Chelsea’ga 10 million funt jarima va transfer taqiqi: Abramovich davrining merosi
Roman Abramovich davrida qilingan transfer qoidabuzarliklari nihoyasiga yetdi, lekin izlari hanuz o‘chgani yo‘q. Angliya futbol assotsiatsiyasi (FA) Chelsea’ni 10 million funt jarimaga tortdi va klubga shartli transfer taqiqi berdi. Bu — o‘sha yillarda yashirilgan kelishuvlar, offshor to‘lovlar va “cheksiz cho‘ntak” davriga berilgan kechikkan, ammo keskin baho.
Bu qaror yil boshida Premier League tomonidan e’lon qilingan sanksiyaga juda o‘xshaydi. O‘shanda ham klub litsenziyasiz agentlardan foydalangani, 2009–2022 yillar oralig‘ida transfer kelishuvlarining asl mohiyatini yashirgani aniqlangandi. O‘sha sxemalar orasida Samuel Eto’o, Eden Hazard va Willian bilan bog‘liq kelishuvlar ham bor — ko‘k libosdagi afsonalarning transferlari endi boshqa ko‘z bilan ko‘rilmoqda.
Avvaliga mustaqil komissiya yanada qattiqroq jazo tayyorlagan: Chelsea’ga shartli tarzda olti ochko chegirib tashlanishi kerak edi. Ammo klub apellyatsiya berdi, ish qayta ko‘rib chiqildi va sport nuqtayi nazaridan zarba yumshatildi. Ochko emas, taqiq. U ham shartli: ikki transfer oynasida yangi futbolchi ro‘yxatga olishni taqiqlovchi jazo, hozircha faqat “osilib turgan qilich”.
O‘zini o‘zi fosh qilgan klub
Bu ishni butunlay boshqa yoqqa burib yuborgan asosiy nuqta — 2022 yilda mulkchilik o‘zgarganidan so‘ng sodir bo‘ldi. Stamford Bridge’ga yangi egalar kelgach, klub o‘tmishdagi qoidabuzarliklarni o‘zi ochib berdi. FA hujjatlarida intizomiy hay’at aynan shuni alohida qayd etadi: Chelsea o‘zini tutishi, hamkorligi va jarayon davomida ochiqligi uchun maqtalgan.
Klubning o‘zi ham bayonotida yangi davrni urg‘uladi: ular barcha regulyatorlar bilan “ochiq va shaffof” ishlaganini, UEFA bilan tuzilgan kelishuv sharoitlariga rioya qilayotganini va bu qaror bilan klubka nisbatan barcha tartib-intizom ishlariga yakun yasalganini bildirgan.
FAning yozma qarorida esa butunlay boshqa ohang hukmron. Mustaqil komissiya Abramovich davridagi boshqaruvni keskin tanqid qiladi: o‘sha yillardagi qoidabuzarliklar “o‘yin qoidalariga nisbatan uyatli va takabbur bepisandlik” sifatida ta’riflanadi. Ularning fikricha, bu nafaqat futbol o‘yinining obro‘siga, balki Chelsea nomiga ham jiddiy putur yetkazgan.
Shu bilan birga, komissiya ishning o‘zida ham ularni tashvishga solgan jihatlar borligini yashirmaydi.
FA va Premier League tanqid ostida
Bu safar tanqid nishonida faqat Chelsea emas edi. Komissiya FAning o‘ziga ham savol bilan qaradi. Avvalo, qoidabuzarliklarda ishtirok etgan alohida shaxslar — mansabdorlar, qaror qabul qiluvchilar — bo‘yicha alohida ayblov qo‘yilmagani keskin tanqid qilindi. Yana bir jihat: FA jazoni belgilashda sport sanksiyasi qo‘llanmasligini so‘ragan.
Premier League ham shunga o‘xshash pozitsiyani egalladi. Liga vakillari ham ochko chegirish yoki maydondagi raqobatga bevosita ta’sir qiladigan jazo tarafdori bo‘lmadi. Natijada, dastlabki qarorda ko‘zda tutilgan olti ochkolik shartli jazo apellyatsiyada boshqa shaklga keltirildi: ikki transfer oynasiga mo‘ljallangan, ammo hozircha faqat qog‘ozda qolayotgan taqiq.
Komissiya avvaliga Chelsea o‘z harakatlari orqali sport ustunligini izlagan va qo‘lga kiritgan, degan xulosaga kelgandi. Apellyatsiya hay’ati esa boshqa yo‘lni tanladi: ustunlikka intilish bo‘lishi mumkin, lekin amalda bunday afzallik aniq isbotlanmagan, degan pozitsiya bildirildi.
