘rsatadiki, 38 yoshli Nicolás Otamendi himoyani boshqarib turgan oxirgi 20 daqiqada ham Angliya raqibni orqaga surish uchun oldinga yuguradigan futbolchilarni topolmadi, yuqori pressing ostida esa to‘pni tinmay boy berib, o‘yinni o‘z oyog‘i bilan raqibga topshirdi.
“England teams sense changing moments in the game both in and out of possession, reacting instinctively and intelligently,” – deya yozilgan 2014-yilda Dan Ashworth boshchiligida ishlab chiqilgan “England DNA” hujjatida. Qog‘ozda – mukammal. Maydonda – boshqa manzara.
Ashworth o‘sha paytda elita rivojlantirish bo‘yicha direktor edi. U 2019-yilda FAni tark etib, avval Brighton, so‘ng Newcastlega o‘tdi, o‘tgan yil may oyida esa St George’s Parkka qaytdi – bu safar bosh futbol bo‘yicha ofitser sifatida. Uning vazifasi aniq: milliy markazni qayta jonlantirish, uzoq muddatli tizimlar qurish va, eng muhimi, hal qiluvchi pallalarda qo‘rqmas futbol o‘ynaydigan jamoani shakllantirish.
Hozircha esa maydonda boshqacha manzara. Buni raqib darvozaboni ham aniq sezdi.
“Biz ularni orqaga va yana orqaga chekinayotganini his qildik,” dedi Emiliano Martínez. “Ba’zan hisobda oldinda bo‘lsang ham oldinga yurishing kerak. Rejani o‘zgartira olmaysan.”
Akademiyalar – zo‘r, lekin markaz bo‘sh
Angliya akademiya tizimi infratuzilma va mablag‘ bo‘yicha ko‘p mamlakatlar uchun orzu darajasiga chiqdi. Biroq bir nuqta hanuz yechilmagan: texnik jihatdan yuksak, o‘yinni markazdan boshqarib, ritmni o‘zgartira oladigan yarim himoyachilar yetishmayapti.
Shunga qaramay, mayin, lekin muhim o‘zgarish alomatlari ko‘rinmoqda.
So‘nggi 12 oy ichida Elliot Anderson Angliya uchun asosiy futbolchiga aylandi. Manchester City uni yozda 116 million funtga sotib oldi – bu ham tasodif emas. U ikki yildan keyin Angliyada o‘tadigan Yevropa chempionatida eng yaxshi jamoalar bilan teng kurasha oladigan yangi avlod markaziy yarim himoyachilarining yuziga aylanishi mumkin.
Manchester United muxlislari esa Kobbie Mainoo mavsumning ikkinchi yarmida Michael Carrick qo‘l ostida jamoa tiklanishida shuncha muhim rol o‘ynaganiga qaramay, yakunda maydonda kam ko‘ringanini hanuz tushunmay yuribdi. Shu turnirda Mainoo Anderson va Declan Rice ortida Jordan Henderson bilan birga zaxira markaziy yarim himoyachi sifatida tanlandi. Natijada Bournemouth futbolchisi Alex Scott ham, Arsenal iqtidorli yigit Myles Lewis-Skelly ham chetda qoldi.
Bu ikkisi esa Premyer-liganing yakuniy oyida mamlakatdagi eng yaxshi formada bo‘lgan yarim himoyilar qatorida tilga olinardi. Scott o‘tgan yozgi European Under-21 Championshipda Anderson bilan birga g‘oliblik tandemini tashkil qilgandi, bu mavsum esa Bournemouthning Arsenal ustidan g‘alabasi va Manchester City bilan durangida yorqin o‘yin ko‘rsatib, chempionlik poygasining ohangini o‘zgartirib yubordi.
Lewis-Skelly uchun jahon chempionati eshiklari bir paytlar deyarli yopilgandek ko‘ringandi. U Angliya yoshlar jamoasida asosiy chap qanot himoyachisi sifatidagi o‘rnini yo‘qotdi. Lekin u markazga qaytdi – hamma yoqqa yetadigan, pressingdan qo‘rqmaydigan, to‘pni talab qiladigan yarim himoyachi sifatida. Arsenalda u hatto Martín Zubimendini ham asosiy tarkibdan siqib chiqardi, chempionlik poygasida hal qiluvchi o‘yinlarda porladi va Paris Saint‑Germainga qarshi Champions League finalida ham o‘rtada hukmronlik qildi. 19 yoshli bu yigit Tuchel ta’riflagan “har doim to‘pni xohlash uchun tabiiy o‘ziga ishonch”ni aynan o‘zi bilan olib yurayotgandek ko‘rinadi.
Ularning ikkalasi ham kelajakda Angliya uchun muhim figura bo‘lishi deyarli aniq. Savol boshqacha: bu safda Mainoo va Adam Wharton o‘z o‘rnini topadimi?
O‘n raqamdan orqaga – yangi avlodning yo‘li
Anderson, Scott va 2024-yilda Lee Carsley tomonidan kutilmaganda chaqirilgan sobiq United pleymeykeri Angel Gomes singari, Wharton ham futbolni klassik “10-raqam” sifatida boshlagan. Keyinroq u chuqurroq pozitsiyaga ko‘chdi, o‘yin quruvchi, orqa chiziqdan pas tarqatuvchi rolini egalladi.
Tuchel hozircha Crystal Palace yarim himoyachisiga to‘liq ishonayotgandek ko‘rinmaydi. Lekin Whartonning uzun va aniq paslari, chiziqlar orasini topish mahorati, himoyani ochib yuboradigan uzatmalari bor. Eng muhimi – to‘p bilan erkin, hatto biroz “mag‘rur” harakatlanadigan ishonch. Bu narsa mashg‘ulot bilan o‘rgatilmaydi, bu bilan tug‘iladi yoki yo‘q.
Ashworth va uning hamkasblari St George’s Parkdagi navbatdagi “o‘z-o‘zini tahlil qilish sessiyasi”ga tayyorlanar ekan, bitta nozik haqiqat ko‘zga tashlanadi: Angliya orzu qilayotgan o‘sha qo‘rqmas, texnik, markazni boshqaradigan yarim himoyachilar balki allaqachon bu yerda, qo‘l ostida. Savol shuki, ularni vaqtida sahnaga chiqarishga jur’at yetadimi?
