Argentina muxlislari: Dhakada Messi sevgisi
Dhaka, Bangladesh — Katta ekran allaqachon o‘chirilgan, lekin minglab tomoshabinlar hanuz bir ovozda baqirardi: “Argentina! Argentina! Messi! Messi!” Vuvuzelalar jaranglaydi, ko‘z ilg‘amaydigan darajada ko‘k-oq to‘lqin.
Bir necha daqiqa avvalgina Argentina yulduzi Lionel Messi jahon chempionati ochilish o‘yinida Jazoir darvozasiga xet-trik urib bo‘lgandi. Ekran qarshisida yig‘ilgan yigitlar el bayrog‘iga o‘ralgancha bir-birining yelkasiga chiqib oladi, qo‘shiq aytadi, hakamning so‘nggi hushtagi yangraganiga ancha bo‘lsa-da, bayram tugamaydi.
Bu manzara osonlikcha Buenos-Ayres bo‘lishi mumkin edi. Aslida esa u 17 ming kilometr narida — Bangladesh poytaxti Dhakada.
Maradona bilan boshlangan yo‘l
Bangladesh hech qachon FIFA Jahon chempionatiga chiqa olmagan. Lekin har to‘rt yilda bir marta Argentina maydonga tushsa, mamlakat bo‘ylab mahallalar portlab ketgandek bo‘ladi. Universitet hovlilarida va ko‘chalar kesishmasida ulkan ekranlar paydo bo‘ladi, ko‘p qavatli uylarda tungi tomosha kechalari uyushtiriladi, yo‘llar Argentina ranglariga burkanadi.
Dhakalik 50 yoshli Abdul Hay uchun bu hikoya Messidan ancha oldin, bolaligi bilan birga boshlangan.
U umrboqiy Argentina muxlisi bo‘lib qolishiga 1986 yilgi jahon chempionati sabab bo‘lganini eslaydi — o‘sha paytda Diego Maradona mamlakatini chempion qilgandi. “Men 1986 yilda Maradonaga oshiq bo‘ldim, — deydi Hay. — Juda yosh edim, lekin odamlar qanday qilib u uchun aqldan ozganini ko‘rdim. Ustida turgan uslubi, ehtirosi, mahorati — hatto o‘sha ‘Xudoning qo‘li’ ham — hech narsa bizni bunday maftun qilmagandi. U biz uchun afsona, sensatsiyaga aylandi.”
Argentina keyingi kubokni 36 yil kutdi — 2022 yilda Qatar osmonida bu safar Messining qo‘lida ko‘tarildi. “Ammo bu kutish o‘zini oqladi, — deydi Hay. — Messini kubokni ko‘tarib turganini ko‘rgach, futboldan hech qanday armonim qolmadi. Bu jahon chempionatini avvalgilaridagi xavotir o‘rniga sof quvonch bilan tomosha qilyapman.”
Maradona sehri va yangi avlod
Bangladesh milliy terma jamoasining sobiq futbolchisi va bosh murabbiyi Shafiqul Islam Manik nazarida, Hayning hikoyasi butun mamlakat bo‘ylab Argentina muxlisligining ildizini aniq ko‘rsatib turibdi.
“Bu, meningcha, aynan 1986 yildan boshlangan, — deydi Manik. — Folklend urushidan keyin Angliyani yengish, so‘ng Maradonaning butun jahonni hayratga solib, kubokni ko‘tarishi hammasini o‘zgartirdi. Maradonaning yakka o‘yinini ko‘rgan Bangladesh muxlislari sekin-asta Argentina tarafdori bo‘lib qoldi.”
Uning aytishicha, o‘sha paytda Braziliya allaqachon bir necha jahon chempionligi va afsonaviy futbolchilari tufayli ulkan muxlislar bazasiga ega edi. “Argentina esa Braziliyaga qarshi tomonga aylandi, — deydi Manik. — Bungacha Bangladeshda ko‘pchilik Braziliyani qo‘llardi. 1986 yildan keyin Argentina o‘z muxlislarini yig‘ishni boshladi.”
Manikning fikricha, 1990 yilgi mag‘lubiyat ham bu aloqani uzmadi, aksincha, mustahkamladi. “Maradona finaldan keyin kubokni ko‘tara olmagani, maydonda yig‘lagani bu yerda oddiy odamlarni juda ta’sirlantirdi, — deydi u. — O‘sha paytdan boshlab Argentina tarafdorlari qat’iy ildiz otgan.”
