Argentina – Ispaniya: Villa Parkdagi tarixiy o'yin xotiralari
1966-yilning nam, sovuq kechalaridan biri. Villa Park maydoni ustida yomg‘ir chiziq tortib turgan, tomoshabinlar esa shovqin bilan nafas olayotgan payt. O‘sha kecha Argentina Ispaniyani 2:1 hisobida mag‘lub etadi va bu o‘yin bugun, 2026-yilgi Jahon chempionati finali arafasida, yana bir bor tarix sahifasidan ko‘tarilib chiqmoqda.
Ikki jahon grandining oxirgi rasmiy to‘qnashuvi aynan o‘sha kuni bo‘lganiga ishonish qiyin. Muntazam ravishda turnirning so‘nggi bosqichlarigacha yetib boradigan bu ikki terma jamoa 1966-yildan beri Jahon chempionatida bir-biriga duch kelmadi. O‘shanda ham, hozir bo‘lgani kabi, Argentina sahnani tark etmaslikka qat’iy qaror qilgandi.
“Yengilmas markaziy hujumchi” – Luis Artime sahnada
Villa Parkdagi o‘sha bahsda bosh rolni bitta ism egallagan: Luis Artime. Guardian muxbiri Cyril Chapman uni o‘sha paytda “to‘xtatib bo‘lmaydigan markaziy hujumchi” deb ta’riflagan. Ta’rif shunchaki bezak emasdi – Artime o‘yinda oltita aniq imkoniyatga ega bo‘ldi va ulardan ikkitasi bilan Ispaniyani jazoladi.
Argentina o‘sha kungacha o‘ziga xos ehtiyotkor, mudofaa markazida qurilgan uslub bilan tanilgan edi. Ammo bu safar hammasi boshqacha bo‘ldi. Ular o‘yinni ilk daqiqalardanoq oldinga tashlanib boshladi, raqibni orqaga tirab qo‘ydi, maydonning har qarichida bosim uyushtirdi. Kutilgan “yopiq” Argentina emas, dadil, hujumkor Argentina paydo bo‘lgandi.
Dastlabki o‘n daqiqada ikkita toza imkoniyat. Ikkinchisi – Mas tomonidan darvoza chizig‘i bo‘ylab mukammal uzatma, to‘g‘ri Artimening oyog‘iga. Ammo hujumchi o‘sha lahzada keragidan ortiq o‘ylab qoldi, Ispaniya himoyachilari esa unga bu hashamatni ruxsat qilmadi. Birinchi signal shunday chalinadi.
Qattiq to‘qnashuv, qat’iy hakam
O‘yin tobora qiziydi. Ispaniya Del Sol va Gento boshchiligida o‘z o‘yinini topa boshlaydi, to‘p aylanishi tezlashadi, lekin Argentina baribir orqaga chekinmaydi. Himoyachilar esa raqibni to‘xtatish uchun zarba va to‘qnashuvlardan tortinmaydi.
Artime va Solari navbatma-navbat yerda qoladi, tibbiy yordamga muhtoj bo‘ladi. Javob o‘laroq, Argentina ham keskinlikni oshiradi – bu safar Suarez va Ufarte zarba ostida qoladi. O‘yin bir lahza nazoratdan chiqib ketadigandek tuyuladi.
Shu payt sahnaga yana bir ism chiqadi: bolgariyalik hakam M. Roumentechev. Uning qat’iy, kechiktirmasdan ko‘rilgan choralaridan so‘ng kutilgan mushtlashuv yuz bermaydi. O‘yin keskin, ammo boshqariladigan holatda qoladi. Bu esa hujumkor futbol uchun yana maydon ochib beradi.
Yomg‘ir ostidagi hujumlar
Ikkinchi bo‘lim ham birinchi bo‘limdagi kabi – Argentina hujum bilan boshlaydi. Yana Artime, yana imkoniyatlar. Ferreiro o‘ng qanotdan yorib kiradi, uchinchi marta markaziy hujumchini gol oldiga chiqarib qo‘yadi, lekin zarba yana behuda ketadi. Markaziy hujumchi uchun odatda bunday kunlar kechirilmaydi.
