Deauville Sport Images Festivalda siyosat va senzura: surat bahsi
Fransiyaning Atlantika sohilidagi sokin Deauville shahri odatda ot poygalari, plyajdagi chayqovchi soyabonlari va nafis festivallari bilan tanilgan. Bu safar esa shahar markazidagi ko‘rgazma panellaridan biri sport emas, siyosat va senzura haqidagi savollarni ko‘tardi.
Shahar mezbonlik qilayotgan Deauville Sport Images Festival doirasida namoyish etilgan falastinlik fotojurnalist Jehad Alshrafi surati ko‘rgazmadan olib tashlandi. Uning o‘rnini velosipedchilar tasvirlangan mutlaqo boshqa bir kadr egalladi. Bu haqda mahalliy “Le Pays d’Auge” nashri xabar berdi.
Gaza maydoni, vayronalar va futbol o‘yini
Olib tashlangan suratda Gaza Sports Club va misrlik Al-Ahly jamoalari o‘rtasidagi futbol uchrashuvi aks etgan. Sana aniq: 2026-yil 14-fevral. Fon esa yanada keskin – maydon atrofida og‘ir zarba yegan, vayronaga aylangan binolar ko‘rinib turadi.
Bu oddiy sport kadridan ko‘ra ko‘proq narsani aytib beradigan lahza edi: to‘p ketidan yugurayotgan futbolchilar, ammo atrofi urush izlariga to‘la. Sport orqali tirik qolishga, odatdagi hayot tuyg‘usini ushlab qolishga urinish. Alshrafi – xalqaro axborot agentligi Associated Press bilan ishlaydigan fotojurnalist, uning surati festival dasturida zamonaviy sport voqealariga bag‘ishlangan bo‘limga kiritilgandi.
Festivalning ikkinchi yili o‘tkazilayotgan bu ko‘rgazmada butun shahar bo‘ylab 300 ga yaqin surat namoyish etilmoqda. Deauville 6-sentyabrgacha sportni ijtimoiy, madaniy, badiiy va tarixiy rakurslardan ko‘rsatishga bel bog‘lagan. Gaza kadri ana shu yondashuvning eng keskin, eng siyosiy ohangdor nuqtalaridan biri edi.
“Biz bahs istamaymiz”: sukut ortidagi bosim
Deauville munitsipaliteti surat almashtirilganini tasdiqladi. Lekin kimning talabi bilan? Bu savolga aniq javob berilmadi.
Mahalliy hokimiyatning rasmiy izohi qisqa bo‘ldi: “Biz bahsga kirishni yoki hech kimni ranjitishni istamaymiz”. Shunday deyildi, xolos. Kim murojaat qilgani, qaysi tashkilot yoki shaxslar bosim o‘tkazgani haqida biror ism tilga olinmadi.
Festival tashkilotchilari ham “Le Pays d’Auge”ga surat “so‘rovlar asosida” almashtirilganini ma’lum qildi, lekin so‘rov egalarini oshkor etmadi. Shahar ko‘chalaridagi panellarda esa gapni suratlar davom ettiradi – Gaza o‘rnida endi velosipedchilar.
Mahalliy siyosatchining savoli: bu faqat futbolmi?
O‘zgarish o‘tgan payshanba oqshomida mahalliy siyosiy faol Sylvain Larcher e’tiborini tortdi. U Fransiya Sotsialistlar partiyasining hududiy kotibi va Gauche Cote Fleurie birlashmasi a’zosi. U suratning yo‘qolishini darhol sezdi va savolni ochiq qo‘ydi.
Larcherga ko‘ra, bu tasvir oddiy futbol uchrashuvini emas, undan ko‘proq narsani ifodalaydi. U Falastin sportchilarining vayronalar orasida ham sportni davom ettirishga, odatiylik va umid tuyg‘usini saqlab qolishga bo‘lgan urinishini ko‘rsatadi. Gaza fonidagi o‘yin – sportning eng og‘ir sharoitda ham taslim bo‘lmas kuchi haqida kadr.
Shu bois suratning olib tashlanishi, Larcher nazarida, faqat bitta panelni almashtirish emas, balki mazmunni siqib chiqarish, noqulay haqiqatdan ko‘z uzish bo‘ldi. U bu qarorni ochiqchasiga shubha ostiga oldi.
Ijtimoiy tarmoqlarda qarama-qarshi reaksiyalar
Bahs maydoni faqat Deauville ko‘chalarida emas, ijtimoiy tarmoqlarda ham ochildi. Fransiya-Isroil hamjamiyatiga mansub, Mike Krief nomi bilan tanilgan foydalanuvchi suratning olib tashlanganini alohida ta’kidlab, bu qarorni olqishladi. U Gaza kadrining o‘rnini boshqa sport tasvirining egallaganidan mamnunligini bildirdi.
Shu tariqa bitta surat ikki xil talqinga aylandi: kimlar uchundir bu sport orqali yashashga urinayotgan falastinliklarning timsoli, boshqalar uchun esa festivaldan chetga surilishi kerak bo‘lgan siyosiy ziddiyat ramzi.
Festival konsepsiyasi va ochiq qolayotgan savol
Deauville Sport Images Festival o‘zini sportni faqat natijalar va statistikadan iborat bo‘lmagan, balki jamiyat, madaniyat va tarix bilan chambarchas bog‘liq hodisa sifatida ko‘rsatishga intilgan loyiha sifatida taqdim etadi. Festival badiiy direktori Agnes Vergez avvalroq ko‘rgazmani “sportga turli rakurslardan nazar” sifatida ta’riflagan edi.
Gaza maydonidagi o‘yin ham aynan shunday rakurslardan biri edi – sport va urush, umid va vayrona o‘rtasidagi keskin kontrast. Endi esa bu kontrast Deauville ko‘chalaridan olib tashlandi.
Shahar “mojaro istamaslik”ni tanladi. Lekin sport va jamiyat kesishgan nuqtalarda aynan mana shu noqulay kadrlar, bahs uyg‘otadigan suratlar eng ko‘p savol tug‘diradi.
Savol ochiq qoladi: sportni hayotning siyosatdan xoli maydoni sifatida saqlab qolish uchun bu kabi tasvirlar ko‘zdan yashirilishi kerakmi yoki aksincha, aynan shunday kadrlar bugungi sport hikoyasining ajralmas qismiga aylanib bo‘lganmi?
