Brembo va F1 yangi davri: tormoz tizimlari o'zgarishi
F1 texnik reglamentidagi navbatdagi burilish Brembo uchun oddiy mavsum almashinuvi emas, butunlay yangi bosqich bo‘ldi. Poyga mashinalarida tormozlash hech qachon bugungidek murakkab bo‘lmagan, italyan kompaniyasi esa bir vaqtning o‘zida ikkita frontda kurashmoqda: hozirgi mavsum talablari va 2027 yilga mo‘ljallangan inqilobiy tizim.
Bu, asosan, ichki yonish va elektr quvvatining nisbatini o‘zgartirish bilan bog‘liq. Bu raqamlar qog‘ozda oddiy ko‘rinishi mumkin, lekin tormoz tizimi ishlab chiqaruvchisi uchun ular butun falsafani qayta yozishni anglatadi.
Qoidalar o‘zgaradi, tajriba eskiradi
Brembo poyga muhandisi Andrea Dellavedova RacingNews365 bilan suhbatda aynan shuni ta’kidladi: joriy mavsumda to‘plangan bilimlarning katta qismi 2027 yildan keyin deyarli qadrsizlanadi.
«Endi yarim yilni ortda qoldirdik, ko‘proq narsani tushunib oldik va ma’lum bir yo‘nalishga e’tibor qaratgandik. Lekin kelasi yildan energiya nisbati o‘zgaradi, shu bois bu yil o‘rganganlarimiz yangi rivojlanish uchun unchalik foydali bo‘lmaydi», — deydi u.
Brembo allaqachon 2027 yil tormoz tizimi ustida ishlashni boshlagan. Ammo FIA qarori hammasini chalg‘itdi. Qoidalar bo‘yicha uzoq muzokaralardan so‘ng iyun oyida yangi nisbatlar rasman tasdiqlandi: avval 2027 yilda 58:42, so‘ng 2028 yilda 60:40 ko‘rinishida.
Bu shuni anglatadiki, kompaniya amalda bir yil ichida ikki xil kelajakni hisobga olishi kerak. Dellavedova so‘zlariga ko‘ra, qaror qanchalik kech e’lon qilinsa, ishlab chiqaruvchilar uchun bosim shunchalik ortadi.
«Biz juda tezkor muhitdamiz. Yangi tizimni ishlab chiqish uchun qancha ko‘p vaqt bo‘lsa, shuncha yaxshi. Agar bu kabi xabarlar bir necha hafta oldinroq kelganida, ancha oson bo‘lardi, chunki biz avval prototipni loyihalashimiz, sinovdan o‘tkazishimiz, keyin esa seriyali ishlab chiqarishga tushirishimiz kerak», — deya tushuntiradi u.
Vaqt – eng katta raqib
Jamoalar keyingi yilning boshidayoq yangi komponentlarni qo‘lga kiritishi lozim. Tormoz tizimi esa bu jarayonda oxirgi daqiqagacha kutiladigan detal emas. Disklar, karbon materiallar, kaliperlar – bularning barchasi oylar talab qiladigan murakkab ishlab chiqarish zanjiriga ega.
«Loyihadan ishlab chiqarish bosqichigacha bo‘lgan yo‘l bir necha oy davom etadi. Buni haftalar ichida bajarib bo‘lmaydi. Disk va karbon materialni ishlab chiqarishning o‘zi juda uzun jarayon, ular pechda ko‘p vaqt turishi, bir necha bosqichdan o‘tishi kerak», — deydi Dellavedova.
Kaliperlar ham shunday: stanokda uzoq ishlov, keyin sinovlar. Ba’zan Brembo vaqt yutish uchun sinov va ishlab chiqarishni parallel olib borishga majbur bo‘ladi. Har qanday xato esa nafaqat pul, balki jamoalar ishonchini ham xavf ostiga qo‘yadi.
Curno – “sehrgar oshxonasi”
Shu bosim ostida Brembo tayanch nuqtasiga tayanadi: o‘zining ichki infratuzilmasi va tajribasiga. Kompaniyaning yuragi – Bergamodagi Kilometro Rosso texnoparki, lekin poyga texnologiyasining haqiqiy laboratoriyasi Curno shahrida joylashgan.
Bu yerda F1 va boshqa avtosportlar uchun tormoz tizimlari tug‘iladi. Dellavedova Curnodagi muhitni hazil aralash «jodugar oshxonasi» deb ataydi.
«Bizda bir necha dyno sinov stendlari bor, ular orqali yangi materiallar, geometriyalar va tormoz tizimi o‘lchamlarini sinaymiz. Ular kuniga 24 soat, haftasiga 6 kun ishlaydi», — deydi u.
Brembo ustunligi shundaki, tadqiqot, dizayn va sinovlar bir tom ostida jamlangan. Bu poyga tezligida qaror qabul qilishga imkon beradi.
«Ofislar, ishlab chiqarish va sinov bo‘limi yonma-yon. Dizayner noutbukda yangi komponentni chizadi, so‘ng tezda bir qavat yuqoriga chiqadi — u yerda dyno stendlari va sinovchi mutaxassislar. Ular o‘zaro juda tez muloqot qiladi, ishlab chiqilayotgan mahsulotni qo‘li bilan ko‘rib, baholay oladi», — deydi Dellavedova.
Bu yaqinlik F1 kalendaridagi har bir kun qimmat bo‘lgan sharoitda katta ustunlik. Qog‘ozdagi chizmadan trekda ishlaydigan detalga o‘tish tezligi ko‘pincha natijani belgilab beradi.
Qisqa muddat, katta ishtaha
Shunga qaramay, 2027 yilga tayyorgarlik Brembo uchun oson vazifa emas. Qoidalar o‘zgaradi, energiya balansi yangilanadi, jamoalar esa tormoz tizimidan nafaqat ishonchlilik, balki maksimal samaradorlikni ham talab qiladi.
Dellavedova hozirgi holatdan kelib chiqib, baribir ishonch bilan gapirmoqda.
«Vaqt bo‘yicha jadvalga mos kelyapmiz. Natija nuqtai nazaridan esa, tajribamizga tayangan holda, kelasi yil uchun eng yaxshi deb hisoblagan narsani qilayapmiz», — deya yakunlaydi u.
Endi savol bitta: F1ning yangi energetik muvozanatida Brembo o‘z tormozlari bilan qanchalik tez moslasha oladi — va bu poygada kim birinchi bo‘lib chegarani buzadi?
