Angliya o‘yinni yo‘qotdi, Gana esa reja ustida turdi

Angliya to‘pni ushladi, lekin o‘yinni yo‘qotdi. Qora yulduzlar esa aynan shuni xohlagandi.

80 foiz to‘p nazorati, deyarli 600ta pas, 19ta zarba. Raqamlar qog‘ozda hukmronlikni ko‘rsatadi, lekin maydonda bu hukmronlikdan deyarli hech qanday xavf tug‘ilmadi. Uchta aniq zarba, xolos. Ochilgan o‘yindan birinchi imkoniyatni yaratish uchun 36 daqiqa kerak bo‘ldi – Declan Rice boshi bilan tepaga, juda tepaga yo‘lladi. Angliyaning haqiqiy, sof gol vaziyati esa 87-daqiqagacha kutdi: Nico O’Reilly chiroyli zarbasi bilan darvoza to‘sinigini larzaga soldi, Harry Kane esa qaytgan to‘pni tribunaga uchirdi.

Bu orada esa bir xil manzara: yonma-yon paslar, sekin aylanuvchi to‘p, to‘rtta zarbani ko‘rishga intilayotgan muxlislarning hafsalasi pir bo‘layotgan lahzalar. Qanotlarda Anthony Gordon va Noni Madueke har gal to‘p olganda ikki futbolchidan devor ko‘rdi. Markazda Jude Bellingham va Rice uchun nafas olish ham mushkul bo‘ldi, chiziqlar orasida to‘p qabul qilish haqida gapirmasa ham bo‘ladi.

Carlos Queiroz bundan aynan shuni istaganini yashirmadi. Uchrashuvdan keyingi so‘zlarida u o‘z rejasi ustida turib oldi: futbolchilari qanday kurashgani, qanday qilib o‘yin rejasi ortida turganini maqtadi. “Himoya qilish kerak bo‘lsa – himoya qilamiz. Ular rock and roll o‘ynasa, men samba o‘ynay olmayman”, dedi u. Qisqa, aniq, qat’iy.

Gana hujum qilishga deyarli umuman qiziqmadi. Queiroz birinchi 45 daqiqaning maqsadini ochiq aytdi: Angliyani asabiylashtirish, ritmini sindirish. Juda past blok, 11 kishi orqaga tortilgan, qanotlarda ham, chiziqlar orasida ham bo‘shliq yo‘q. To‘pmi? Marhamat, oling, lekin faqat kengliklarda yoki markaz chizig‘i atrofida aylantiring.

Natija tanish manzarani eslatdi – eski, “yomon kunlardagi” Angliya: sust, jonlanmaydigan, g‘oyasiz. Eng yomon tomoni: xavf olishdan qo‘rqadigan jamoa ko‘rinishi. G‘alaba uchun emas, xato qilmaslik uchun o‘ynayotgan kabi.

Tuchelning sovuq shamoli

Thomas Tuchel tanqid shamolini allaqachon his qildi. Stadion ichida ham, okean ortidagi studiyalarda ham. Bunday javob, albatta, kutilgandi – ayniqsa, bunchalik kuchli tarkib bilan ilk sust natija kelganida.

Bo‘ron esa aslida allaqachon boshlangandi. Dastlabki tarkib e’lon qilinganda, Tuchel Cole Palmer va Phil Fodenni uyda qoldirdi. To‘pni mohirona taqsimlaydigan Adam Wharton va Trent Alexander-Arnold ham ro‘yxatdan joy olmadi. Tanlov keskin edi.

Tuchel o‘zining 4-2-3-1 tizimiga sodiq qoldi: aniq belgilangan “o‘nchi” raqam, kenglikda qoladigan, lekin dribling bilan yarata oladigan qanotlar, o‘rtadagi bo‘shliqni to‘ldira oladigan, universallashgan qanot himoyachilari. Hammasi oldindan mashq qilingan harakatlar, tanish yugurish yo‘nalishlari. Kane orqaga tushsa – qanotdagilar darhol orqa chiziqqa yuguradi. Rice va Elliot Anderson markazdan raqibni tortib chiqarsa – Bellingham uchun cho‘ntaklar ochiladi.

Bu eng yuqori darajadagi futbol uchun oddiy, mantiqli sxema. Lekin Angliya uchun – ayniqsa Sir Gareth Southgate davrining oxirgi yillariga qaraganda – bu kichik inqilob. Southgate “ilhom bilan” o‘ynashni xohlardi, eng yaxshi futbolchilarni birgalikda maydonga tashlash yetarli, degan fikrga ishongan.

Natijalar yomon bo‘lmadi – ikkita Yevropa chempionati finali – lekin to‘rt turnir davomida uzun-uzun sust o‘yinlar ham yetarlicha bo‘ldi. Tuchel shuning tabiiy javobi sifatida keldi. Hammani ham bu yo‘l qoniqtirmadi.

Southgate ehtimol hech qachon Palmer yoki Fodenni uyda qoldirmasdi. Ularning formasi tushgan bo‘lsa ham, maydonda bir lahzada o‘yin taqdirini o‘zgartira oladigan futbolchilar sifatida ularga ishonardi. Tuchel esa boshqa mezon tanladi: hozirgi holat. Bugungi forma. Palmer o‘tgan mavsumda Chelsea’ni yelkasida ko‘tarib yurgan futbolchi emasdi. Foden esa PFA Player of the Year sovrinidan keyin hamon o‘sha keskin, yaratuvchan “o‘nchi”ga o‘xshamayapti. Shunga ko‘ra qaror qabul qilindi.