Shu bois Germaniya yoki Italiya kabi yirik futbol davlatlari bu yerda hech qachon shunchalik kuchli emotsional tayanch topa olmadi. “Chunki o‘sha tuyg‘u maydonini allaqachon Argentina va Braziliya egallab bo‘lgandi,” deydi Manik.
Futbol va diplomatiya
Bangladeshliklarning Argentinaga bo‘lgan mehrini diplomatik maydonda ham ko‘rish mumkin. Argentina elchisi Marcelo Carlos Cesa Dhakadagi ommaviy tomoshalarga shaxsan borib, muxlislar bilan birga jamoa g‘alabalarini nishonlaydi.
2022 yilgi jahon chempionati chog‘ida Bangladesh ko‘chalaridagi Argentina uchun uyushtirilgan bayramlar butun dunyo e’tiborini tortgach, Buenos-Ayres hukumati 45 yillik tanaffusdan so‘ng, 2023 yilda Dhakadagi elchixonasini qayta ochdi. 1978 yilda o‘sha paytdagi harbiy hukumat byudjetni qisqartirish bahonasida elchixonani yopib qo‘ygandi.
Rasmiylar bu qaror savdo va siyosiy manfaatlar bilan bog‘liq ekanini ta’kidlashsa-da, ikki mamlakat o‘rtasidagi yaqinlashuvga futbol ham turtki bo‘layotgani ochiq aytilmoqda.
Bugungi yoshlar esa Maradonani ko‘rmagan. Ular uchun Argentina degani — Messi.
“Men bolaligimdan Argentinani yaxshi ko‘raman, ayniqsa Messi tufayli,” deydi xususiy sektorda ishlovchi Dvin Islam. U Argentina terma jamoasining ochilish o‘yini oldidan Dhakada o‘tkazilgan “welcome rally” — kutib olish yurishida yuzlab muxlislar orasida edi.
Hay avlodidan farqli ravishda, Islam hech qachon Maradonani o‘yin vaqtida ko‘rmagan. Atrofida barabanlar yangraydi, ulkan Argentina bayroqlari hilpiraydi, yomg‘irda ivigan ko‘chalar bo‘ylab muxlislar qo‘shiq aytib yurishadi.
Ba’zilar uchun esa bu muhabbat uyidan meros. Muhammad Jahir shunday deydi: “Otam Argentina muxlisi. Men bu tarafdorchilikni undan meros qilib oldim. Keyin o‘zim futbolni tushuna boshladim va ularning o‘yin uslubiga oshiq bo‘ldim.”
AQShda o‘tayotgan jahon chempionati tufayli Bangladesh uchun ko‘plab o‘yinlar tun yarmida boshlanadi. Guruh bosqichini birinchi o‘rinda yakunlagan Argentina 2026 yilgi mundialning 1/16 finalida 4 iyun kuni soat 4:00 da, Bangladesh vaqti bilan, Cape Verde bilan o‘ynaydi.
Bu kech soatlar muxlislarni to‘xtatmayapti. “Menga budilnik ham kerak emas, — deya kuladi Jahir. — Argentina o‘ynasa, o‘zim uyg‘onib ketaman.”
Argentina–Braziliya chizig‘i
Sport sharhlovchisi va jurnalist Shahanoor Rabbani nazarida, Bangladeshning Argentina va Braziliyaga bo‘lgan qiziqishi chuqurroq ehtiyojni ko‘rsatadi — qahramon izlash ehtiyojini.
“Futbol tarixiga qarasak, Bangladesh mustaqillikka erishganidan (1971) keyingi davrda aynan shu ikki Janubiy Amerika jamoasi doim oldinda bo‘lgan, — deydi Rabbani. — 1970-yillarning oxiridan boshlab Argentina ham, Braziliya ham bir necha bor jahon chempioni bo‘ldi. Maradonadan tortib Ronaldo va Rivaldogacha, endi esa Messi va Neymar — doim odamlarni o‘ziga tortadigan yulduzlar bo‘lgan.
“Gap faqat o‘yin uslubida emas, balki ular egallagan timsollarda. Bangladesh odatda bosh qahramon bo‘lishini xohlaydi — hatto bu jamoaviy o‘yin bo‘lsa ham.”