Futbol moliyasi bo‘yicha ekspert, McCarthy Denning yuridik kompaniyasining sport bo‘yicha rahbari Stefan Borson bu jarayonni “Chelsea yuristlarining FA va Premier League bilan nizo chiqarmasdan olib borgan diplomatik mahorat darsi” deya baholadi. Unga ko‘ra, hatto FAning mustaqil paneli o‘z qarashlarida FA va klubdan farq qilgan holatlarda ham dastlabki 15 ochkolik boshlang‘ich sanksiyani olti ochkolik shartli jazoga qadar tushirish yo‘lini topgan. Oxir-oqibat, u ham yo‘q bo‘ldi, klub esa Abramovich mablag‘laridan qolgan escrow hisobidan to‘lanadigan “nisbatan arzimas” jarima bilan qutuldi.
Offshor pullar, yashirin to‘lovlar va ichki yozishmalar
FA va Premier League tekshiruvlari markazida bir necha o‘n million funtlik yashirin to‘lovlar turardi. Bu pullar Abramovichga tegishli offshor kompaniyalar orqali o‘tkazilgani aniqlangan. Mazkur sxemalar “Cyprus Confidential” deb nomlangan xalqaro jurnalistik surishtiruv natijasida fosh bo‘ldi. Ma’lumotlar Kiprda faoliyat yurituvchi moliyaviy xizmat ko‘rsatuvchi firmalardan sizib chiqqan hujjatlarga asoslangan.
O‘sha hujjatlar orasida Eden Hazard agentiga va chempionlikni qo‘lga kiritgan murabbiy Antonio Conte bilan bog‘liq shaxslardan biriga to‘langan, rasmiy hisob-kitoblarda aks etmagan to‘lovlar ham qayd etilgan.
FA tomonidan e’lon qilingan hujjatlar Abramovich davridagi transfer siyosati ichki mexanizmlariga kamdan-kam uchraydigan darajada yaqin nazar tashlash imkonini beradi. Masalan, 2013 yilda Willian transferi atrofida bo‘lgan ichki muloqotlar. Braziliyalik futbolchi allaqachon London raqibi Tottenham bilan kelishib qo‘ygani aytilgan paytda, Chelsea oxirgi daqiqada ishga aralashadi. Hujjatlarga ko‘ra, klubdagi yuqori lavozimli shaxslardan biri Willian’ni qo‘ldan boy berishni “yaxshi emas”, uni aynan Tottenham’ga boy berishni esa “jarohat ustiga tuz sepish” deb baholagan.
FA o‘z dalillarida o‘sha shaxsga ishora qilib, u “cheksiz cho‘ntakka ega bo‘lgan holda yuksak sifatli yoki katta salohiyatli futbolchilarni sotib olishdan keladigan kuch va ta’sirni yaxshi ko‘rgan bo‘lishi mumkin”, deya ta’kidlaydi. Ularning fikricha, bunday harakatlarda sport ustunligini qo‘lga kiritish niyati bo‘lmaganini aytish “ishonch chegaralarini haddan tashqari cho‘zish” bo‘ladi.
BlueCo, soliq kelishuvi va yangi davrning narxi
FA qarorlari yana bir muhim ma’lumotni ochdi: klubni Abramovichdan sotib olgan BlueCo konsortsiumi HM Revenue & Customs bilan 2011 yildan buyon davom etib kelayotgan tranzaksiyalar yuzasidan ko‘p million funtlik kelishuvga borgan. FA hujjatlarida aniq summa qoraytirib qo‘yilgan, biroq apellyatsiya hay’ati qarorida klub kamida 1,35 million funtni qaytargani ko‘rinadi.
Bu — yangi egalar uchun o‘tmish xatolarini yopish narxi. Ular bu pulni maydondagi natijalar uchun emas, balki klub imidjini tozalash va regulyatorlar bilan munosabatlarni tekislash uchun to‘lashdi.
FA Chelsea’dan undiriladigan 10 million funtning barchasi bazaviy futbolni rivojlantirishga yo‘naltirilishini ma’lum qildi. Abramovich davridagi “yashirin” pullar endi bolalar maydonchalari, akademiyalar va mahalliy loyihalar orqali yangi avlod futbolchilari uchun imkoniyatga aylanadi.
Savol esa ochiq qoladi: bu jarima va shartli taqiq Abramovich davriga chizilgan yakuniy chiziq bo‘ladimi yoki bu faqat ingliz futbolining eng shov-shuvli boshqaruv davrlaridan birini qayta baholashdagi navbatdagi bo‘lim xolos?
