De Zerbi davri: Tottenham yangi yo'nalishga intiladi
Mart oyida Londonning shimoliga kelgan Roberto De Zerbi oldida bitta sodda, lekin og‘ir vazifa turgandi: jamoani Premier League’dan tushirib yubormaslik. U buni uddaladi. Endi esa masala boshqa — Tottenham endi faqat omon qolishni emas, hujumkor, tan olinadigan futbol bilan yuqoriga intilishni ko‘zlaydi.
Yoz De Zerbi uchun vaqt ham, pul ham bergan davr bo‘ldi. Endi u “yangi Spurs”ni yasashga kirishdi. Lekin bu shunchaki yangi yuzlar emas. Bu — eski g‘oyalarni yangicha o‘qish, o‘zgarayotgan liga fonida o‘zini qayta ixtiro qilish urinishidir.
Brighton’dan boshlangan inqilob
Premier League sahnasida De Zerbi ilk bor 2022-yil sentabrida, Brighton bosh murabbiyi sifatida ko‘rindi. O‘sha paytda u joriy qilgan taktik g‘oyalar nafaqat muxlislar, balki eng yirik raqib murabbiylar tomonidan ham kuzatila boshlandi. Pep Guardiola uni “so‘nggi 20 yildagi eng ta’sirchan murabbiylardan biri” deb atagani bejiz emasdi.
Uning asosiy quroli — qurilish, ya’ni hujumni orqadan boshlash. Markaziy himoyachilar to‘pni oyoq ostiga qo‘yib, baland turadi, raqib hujumchilarni asabiylashishga majbur qiladi. To‘pga tashlanishgani zahoti esa De Zerbi jamoalari “portlab” ketadi: himoyachi va tayanch yarim himoyachilar bir-ikki teginishda kombinatsiya qiladi, so‘ng old chiziqqa keskin, xavfli pas.
Sekundlar ichida sekin, ehtiyotkor pas almashish o‘rnini bir qarashda g‘alati tuyuladigan, aslida esa puxta hisoblangan vertikal yugurishlar egallaydi. Bir-biriga qarshi yakkama-yakka vaziyatga chiqqan hujumchilar — De Zerbi futbolining vizit kartasi.
Ammo o‘yin o‘zgardi. Liga murabbiylari ham. Endi De Zerbi ham o‘zgarishga majbur.
Markaz yopildi — rejalar yangilandi
Yozgi o‘rtoqlik uchrashuvlari shuni ko‘rsatdiki, Tottenham hanuz qurilishni markaziy himoyachilar orqali boshlaydi. To‘p ko‘pincha aynan ularning oyoqlarida, maydon o‘rtasida bo‘ladi. Ular yana o‘sha eski manzara: to‘p ustida turish, raqibni kutish, markaz orqali o‘tishga urinish, old chiziqda bo‘sh hudud izlash.
Lekin 2022-yildagi effekt bugun avtomatik tarzda ishlamaydi. De Zerbi uslubini o‘rgangan raqiblar birinchi navbatda markazni qulflab qo‘yishga kirishdi. Ular biladi: De Zerbi jamoasi vertikal o‘ynashni xohlaydi, markaziy kanallar orqali kesib o‘tishni yoqtiradi.
Shuning uchun raqiblar himoyani tor qilib, “o‘q o‘tmas” qilib qo‘yadi. Bu holda Tottenham markaziy himoyachilari tayanch yarim himoyachilarni topishi qiyinlashadi. De Zerbi esa majbur: yangi echim topish, markazdagi o‘yinchilarni joyidan chiqarish yoki to‘pni yon chiziqlar orqali oldinga olib chiqish.
Hoffenheimga qarshi uchrashuv: yangi Spursning konturi
Buni yozgi 3:0 hisobidagi Hoffenheim ustidan qozonilgan g‘alabada yaqqol ko‘rish mumkin bo‘ldi.
Nemis jamoasi 4-4-2 sxemasida, o‘rtacha blokda himoyalandi. Eng ko‘zga tashlangan jihat — nihoyatda tor joylashuv. O‘ng va chap yarim himoyachilar deyarli uchinchi va to‘rtinchi markaziy yarim himoyachi kabi o‘ynadi. Ikki hujumchi esa Tottenhamning ikki tayanch yarim himoyachisi oldida devor bo‘lib turdi.
To‘p Tottenhamda bo‘lganda ularning shakli ko‘proq 4-2-4’ni eslatdi — De Zerbi uchun bunday vaziyatlarda eng ko‘p qo‘llanadigan joylashuv.
