Ayol Haydovchilar Formula E va Formula 1: Qaysi Seriýa Birinchi Bo‘lib Tarixni Qayta Yozadi?
Londondagi yopiq arenada bu hafta oxiri nafaqat mavsum yakunlanadi, balki avtohalokatchilik tarixidagi eng og‘riqli savollardan biri ham yana kun tartibiga chiqadi: yuqori darajadagi chempionatda rul ortiga qaytadigan navbatdagi ayol haydovchini qaysi seriýa birinchi bo‘lib olib chiqadi?
Formula E bosh ijrochi direktori Jeff Dodds bunga allaqachon javob topgan. U shubhasiz: poygada ustunlik ularning tomonida.
Yarim asrlik tanaffus soyasida
Bu hafta oxiri bir achchiq sana bilan belgilanadi: ayol haydovchi oxirgi marta jahon chempionati darajasidagi Gran-prida start olganiga 50 yil to‘lmoqda. Italiyalik Lella Lombardi 1976-yil 15-avgust kuni Avstriyada 12-o‘rinni egallagan, shundan beri Formula 1 start panjarasida biror ayol ko‘rinmadi.
Shu orada Formula E atigi o‘n yil ichida uch nafar ayol haydovchini maydonga chiqardi. Bu — 2014-15-yilgi ilk mavsumdan buyon. Formula 1 esa 76 yillik tarixida bundan kam raqam bilan qolmoqda.
Dodds bunga tikish qo‘yishga ham tayyor.
“Formula E asosiy chempionatda ayol haydovchini Formula 1’dan oldin ko‘ramizmi? Mutlaqo, bunga garov qo‘ygan bo‘lardim”, — deydi u London Excel majmuasida o‘tayotgan mavsum yakunlovchi bosqichlar arafasida.
U kulib qo‘shimcha qiladi: moliyaviy garov emas, boshqaruv qoidalari bunga yo‘l qo‘ymaydi. Lekin xususiy shartlashuv, bir stakan pivo ustida – bemalol.
Bir xil mashina, bir xil trek, bir xil bosim
Doddsning ishonchi romantik shiorga emas, tizimga tayanadi.
Asosiy farq — mashinada. Formula 1 atrofida yaratilgan F1 Academy ayollar seriyasi Formula 4 darajasidagi texnikadan foydalanadi. Bu bosqichdan g‘olib chiqish — katta qadam, lekin Formula 3 va Formula 2 sari yo‘l hanuz uzoq, qimmat va murakkab. Hozirda bu ikki zinalarda ham birorta ayol haydovchi yo‘q.
Dodds buni tan oladi: “F1 Academy juda yaxshi chempionat, ayol haydovchilar uchun imkoniyat yaratish borasida qilayotgan ishlarini yoqtiraman”. Lekin keyingi gapida vaziyatning og‘irligini ochiq aytadi: F1 Academy mashinasidan Formula 1 bolidiga sakrash — deyarli imkonsiz sakrash. Juda katta tafovut.
Formula E’dagi manzara boshqacha. Ayollar dasturi aynan chempionatda ishtirok etadigan mashinalarni taqdim etadi. O‘sha shassi, o‘sha quvvat, o‘sha trek, o‘sha garaj muhitida.
So‘nggi ikki yil ichida seriýa maxsus “ayollar testi”ni o‘tkazib kelmoqda. O‘tgan yil oktabrida Valencia yaqinidagi Ricardo Tormo avtodromida 14 nafar ayol rulga o‘tirdi. Ular orasida 2024-yilgi F1 Academy chempioni, Nissan jamoasi simulyator haydovchisi Abbi Pulling ham bor edi. Mart oyidagi “rookie test”da esa yana to‘rt nafar ayol ishtirok etdi.
Doddsning aytishicha, endi ko‘pchilik jamoalar shtatida doimiy ayol haydovchi bor: Jaguar tarkibida yaponiyalik Juju Noda, Opel bilan nemis haydovchisi Sophia Flörsch, Cupra Kiro’da filippinlik Bianca Bustamante, Nissan’da esa yuqorida tilga olingan Abbi Pulling.
Bu shunchaki vitrina emas, tizimning bir qismi.
Dodds kelasi mavsumdan boshlab ayollar dasturiga yanada katta sarmoya kiritilishini, yirik e’lonlar tayyorlanayotganini aytadi. Aniq raqamlar va ismlar hozircha sir, lekin ohang qat’iy: bu yo‘nalish epizodik loyiha emas, strategik kurs.
Texnika ayollar tomonga og‘moqda
Kelasi mavsum uchun rejalashtirilgan yangi Gen4 bolidi ham bahsni kuchaytiradi. U tezroq, yengilroq va eng muhimi — rulda kuchaytirgichga ega bo‘ladi.
Bu detaldan odatda ko‘z yumiladi, ammo yuqori darajadagi poygada bu jismoniy tenglik masalasi. Formula 2 va Formula 3 mashinalarida rulda kuchaytirgich yo‘q, bu esa yosh, jismonan hali to‘liq shakllanmagan qizlar uchun qo‘shimcha to‘siq bo‘lib turadi. Formula 1’da esa kuchaytirgich bor, lekin u yerga yetib borish uchun avval aynan shu og‘ir zinapoyalarni bosib o‘tish kerak.
Dodds uchun Gen4 shu bo‘shliqni yopadigan vosita.
“Rulda kuchaytirgichning joriy etilishi ayollarni asosiy chempionatga kirib borish imkoniyati nuqtai nazaridan teng sharoitga yaqinlashtiradi”, — deydi u.
Bu faqat texnik yangilik emas, siyosiy signal ham: seriýa o‘z eshiklarini nafaqat ramziy, balki amaliy ravishda ochishga urinmoqda.
Qaysi seriýa tarixni qayta yozadi?
Formula E va Formula 1 bir xil egalar guruhiga qarashli bo‘lsa-da — biri Liberty Global, boshqasi Liberty Media qo‘lida — ayollar masalasida yondashuvlari keskin farq qilmoqda. Bir tomonda — bosqichma-bosqich, lekin uzoq va qimmat yo‘l; ikkinchisida esa darhol chempionat darajasidagi texnika va muhitga kirish.
Yarim asrlik tanaffus fonida savol yanada keskinlashadi: navbatdagi ayol haydovchi jahon chempionati bosqichida qaysi start panjarasida paydo bo‘ladi?
Dodds allaqachon garovga tayyor. Endi soatni trek belgilaydi.
