Chelsea va Xabi Alonso: Yangi Yondashuv va O'zgarishlar
2008 yil. Jordan Henderson ilk bor Premier League maydoniga qadam qo‘yadi. Raqib – o‘sha paytdagi yulduzli Chelsea: Joe Cole, Deco va boshqalar. Natija – Sunderland uchun og‘riqli 0:5. Oradan ikki hafta o‘tib, Danny Welbeck ham Manchester United safida debyutini gol bilan bezaydi.
Bu boshqa davr edi. O‘sha noyabrda Barack Obama AQShning 44-prezidenti bo‘ldi. Pep Guardiola murabbiylik yo‘lini endigina boshlayotgan edi. Chelsea boshqaruvida Luiz Felipe Scolari o‘tirardi.
Bugungi manzara esa mutlaqo boshqa. Henderson va Welbeckka hurmat saqlangan holda aytganda, Western Sydney Wanderersga qarshi o‘yinda Chelsea tarkibida birinchi golga zamin yaratgan ikki futbolchi – Dastayen Satpaev va Reggie Walsh – o‘sha 2008 yilda tug‘ilgan. Ryan Kavuma-McQueen esa o‘shanda hali dunyoga kelmagan edi.
Shu faktning o‘ziyoq London klubidagi burilishni juda yaqqol ko‘rsatadi. So‘nggi ikki yil ichida Chelsea safida 30 yoshdan katta birorta futbolchi maydonga tushmadi. To‘rt yildan beri esa bu yosh toifasidagi o‘yinchi uchun transfer puli to‘lamadi. Endi esa klub “veteranlar”ni imzolayapti. Va ichkaridan kelayotgan gaplarga ko‘ra, bu yo‘nalishni Xabi Alonso boshlab bermoqda.
Leverkusendagi dars: yoshlik yetarli emas
O‘tgan mavsum oxirida Chelsea kiyinish xonasida yetakchilik yetishmasligi haqidagi xavotirlar bejiz emasdi. Jamoa charchadi, bosimga dosh bera olmadi, yakuniy marraga yaqinlashgan sayin so‘ndi. Bu o‘zgarish faqat Cobhamdagi tajriba tanqisligiga javob emas. Bu – Alonsoning o‘zi sinab ko‘rgan, natijasini ko‘rgan modelga qaytishi.
Yangi lavozimi ham buni ta’kidlaydi: u Chelsea’da “head coach” emas, “manager”. Ya’ni, faqat taktik emas, butun loyiha uchun javobgar odam.
Bu yondashuvning ildizi Bayer Leverkusen tajribasiga borib taqaladi. Alonso 2024 yilda nemis klubini “mag‘lubiyat nimaligini unutgan” dubl sohibiga aylantirganda, hamma yoshlar bilan ishlaydigan, lekin sovrin ko‘rmaydigan klub haqidagi eski stereotiplarni parcha-parcha qildi.
Leverkusen avvalgi mavsumda Bundesligadagi ikkinchi eng yosh jamoa edi. Ularning “brendi” – iste’dod yetishtirish, lekin g‘alaba emas. Alonso birinchi yilida ularni oltinchi o‘ringa olib chiqdi, lekin keyingi qadam uchun boshqa narsa kerakligini tez anglab yetdi: “hozir g‘alaba qozonish” mentaliteti.
Shu payt sahnaga Granit Xhaka va Jonas Hofmann chiqdi. Ikkalasi ham 30 yoshdan katta, Leverkusen standartlari uchun noodatiy transferlar. Alex Grimaldo esa 28 yoshga to‘lish arafasida kelib qo‘shildi. Klub sport direktori Simon Rolfes bu jarayonda jamoaga “namuna bo‘ladigan odamlar” kerakligini ochiq aytdi.
Bu Leverkusen uchun tub burilish edi. Bir yil avval eng katta transfer – Sparta Prague safidan kelgan chex yoshligi Adam Hlozek bo‘lgan. Eng tanilgan ism esa, ehtimol, Chelsea’dan ijaraga olingan Callum Hudson-Odoi edi. Tarkib parchalanib ketgandek, yagona ruhsiz ko‘rinardi.
Rolfes Bay Arena tribunalarida yirik sovrinlar fonida o‘tirganida, strategiyadagi bu o‘zgarish sabablarini batafsil tushuntirib bergan. Ular 2021 yildagi “tasodifiy, yo‘nalishsiz” transferlar oqibatini hali unutmagan edi.