Markaziy himoyachilar o‘rtasidagi paslar Hoffenheim blokini chapga va o‘ngga siljitdi. Har safar biroz bo‘lsa ham. Aynan shu mayda siljishlar De Zerbi uchun yetarli bo‘lishi mumkin.
Eng muhim savol esa raqibning yon yarim himoyachilari oldida paydo bo‘ladi. Tottenham to‘liq himoyachilari keng joylashadi, deyarli bo‘sh qoladi. Ular xotirjam to‘p qabul qilishi mumkin, lekin De Zerbi ko‘pincha aynan shu “oson pas”dan voz kechadi. To‘liq himoyachilar — chalg‘ituvchi figura.
Ularning keng joylashuvi Hoffenheim yarim himoyachilarini markazdan tortib chiqaradi. Natijada orada bo‘shliq ochiladi. Shu bo‘shliqdan foydalangan Tottenham markaziy himoyachilari to‘pni orqaga qaytmaydi, balki orqaga chekinayotgan markaziy hujumchilarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri pas uzatadi.
To‘p hujumchi oyog‘iga yetgan zahoti u bir teginishda yon chiziqdagi bo‘sh futbolchini topadi. Shunda esa sahnaga wingers chiqadi.
Bir-biriga qarshi vaziyatlar. Tezlik. Keskinlik. Zarba yoki orqaga pas — ko‘pincha jarima maydoni ichiga qaytarilgan to‘p. Markaziy hujumchilar esa shu to‘pni kutib turadi.
Bu yozgi o‘yinlarda qayta-qayta takrorlangan naqsh. Mavsum davomida ham tez-tez ko‘rinishi kutiladigan sxema.
Transferlar ortidagi mantiq
Agar shu taktik manzaraga tikilsak, yozgi transferlar birdaniga juda mantiqli ko‘rinadi.
Tottenham markaziy himoyachilari endi faqat to‘p tepib chiqaradigan futbolchilar emas. Ular texnik, bosim ostida ham xotirjam, tor zonalardan xavfli, oldinga yo‘naltirilgan pas uzata oladigan o‘yinchilar bo‘lishi talab etiladi.
Markazdagi yarim himoyachilar — xususan Mateus Fernandes va Bergvall — kichik maydonlarda, raqib bosimi ostida ham to‘pni bir teginishda qaytarish, devor pas o‘ynash, himoyachilarga ritmni saqlab berish qobiliyatiga ega.
Tonali, Conor Gallagher va Destiny Udogie esa boshqa tipdagi qurol. Agar markaz butunlay yopilsa, ular raqibni bosib o‘tib, keng zonalarda dribling bilan oldinga yurish, to‘pni katta masofalarga “ko‘tarib borish” orqali struktura buzilgan raqibga zarba bera oladi.
Cody Gakpo bilan bog‘langan xabarlar va Savinho transferi ham tasodif emas. De Zerbi qanotda bir-biriga qarshi o‘ynay oladigan, tezlik va dribling bilan himoyachini yakkama-yakka mag‘lub eta oladigan futbolchilarni xohlaydi. Aynan ular jarima maydoni tomon hujumlarni sudrab borishi kerak.
Old chiziqda esa Richarlison va Omar Marmoush zarba kuchi va jismoniy quvvati bilan ajralib turadi. Ular jarima maydoni atrofida paydo bo‘ladigan past uzatmalarni, kesib o‘tilgan to‘plarni yakunlay oladigan tipdagi hujumchilar.
Yozgi o‘yinlarda ko‘ringan har bir naqsh, har bir harakat aynan shu profillardan maksimal foyda olishga qaratilgandek.
Tottenham nihoyat bir yo‘nalishni tanladimi?
Albatta, liga De Zerbi uslubiga qarshi yangi javoblar topadi. Murabbiylar uni o‘rganadi, yo‘llarni to‘sadi, bo‘shliqlarni qisqartiradi. Bu tabiiy.
Lekin yillar davomida bir ekstremadan boshqasiga o‘tgani uchun tanqid qilingan klub uchun bugungi manzara boshqacha ko‘rinadi. Murabbiy, taktika va transfer bozoridagi qarorlar o‘rtasida nihoyat uyg‘unlik sezilmoqda.
Savol endi bitta: bu uyg‘unlik Tottenham’ni faqat xavf zonasi ustidan olib chiqadimi yoki nihoyat yuqori pog‘onalarga ham eltadimi?