Ularning iste’dodi esa shubhasiz. Angliyaning “eng yaxshi” futbolchilari ro‘yxati tuzilsa, ikkisi ham yuqoridan joy oladi. Alohida olinganda, o‘yinni buzib tashlash qobiliyatiga ega.

Ammo savol boshqa: Tuchelning tizimida ular qayerga sig‘adi? Bellingham – asosiy “o‘nchi”. Uning ortida Morgan Rogers va Eberechi Eze kutib turibdi, Rogers chap qanotda ham o‘ynay oladi. Palmer baribir sof o‘ng qanot emas, eng muhimi – Tuchel istagan tipdagi qanot emas. Foden ham xuddi shunday.

Xorvatiya o‘yini – nima bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatgan oynak

Tuchel matbuot anjumanida bir necha bor Xorvatiyaga qarshi ochilish uchrashuvini eslatdi. O‘sha o‘yinni ham “o‘ziga yarasha qiyin” deb ta’rifladi. Haqiqatdan ham, birinchi bo‘limda Angliya ishni murakkablashtirdi, lekin ikkinchi bo‘limning 20 daqiqalik bo‘lagida hujumdagi futbol juda umidli ko‘rinish oldi.

O‘yin ochilib ketgandi. Angliya faqat biroz kuchaytirishi kerak edi, xolos. Bellingham juda chiroyli gol urdi, so‘ngra Angliya uzoq vaqt davomida Xorvatiya darvozasiga bosimni oshirdi. Hisob 4:2 bo‘ldi, lekin bu besh yoki olti bo‘lishi ham mumkin edi. Muhimi – tizim ishlaganda Angliya nimalarga qodir ekanini ko‘rsatdi. Bo‘shliqlar paydo bo‘lsa, bu jamoa raqibni bosib tashlashi mumkin.

Tanlovlar, chetlatilgan yulduzlar haqida bahslar davom etayotgan bo‘lsa-da, bu baribir juda sifatli tarkib. Bellingham klassik, mayda qadamli “o‘nchi” bo‘lmasligi mumkin, lekin u Real Madridga kelganida Cristiano Ronaldo’ning ayrim gol rekordlarini yangilagan futbolchi. Kane – Ballon d’Or uchun kurashish imkoniyatiga ega hujumchi, albatta, bu yozgi turnir natijalariga ham bog‘liq bo‘ladi. Rogers, Marcus Rashford, Eze va Bukayo Saka – har biri alohida olinganda o‘yinni taqdirini o‘zgartira oladigan futbolchilar.

Muammo boshqa: ularning barchasi bir paytning o‘zida maydonga sig‘maydi. Hozirgacha Tuchel Rogers, Eze, Saka va Rashfordni zaxirada qoldirdi. Dunyoda juda kam terma jamoa – ehtimol faqat France va Spain – shunday hujumchilarni o‘yin davomida zaxiradan tashlab yuborish imkoniga ega. Shuning uchun Tuchel “starterlar” va “finishers” tushunchasini tilga olib, sog‘lom raqobatni rag‘batlantirmoqda.

Agar Angliya bu Jahon chempionatida muvaffaqiyatsizlikka uchrasa, buni albatta iste’dot yetishmasligiga yuklay olmaydi.

Reja B – sir, lekin zarurat

Gana bilan o‘yindan keyin Tuchel yana bir narsani ochiq qoldirdi – u shunga o‘xshash, chuqur mudofaa qiladigan jamoalarga qarshi boshqa yondashuv ustida o‘ylamoqda.

“Suv ichish pauzasida bir g‘oya paydo bo‘ldi”, dedi u. “Lekin biroz ikkilanib qoldim. Balki o‘rtadan ko‘proq futbolchini jalb qilish yo‘lini topgandirman. Hozir bu yerda hammasini tushuntirmoqchi emasman, ehtimol turnir davomida sinab ko‘ramiz. O‘ylamayman, biz oldindan o‘qilishi oson jamoaga aylanganmiz”.

Demak, reja bor. Sir saqlanmoqda. Lekin endi uni faqat qog‘ozda emas, maydonda ham ko‘rsatish vaqti kelmoqda. Tuchel murabbiy sifatida zo‘r – bunga shubha yo‘q. Lekin Angliya bosh murabbiyi sifatida uning moslashuvchanligi hali to‘liq sinovdan o‘tmadi. Dastlabki oylarida u tarkib bilan tajriba qildi, keyin esa tizimni topdi va unga yopishib oldi. Mayda o‘zgartirishlar bo‘ldi, lekin endi undan yangiroq, dadilroq g‘oyalar kutishmoqda.

Oldinda – Panama. Uchinchi guruh o‘yini. Raqib ham Gana kabi orqaga tortilib, qarshi hujumga umid bog‘lashdan cho‘chimaydi. Shoshilmaydigan, sabrli, ammo tishlay oladigan raqib.

Tuchel o‘z tarkibini tanlab bo‘ldi. Tizimini ham. Endi navbat – o‘sha tizim ichida yangi yo‘llarni topishda. Angliya Shimoliy Amerikada yana bir achchiq xotira bilan qaytib ketadimi yoki nihoyat o‘zini qayta ixtiro qiladimi? Savol ochiq turibdi. Javob esa endi faqat raqamlar va foizlarda emas, maydondagi jasorat va moslashuvchanlikda bo‘ladi.