Uning fikri keskin edi: texnika, taktika, jismoniy sifatlar – bularning bari muhim, lekin shaxsiyat hal qiluvchi omilga aylanadi. Shaxsiyat yomon bo‘lsa, bunday o‘yinchini imzolashmaydi. Bu – og‘ir mavsumlardan olingan asosiy xulosa.
Rolfes uzoq yillardan beri skautingda ma’lumotlar bazasi va statistika tarafdori sifatida tanilgan. Lekin u ham raqamlar yetarli emasligini tushundi. Ularning ichki loyihasi qayta ko‘rib chiqildi: futbolchini faqat “qanchalik yaxshi o‘ynaydi?” degan savol bilan emas, “u kim sifatida maydonga chiqadi?” degan savol bilan ham baholash boshlandi.
“Faqat iste’dod” davri tugadi. Savol boshqacha qo‘yildi: “U zo‘r ko‘rinadi, lekin bosim ostida qanday bo‘ladi? Qiyinchilikka munosabati qanday?”
2023 yildagi uchta asosiy transfer bilan birga, Rolfes Robert Andrich misolini ham alohida tilga olgan. Kuchli, xarakterli, raqibni yeb yuboradigan yarim himoyachi Leverkusen muvaffaqiyatining ramziga aylandi.
Eng qiziq jihati – bu futbolchi Chelsea’ning so‘nggi yillardagi transfer siyosatiga deyarli qarama-qarshi profilga ega. Andrich Bundesligada debyut qilganida 25 yoshga yaqinlashgan, Union Berlin safida. Unga katta sahnaga chiqish uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘ldi.
Rolfes uni shunchaki yaxshi o‘yinchi emas, haqiqiy “namuna” deb atagan. Akademiyada doim eng zo‘r bo‘lgan, 18–19 yoshida elita darajaga chiqqan yulduzlardan farqli o‘laroq, Andrich asta-sekin, bosqichma-bosqich tepaga ko‘tarildi va 29 yoshida terma jamoa darajasiga yetdi. Bu yo‘l – mentalitet darsligi.
U o‘zi uchun har bir yangi bosqichga moslashib bordi, har gal yuqoriroq darajani o‘zlashtirdi. Rolfes uchun bu bir narsani isbotladi: to‘g‘ri munosabat, ichki motivatsiya bilan futbolchi juda ko‘p narsaga erisha oladi. Yosh, iste’dodli futbolchilar esa ba’zan shuni o‘rganishi kerak – ular ko‘p yillar davomida boshqalardan ustun bo‘lib kelgani uchun, mehnat qilish, chidash, kutish nimaligini kechroq tushunadi.
Chelsea uchun yangi rol: Henderson va Welbeck nimani olib keladi?
Bugun Henderson va Welbeck yosh emas. Hatto Leverkusenning o‘sha yetakchi o‘yinchilaridan ham katta. Alonso Germaniyada tarix yozgan paytdagi yoshlariga qaraganda ancha yoshi ulug‘. Lekin savol boshqacha: ular ham xuddi Xhaka, Hofmann yoki Andrich singari atrofdagilarni ochib yuboradigan, ularni yuqori bosqichga ko‘taradigan figuralarga aylana oladimi?
Rolfes o‘sha kuni aytgan gap hozir Cobham uchun ham dolzarb: muvozanat – hamma narsa. Jamoa 25 nafar bir xil profilga ega futbolchidan tuzilmaydi. Kerak bo‘ladigani – turli xarakterlar, turli ovozlar, turli yo‘llardan kelgan futbolchilar. Ichki va tashqi yetakchilar. Maydonda baqiradiganlar ham, kiyinish xonasida og‘ir so‘z aytadiganlar ham.
Chelsea uzoq vaqt bu haqiqatni e’tiborsiz qildi. Ular yosh, istiqbolli, “potensial bilan o‘lchanadigan” o‘yinchilarga pul sarfladi, lekin hozir g‘alaba qozonish uchun zarur bo‘lgan tayyor xarakterlarni e’tibordan chetda qoldirdi. Alonso esa Leverkusendagi tajribasi bilan bu yo‘lning chegarasini biladi: bir pallada iste’dodning o‘zi yetmay qoladi.
Endi London klubi Alonso bilan birga o‘sha chegaradan o‘tmoqchi. Savol shuki, bu safar muvozanatni vaqtida topishadimi yoki yana bir necha yil o‘tib, navbatdagi “strategik burilish” haqida gapirishga majbur bo‘lishadimi?
