Braziliya futbolining otasi: Charles Millerning hikoyasi

Braziliya va futbol o‘rtasidagi rishta afsonaga aylangan. Raqsga tushayotgandek o‘ynaydigan jamoalar, cheksiz ehtiros, besh marta qo‘lga kiritilgan FIFA World Cup kuboklari. Pele. Ronaldo. Stadionlarni larzaga keltirgan millionlab bolalarning orzusi.

Ammo bu hikoyaning ildizi kutilgan joyda emas. Uning izlari Hampshire ko‘chalarida, St Mary’s Stadium soyasida, temiryo‘l ko‘prigi yonidagi devorda yashirinib yotibdi.

Qizil fon, qora-oq yuz va bir mo‘ylov

Southampton stadioni tomon piyoda ketayotgan muxlislar odatda bir manzaraga ko‘zi tushadi: klub tarixidagi afsonalar tasvirlangan katta mural. Alan Shearer, Matt Le Tissier, Ricky Lambert – bu nomlar bu yerda allaqachon uyida.

Ammo devorga yaqinroq borilsa, qizil rang bilan chizilgan “1885” raqami – Southampton Football Club tug‘ilgan yilining o‘rtasida, qora-oq tasvirdagi, zo‘r mo‘ylovli bir kishi ko‘zga tashlanadi.

Bu – Braziliya futbolining “otasi” hisoblangan Charles Miller.

Southampton muzeylarida o‘n yildan ortiq ishlagan tarixchi Andy Skinner bu hikoyani qisqacha shunday ta’riflaydi: “Bu juda hayratlanarli voqea”.

Miller Sao Paulo shahrida, ingliz ota-onadan tug‘ilgan. O‘sha davrda ko‘plab muhojirlar singari, ota-onasi ham yosh Charlzni ta’lim uchun Angliyaga qaytarishga qaror qiladi.

Kema uni Southampton portiga olib keladi. Keyin esa – internat maktab, yangi til, yangi tartib, yangi o‘yin.

“U yerda olgan ta’limi juda sportga yo‘naltirilgan bo‘lgan, – deydi Skinner. – U futbol bilan aynan shu yerda tanishadi. Southampton shahrida bo‘lganida St Mary’s jamoasi safida o‘ynaydi. Bu klub keyinchalik Southampton bo‘lib shakllanadi. Yana Corinthians deb atalgan boshqa jamoa ham bor edi”.

Qoidalar kitobi va qaytish reysi

Miller nafaqat o‘yinning o‘ziga, balki ingliz jamoalarining futbolni qanday o‘ynashiga ham oshiq bo‘ladi. Temp, intizom, taktik tartib – bularning bari unga yangi dunyo eshiklarini ochadi.

Southampton FC klubi tarixchisi Duncan Holley hisobicha, Miller taxminan o‘n yilni shu shahar va uning futbol maydonlarida o‘tkazadi. So‘ngra esa, Braziliya futbolini butunlay o‘zgartiradigan qadamni tashlaydi.

U 19 yoshga kirganida tug‘ilib o‘sgan yurtiga qaytadi. Lekin bu safar u bo‘sh qo‘l bilan ketmaydi.

Yonida bir nechta futbol to‘pi, futbol qoidalari yozilgan kitob, Southampton liboslari – va eng muhimi, Angliyada ko‘rgan o‘yin falsafasi bor edi.

“Uning yonida qoidalar kitobi bo‘lgani juda qo‘l kelgan, – deydi Holley. – Chunki o‘sha paytda Braziliyada assotsiatsiya futbolining rasmiy qoidalarini biladiganlar deyarli yo‘q edi”.

Miller badavlat oiladan chiqqan. Bu unga jamiyatning yuqori qatlamlariga kirish eshiklarini ochib berdi. U Sao Paulo shahrida yashar, vaqtni boy bermasdi: jamoalar tuzar, ko‘chalarda yurgan bolalar va erkaklarni to‘plab, ularni jamolarga ajratardi. O‘yinlar, keyin esa ligalar paydo bo‘la boshladi.