Yomg‘ir kuchayadi. Argentinachilar bu ob-havoni yoqtirmasligi haqida gap-so‘zlar yurardi, ammo o‘sha kechada ular ingliz ob-havosiga ham, Ispaniyaga ham tik qarashdi. Tezlik pasaymadi, pressing susaymadi, hujumlar to‘xtamadi.
Oxiri bosim natija beradi.
68-daqiqada Solari Ispaniya himoyasini chalkashtirib yuboradi. Uning chap qanotdan yo‘llagan keskin, g‘azabli uzatmasi darvoza oldida cho‘zilgan qizil chiziqni teshib o‘tib, to‘g‘ri Artimening oyog‘iga kelib tushadi. Bu safar u avvalgi xatolaridan saboq olgan edi – zarba aniq, past, darvozabon uchun umidsiz. Argentina oldinga chiqadi.
Quvonch esa uzoq davom etmaydi.
Ispaniyaning javobi va so‘nggi zarba
Olti daqiqa o‘tib, Ispaniya javob qaytaradi. Suarez jarima maydoni yaqinidan noqulay, “ilintiruvchi” uzatma tashlaydi – to‘p Argentina darvozaboni Roma yetib bormaydigan nuqtaga tushadi. Peiro birinchi bo‘lib yetib keladi va Roma faqat to‘pni yanada ichkariga surib yuborishga ulguradi. Hisob teng, o‘yin esa butunlay alangalanadi.
Endi to‘xtash yo‘q. Ikkala jamoa ham g‘alaba uchun borini ishga soladi. Ispaniya kuch bilan hujum qiladi, Argentina esa qarshi zarbalar bilan javob beradi. Yomg‘ir, charchoq, to‘qnashuvlar – hech narsa sur’atni sindira olmaydi.
79-daqiqada esa hammasini hal qiladigan lahza keladi. Perfurmo o‘rtadan aniq pas uzatadi, Artime esa bu safar hech narsani murakkablashtirmaydi. Bir teginishda, qat’iyat bilan, to‘pni darvozaga mixlab qo‘yadi. Bu uning o‘yindagi ikkinchi goli, Argentina uchun esa g‘alaba eshigini ochgan zarba bo‘ladi.
Ispaniyada endi javob yo‘q edi. Vaqt esa Villa Parkdagi charchagan, lekin mag‘rur argentinalar foydasiga ishladi.
Chorak finaldagi to‘siq va bugungi fon
O‘sha g‘alaba Argentina uchun guruhdan chiqish yo‘lini ochdi. Ispaniya esa turnir bilan xayrlashdi. Keyingi bosqichda, chorak finalda, argentinalarni yana bir tarixiy sahna kutib turgan edi – Angliyaga qarshi keskin o‘yin va 0:1 hisobidagi mag‘lubiyat. Turnirni esa aynan mezbonlar qo‘lga kiritdi.
Shunga qaramay, Villa Parkdagi o‘sha kecha Argentina futboli uchun burilish nuqtalaridan biri bo‘lib qoldi. An’anaviy ehtiyotkorlik o‘rnini dadil hujum, xavfga tayyorlik va raqibni bosim ostida ushlashga bo‘lgan ishonch egalladi. Markazida esa bir ism turardi – Luis Artime.
Bugun, 2026-yilgi Jahon chempionati finali oldidan, Argentina va Ispaniya yana sahnaga chiqadi. Bu safar kubok uchun. O‘sha yomg‘irli Villa Park kechasidan keyin yarim asrdan ortiq vaqt o‘tdi, futbol o‘zgardi, avlodlar almashdi. Ammo savol o‘sha-o‘sha: kim bu safar bosimga dosh beradi va tarix sahnasida o‘z nomini qayta o‘yib yozadi?
