Chawinga opa-singillarining mo‘’jizaviy yurishi: Malawi futbolining yangi yulduzlari

2026 yilgi Women’s Africa Cup of Nationsda Malawi – bu turnirning eng katta syurprizi. Ammo ularni yakshanba kungi finalgacha olib kelgan gollar manbai hech kimni hayratga solgani yo‘q. Bu – Chawinga opa-singillari.

Tabitha va Temwa. Ikki ism, bir hikoya. Ular Marokashda ilk bor qatnashayotgan terma jamoaning 12 golidan 9 tasini urdi. Temwa esa besh gol bilan Zambiya yulduzi Barbra Banda bilan birga turnir to‘purarlari poygasiga boshchilik qilmoqda.

FIFA reytingida 153-o‘rinda turgan, final bosqichidagi eng past o‘rindagi jamoa. Lekin bu opa-singillar allaqachon yevropalik grandlar bilan sovrinlar ko‘targan, Osiyoda chempionliklar nishonlagan.

Plastmassa to‘pdan Yevropa yulduzigacha

Katta opa – Tabitha. 1996 yil 22 mayda mamlakat shimolidagi Rumphi tumanida tug‘ilgan. Bolaligida qizlar bilan emas, o‘g‘il bolalar bilan o‘ynadi. To‘pi – plastik va qog‘ozdan yasalgan.

“Bola bo‘lib ulg‘ayarkanman, o‘zimni o‘g‘il bolalardan farqli ko‘rmasdim. Ular nima qilsa, men ham qila olaman deb ishonganman”, – degandi u BBC bilan suhbatda.

Bu esa uyda yoqimsiz sahnalarga sabab bo‘lardi. Onasi qizining futbolga oshuftaligidan uyalardi, ko‘chadagi gap-so‘zlardan qiynalardi.

“Onam meni urardi, chunki uyalardi”, – degandi Tabitha 2023 yilda Africa Daily dasturida. “‘Qarang qizingizga, ertaga erga tegmay qolsa-chi? Qizingiz o‘qishga ham bormaydi’, deb uni masxara qilishardi. Hatto dugonalarim ham: ‘Ayollar futbol o‘ynay olmaydi’, derdi”.

Tabitha to‘xtamadi. Lilongwedagi DD Sunshine klubiga ko‘chib o‘tishi bilan uning katta sahnaga chiqish yo‘li boshlandi. U ko‘p intervyularida o‘zining nasroniy e’tiqodini ta’kidlaydi, g‘alabalarini Xudoga bag‘ishlaydi.

2014 yilda esa taqdir eshikni yanada keng ochdi. NNTda ishlagan bir amerikalik mutaxassis ma’lum muddat DD Sunshine bilan shug‘ullandi va keyin Shvetsiyaga, uchinchi ligadagi Krokom Dvarsatts klubiga o‘tdi. Klub egasi David Dube shunda shvedlarga bir taklif bilan chiqdi: Tabithani ham sinab ko‘ring.

“Krokom Dvarsatts ikkilanib turganda, Dube janoblari menga Shvetsiyaga borish uchun viza va parvoz xarajatlarini o‘zi to‘lashini aytdi”, – deydi Tabitha. “Jamoaga qo‘shildim va ular darrov mening kuchim, driblingim, uzoqdan zarba va gol urish qobiliyatimdan hayratda qolishdi”.

18 yoshga to‘lguniga qadar debyut qila olmadi. Ammo maydonga tushganida tarix yozdi: Yevropada to‘p surgan ilk malavili ayol futbolchiga aylandi va atigi 14 o‘yinda 39 gol urdi.

Keyingi manzil – Shvetsiyaning ikkinchi ligasidagi Kvarnsveden. U yerda ham to‘xtamadi: 43 gol, klubni elitaga olib chiqish, 2017 yilda esa oliy ligada to‘purar bo‘lish.

Shundan so‘ng olti yillik Xitoy davri boshlandi: uchta liga chempionligi, uchta “oltin butscha”, ikki bor “mavsum futbolchisi” unvoni. 2022-23 yillarda Inter Milan safidagi ijarasi ham muvaffaqiyatli o‘tdi – Italiya Serie Ada to‘purar bo‘ldi.

“Men afrikaliklar uchun yutuqlarga erishmoqchiman”, – degandi o‘sha payt. “Qit’adagi qizlar uchun o‘ynayman. Ular bu dunyoda erkaklar kabi futbol o‘ynay oladigan ayollar borligini ko‘rishi kerak”.

Keyin navbat Paris St-Germainga keldi. U yerda 2023 yilda Uefa Champions League musobaqasida o‘ynagan va gol urgan ilk malavili ayol bo‘ldi. Fransiyaning eng sovrindor klubi Lyon esa uni butunlay o‘ziga chorlab oldi. Chawinga u yerda ketma-ket ikki marta mamlakat chempionligiga hissa qo‘shdi va o‘tgan mavsumda Barcelona bilan bo‘lgan Champions League finalida ham maydonga tushdi.

