Angliya Jahon chempionatida 60 yillik yukni yengdi
Angliya nihoyat o‘tmishiga qarshi o‘yin yutdi. 60 yillik yukni yelkasidan tushirdi.
Demokratik Kongo Respublikasiga qarshi 2:1 hisobidagi g‘alaba oddiy guruh bosqichi uchrashuvi bo‘lib ko‘rinishi mumkin. Ammo statistik kitoblar boshqa narsani aytyapti: Angliya Jahon chempionatida ilk bor 1966 yildan beri hisobda ortda qolib, baribir o‘yin yutdi. O‘shandan buyon turnirdagi 23 ta uchrashuvda birinchi golni o‘tkazib yuborganlarida, 17 tasida mag‘lub bo‘lishgan edi.
Bu safar esa ssenariy o‘zgardi. Va o‘zgarish qanotlardan boshlandi.
Tuchelning “eski maktab” rejasi
Atlanta shahrida Thomas Tuchel chiziq bo‘ylab yugurib, eski inglizcha “uzat, jarima maydoniga osib yubor!” degan shiorlarni baqirib turgani yo‘q edi, albatta. U Graham Taylor emas. Lekin uning rejasi juda aniq edi: zich himoyani yorib o‘tish oson bo‘lmasa, qanotlardan zarba berasan.
Gana bilan nol-nol hisobdagi durangdan keyin bu xulosa ancha ravshan bo‘lib qolgandi. Markazdan o‘tish deyarli imkonsiz, raqib chizig‘i siqilgan, pressing aqlli. Shunday pallada eng sodda, eng qadimiy qurol yana dolzarb bo‘ldi — jarima maydoniga baland uzatmalar.
Opta ma’lumotiga ko‘ra, Angliya DKRga qarshi ochiq o‘yinda 35 ta to‘pni qanotdan jarima maydoniga oshirdi. Jahon chempionatida bunday hajmdagi krosslarni ular oxirgi bor 1966 yilda amalga oshirishgan. Eng yuqori o‘nlikdagi natijalarning yettitasi Alf Ramsey davriga tegishli, qolganlari 1982 va 1998 yillardan. Bu safar esa Tuchel jamoasi o‘sha ruhni qayta tiriltirdi.
Bu faqat raqam emas, bu yozgi kampaniyaning taktik yuragi.
Krosslar – xavfli, lekin qimmatga tushadigan qurol
Zamonaviy futbol olamida qanotdan oshirilgan to‘plar ko‘pincha samarasiz deb qaraladi. Sababi bor. So‘nggi 17 mavsum davomida Premier League doirasida krosslarning atigi 22,8 foizi jamoadoshiga yetib borgan. Faqat 12,6 foizi gol imkoniyati yaratgan, atigi 1,4 foizi esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri golli uzatma bo‘lgan. Bu raqamlarga standart vaziyatlar ham kiradi, ochiq o‘yindagi krosslar bundan ham kamroq.
Demak, bu yo‘l xavfli, lekin ko‘pincha isrof. Shunga qaramay, Tuchel aynan shu yo‘lni tanladi.
Sababi oddiy: oldinda Harry Kane bor.
Anthony Gordonning DKRga qarshi chap qanotdan yo‘llagan uzatmasi — bunga eng toza misol. Kane to‘pni kutdi, joy tanladi, o‘zining odatdagi sovuqqon zarbasini berdi va hisobni tenglashtirdi. Panama bilan o‘yinda esa xuddi shu hududdan — jarima maydonchasi chap chetidan — bu safar Jude Bellingham kross yo‘llab, yana Kane uchun gol yasadi.
Har safar gol bo‘lmayapti, albatta. Lekin aynan ochiq o‘yindagi krosslar bu yozda Angliyaning ijodkorlik markaziga aylangan. Statistik ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, ular boshqa har qanday usulga qaraganda yuqoriroq kutilayotgan gol (xG) keltirmoqda.
Markazdagi kombinatsiyalar va to‘siqqa urilgan paslar
Shu bilan birga, Angliya faqat qanotga yopishib qolgan emas. Yarim himoyachilar o‘rtasidagi pas almashinuvi — ayniqsa jarima maydoni tashqarisida — hali ham eng ko‘p imkoniyat yaratayotgan usul bo‘lib qolmoqda. Ba’zan bu ham natija beradi: Bellinghamning Xorvatiyaga qarshi jarima maydoniga dribling bilan kirib, gol urishi yoki Kane’ning DKRga qarshi g‘alaba to‘pini jarima maydoni chetidan kuchli zarba bilan kiritgani bunga misol.
Biroq raqamlar shuni ko‘rsatadiki, eng sifatli, eng “yutib bo‘ladigan” vaziyatlar ko‘pincha jarima maydoniga yo‘naltirilgan to‘g‘ri paslardan tug‘ilmoqda. Muammo shundaki, chuqur himoyalanadigan raqibga qarshi bunday pasni yetkazish oson emas. Himoya chizig‘i past, orqaga chekinish tez, oraliqlar yopiq.
Ochig‘ini aytganda, bunday jamoalarga qarshi “eski maktab” usuli — qanotdan kross — ko‘proq foyda keltiryapti.
Katta imkoniyatlar, kenglikdan topilgan yechim
Opta “katta imkoniyat” deb hujumchi deyarli gol urishi kutiladigan zarbalarni ataydi. Hozircha Angliya bu ko‘rsatkich bo‘yicha turnirda yetakchi. Chorshanba kungi o‘yinlardan so‘ng Tuchel jamoasining hisobida 20 ta shunday vaziyat bor — Jahon chempionatidagi eng yuqori natija.
Eng qizig‘i, bu katta imkoniyatlarning eng ko‘pi aynan ochiq o‘yindagi krosslardan kelib chiqqan. Oltitasi — qanotdan oshirilgan to‘plardan. Uchta vaziyat esa burchak zarbalaridan. Ya’ni, deyarli yarmiga yaqini kenglikdan, chetlardan kelayotgan to‘plar hisobiga yaratilgan.
Bu faqat tasodif emas, balki aniq yo‘nalish: Angliya bu turnirda kenglikni agressiv ishlatayotgan, raqibni qanotlarda charchatayotgan va jarima maydoniga to‘xtovsiz to‘p yog‘diryapti.
Oldinda kim kutyapti?
Qiziq jihati shunda: chuqur himoyalanadigan jamoalarga qarshi markazdan o‘tish qiyin, lekin ochiqroq, yuqoriroq chiziqda o‘ynaydigan kuchli raqiblarga qarshi bu yo‘l biroz osonlashishi mumkin. Bunday o‘yinlarda Angliya to‘pni kamroq nazorat qiladi, lekin oraliqlar ko‘proq bo‘ladi, jarima maydoniga kesib kiruvchi paslar uchun joy ochiladi.
Shunday bo‘lsa-da, Tuchel jamoasi o‘zining “eski uslubdagi” qurolini qo‘ldan tashlab qo‘yadiganga o‘xshamaydi. Krosslar bu jamoaning yozgi kampaniyasiga allaqachon imzo qo‘ydi. Statistik kitoblar esa bir narsani aytib turibdi: 1966 yildan beri bir o‘yinda bunday ko‘p ochiq o‘yinkrossini ko‘rmagandik.
Savol endi boshqacha: bu uslub Angliyani qanchaga yetaklay oladi? Va yana 60 yil kutish kerak bo‘ladimi, yoki bu jamoa qanotlardan kelayotgan to‘plar yordamida o‘z tarixini bugunoq qayta yozadimi?