Ko‘plab oilalarda futbolga bo‘lgan munosabat devor o‘rnida turadi. 6-sinf o‘quvchisi Ayman Braziliya muxlisi. “Akam meni majburlab keltirdi,” deydi u, Argentina–Jazoir o‘yini oldidan Dhakadagi “welcome rally”da zerikkancha turgan holda. Uning 8-sinfda o‘qiydigan akasi Salman kuladi: “Uyda ba’zan tortishib qolamiz. Otamiz Argentina tarafdori. Onamiz esa Braziliyani qo‘llaydi.”
Bir necha soat o‘tgach, bu raqobat yana jonlanadi — Dhaka universiteti yaqinidagi ulkan ekran qarshisida. Messi xet-trikni rasmiylashtirganda minglab muxlislar qichqiradi, quchoqlashadi. Shu payt olomon ichida bitta yosh Braziliya muxlisi jimgina turib qolgan. Uning yonidagi Argentina muxlislari uni hazilga tutadi. “U o‘yin durang bo‘ladi deb kelgandi,” deya kuladi ulardan biri.
Yurishda ishtirok etganlar orasida yosh siyosiy faollardan biri Zubayda Islam Jerin ham bor edi. U yonida Argentina libosiga o‘ralgan mushugini ko‘rsatib, faxrlanib qo‘yadi. Mushukning ismi ham — Messi.
Yaqinda birinchi kursga kirgan Saikat Hasan esa hali ko‘rganlarini hazm qilolmay turgan payti edi. “Bu ajoyib tuyg‘u,” deydi u Messining xet-trigidan so‘ng. Uning do‘sti Mahir esa allaqachon oldinga qaragan: “Bu safar, — deydi u ishonch bilan, — jahon kubogi bizniki.”
“Bizniki” degani aslida kim?
Ana shu “bizniki” so‘zi Rabbani uchun tinchlik bermaydigan savol.
U Bangladeshdagi bu cheksiz ehtiros nega maydondagi natijaga aylanmayotganini o‘ylaydi. Mamlakat erkaklar terma jamoalari reytingida FIFA ro‘yxatida 181-o‘rinda.
“Ularning reaksiyasini ko‘rsam, juda xursand bo‘laman, — deydi u, Argentina va Braziliya o‘yinlarida hayajonga tushgan muxlislarni nazarda tutib. — Lekin shu bilan birga, ichim achiydi. Chunki bizda bunday ehtiros bor, lekin futbol jamoamiz ham, umuman sportimiz ham bo‘lishi kerak bo‘lgan darajaga yaqin ham emas.”
Rabbani fikricha, Bangladeshda bu ehtirosni natijaga aylantiradigan tizim yetishmaydi. “Maydonlar kam, infratuzilma va akademiyalar yetarli emas, sportchi bo‘lishni xohlagan yoshlar uchun aniq yo‘l yo‘q, — deydi u. — Odamlarda ishtiyoq bor. Ular o‘ynashni xohlaydi. Lekin ko‘pchiligi bu yo‘lni qanday bosib o‘tishni bilmaydi.”
Manik esa Bangladesh bir paytlar gullab-yashnaydigan futbol madaniyatining poydevoriga ega bo‘lganini, ammo uni davom ettira olmaganini eslatadi. “Bizda sifatli futbolchilar ko‘p edi, lekin hech kim keyingi avlod haqida, to‘g‘ri tizim yaratish haqida o‘ylamadi, — deydi u. — Yoshlar ertaga Bangladesh jahon chempionatiga chiqishini talab qilayotgani yo‘q. Ular faqat yo‘l xaritasini va futbolning to‘g‘ri yo‘nalishda harakatlanayotganini ko‘rishni istashadi.”
Rabbani esa o‘z mamlakatining sport tarixiga ishora qiladi. “1997 yilda Bangladesh kriket bo‘yicha Jahon chempionatiga yo‘llanma olganida, butun mamlakat bayram qilgan. 1999 yilgi jahon chempionatida Pakistanni yengganimizda ham xuddi shunday bo‘lgan. Bu shunchaki sport emasdi. Odamlar Bangladesh g‘alaba qozongandek his qilgan,” deydi u.
Shu savol esa hanuz javobsiz turibdi: agar sport bir xalqni shunchalik baxtli qila olsa, nega bu ehtirosni o‘z maydonlarimizda ham g‘alabaga aylantirish uchun yetarli sarmoya topilmayapti?