Bir qarashda oddiy tashabbusdek. Aslida esa – butun mamlakat madaniyatini o‘zgartiradigan jarayonning boshlanishi edi.

Southamptonning uzoq safari va kechikkan uchrashuv

1904 yil. Miller Braziliyaga qaytganiga o‘n yil bo‘lganida, yana bir tarixiy sahifa ochiladi. Holley ma’lumotiga ko‘ra, Southampton klubi Argentina safariga chiqadi – bu Janubiy Amerikaga yo‘l olgan ilk ingliz jamoasi edi.

Miller bu imkoniyatni qo‘ldan boy bermaydi.

U kema Argentinaga ketayotib Rio portiga kirganida, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ularni kutib olish uchun yo‘lga chiqadi. Bu shunchaki eski tanishlarni ko‘rish istagi emas edi. U bu tashrifni Braziliyada futbolni targ‘ib qilish uchun sahnaga aylantirmoqchi bo‘ladi.

Miller Southampton jamoasini Braziliyada ham o‘yin o‘tkazishga ko‘ndirmoqchi bo‘ladi, ammo reja allaqachon Argentinaga bog‘lab qo‘yilgan edi. Braziliya muxlislariga ularning kelishi uchun yana 44 yil kutishga to‘g‘ri keladi – klub nihoyat 1948 yilda Braziliyaga safar qiladi.

Bir avlod o‘tib bo‘lgandi. Ammo urug‘ allaqachon ekilgan edi.

Sao Paulo yuragidagi ism

Bugun Millerning merosi Sao Paulo shahrida aniq ko‘rinadi. Futbol muzeyi, Charles Miller maydoni, shaharning turli burchaklarida uning nomi tilga olinadi. Bu yerda Braziliya futbolining tarixi, madaniyati va afsonalari nishonlanadi.

Muzey tadqiqotchisi Marcel Tonini Millerning nega shunchalik markaziy figura bo‘lib qolayotganini shunday tushuntiradi: Braziliyaga futbolni birinchi bo‘lib olib kirgan odam bo‘lmasligi mumkin, ammo u bir narsani juda aniq anglagan.

“U Braziliyada yuqori ijtimoiy qatlam vakili edi, – deydi Tonini mazmunan. – Angliyadan qaytgach, u bu yerga rasmiy assotsiatsiya futbolini olib kelish kerakligini tushundi. Zamonaviylikni, yangi o‘yinni jamiyatning yuqori qatlamiga yoydi”.

Shu tariqa futbol dastlab elita davralarida o‘ynaldi. Keyin u zavod ishchilari, port ishchilari, favela bolalariga tushdi. Oxir-oqibat esa butun mamlakat tilida gapira boshladi.

Southampton devoridagi unutilmagan iz

Hampshire ko‘chalarida esa bu hikoya unchalik mashhur emas. Bugungi Southampton shahrida Millerning nomi ko‘pchilikka begona bo‘lishi mumkin. Lekin klubning o‘zi bu rishtani unutmagan.

“Yaxshiyamki, devordagi o‘sha muralni klubning o‘zi yaratgan, – deydi Holley mazmunan. – Ular allaqachon shuni qadrlashadi: ular tarixning ilk kunlaridan boshlab Braziliya futboli bilan bog‘langan”.

St Mary’s tomon yurib ketayotgan muxlislar Shearer yoki Le Tissierga qarab o‘tib ketishi mumkin. Ammo o‘sha qora-oq, mo‘ylovli yuzga yana bir bor nazar tashlasa, boshqa manzara ochiladi.

Braziliya futbolining afsonaviy ritmi, Rio karnavalining rang-barangligi, besh marta ko‘tarilgan kuboklar – bularning bari, ajabki, bir paytlar Southampton portiga kelgan, qo‘lida qoidalar kitobi va bir nechta to‘p bilan vatanga qaytgan bir yigitning soyasini ham o‘zida olib yuradi.

Savol shunday: kelajakda yana qaysi unutilgan devor rasmi butun bir futbol millatining hikoyasini o‘zida yashirib yotgandir?