“Sevgi” ma’nosidagi ism va kichik opaning izidan

1998 yil 20 sentabrda tug‘ilgan Temwa – ismiga monand, Tumbuka tilida “sevgi” degan ma’noni anglatadi. U ham katta opaning izidan bordi.

Temwa o‘zining BBC Sport Africa bilan suhbatida Tabithani “karyeramda hal qiluvchi shaxs” deb atagan. Ikki opa-singil DD Sunshine va Kvarnsveden klublarida birga o‘ynagan – bu ham Tabithaning tavsiyasi bilan bo‘lgan.

“U meni Malavidan chiqib, chet elda o‘ynashim uchun aloqalar topdi. Eng muhimi – doim menga qattiq kurashishni, nimani xohlayotganimni bilishni va atrofdagi chalg‘ituvchi gap-so‘zlarga quloq solmasdan orzuga intilishni uqtirib keldi”, – deydi Temwa.

2019 yilda u Shvetsiyada 35 liga goli bilan o‘z nomini mustahkamladi. Xitoydagi agentlar Tabithadan “yana shunday to‘liq futbolchini qayerdan topsak bo‘ladi?” deb so‘raganida, javob oddiy bo‘lgan: Temwa.

Wuhan Jianghan tezda harakatga o‘tdi. Temwa klubga qo‘shildi va to‘rt marta ketma-ket liga chempionligiga yordam berdi. 2021 yildagi chempionlikda esa ikkala opa-singil ham bir jamoada edi.

Malavi termasida ham ular raqamlarni buzib tashladi. Tabitha 2011 yilda, Temwa esa 2016 yilda debyut qildi va ikkalasi ham yillar davomida terma jamoaning asosiy gol quroliga aylandi.

Odatda sardorlik bog‘ichi Tabithaga tegishli. Lekin 2023 yilda Temwa jamoani COSAFA Women’s Championship turnirida ilk marta mintaqaviy sovringa olib chiqqanida, sardor aynan o‘zi edi.

Nigeriyani yiqqan so‘zni: “Uyalmang, qo‘rqmang”

Tabitha bu yilgi Wafcon boshlanishidan oldin bir niyatni yashirmadi: “Women’s Africa Cup of Nationsga chiqishni juda uzoq kutdim”, – degandi u. “Yevropada katta o‘yinlarda qatnashib yurdim, lekin qizlarga bir gapni doim aytaman: ‘Uyalmang, qo‘rqmang’”.

Bu so‘zlar Marokashda haqiqiy qurolga aylandi. Malavi turnirni 10 karra chempion Nigeriyani mag‘lub etish bilan boshladi. Shu bilan kifoyalanmay, 2022 yilgi yarim finalchi Zambiyani ham ortda qoldirib, C guruhini yuqorida yakunladi.

Bosim kuchayganida ham ular cho‘kmadi. Chorak finalda Ghana ustidan 2:1 hisobidagi irodali g‘alaba – va shu bilan birga kelasi yilgi Fifa Women’s World Cup yo‘llanmasi. Yarim finalda esa navbat Algeria jamoasiga keldi. Bu safar ikkala opa-singil ham gol urdi va Malavini tarixiy finalga olib chiqdi.

“Juda xursandman, chunki ko‘pchilik bizga bu darajada imkon bermagan edi. Biz esa dunyoga yaxshi jamoa ekanimizni ko‘rsatdik”, – dedi Temwa.

Pul, imkoniyat va kelajak

Malawi futbol assotsiatsiyasi prezidenti Fleetwood Haiya so‘zlariga ko‘ra, Fifa tomonidan ajratilgan mablag‘lar ayollar futboli dasturini jonlantirishda muhim rol o‘ynagan. Lekin Tabitha ham, Temwa ham bitta fikrni qayta-qayta takrorlaydi: bu yetarli emas.

“Agar Malavida qizlar futbolini qo‘llab-quvvatlash uchun pul ajratilsa, men va Tabitha kabi yana qancha qizlar yetishib chiqadi”, – deydi Temwa.

Yakshanba kuni ular Cameroon bilan Wafcon finaliga chiqadi. Tarix sahifalarida hozircha faqat uch jamoa chempion sifatida turibdi: Nigeria, Equatorial Guinea va South Africa. To‘rtinchisi bo‘lish imkoniyati – Malavi qo‘lida.

Agar Scorchers bu marrani zabt etsa, kubokni birinchi bo‘lib ko‘taradiganlar kim bo‘lishidan qat’i nazar, hammaga ma’lum: bu g‘alabaning ildizi Rumphidagi changli maydonlarda, plastmassa to‘p ortidan chopgan ikki opa-singilning qat’iyati va ishonchidadir. Endi savol bitta: bu ertak Marokash osmonida qanday yakun topadi?