Eng kutilmagan Formula 1 pole pozitsiyalari
Eng tezkor, eng kuchli, eng mukammal texnika – odatda poyganing birinchi chizig‘ini ham o‘sha mashhurlar egallaydi. Formula 1 tarixidagi polelarning katta qismi shunday yozilgan. Lekin ba’zan ob-havo, g‘alati trassa konfiguratsiyasi yoki bitta jamoaning topgan “oltin sozlamasi” butun manzarani ostin-ustin qiladi.
Shu lahzalar sportni tirik qiladi. Kutilmagan qahramonlar, noodatiy mashinalar, paddokni jim qoldirgan vaqtlar. Quyidagi polelar aynan shunday zarbalardan.
10. Vittorio Brambilla – 1975 yil, Shvetsiya GP
Anderstorp – kalendar bo‘yicha eng noodatiy trassalardan biri. Uzoq, cho‘zilgan burilishlar, balansi topilmagan mashinalar, muhandislar uchun bosh og‘rig‘i.
1975 yilda shu labirintda to‘satdan March 751 “uyg‘ondi”. Vittorio Brambilla hafta davomida barqaror tez edi, lekin yakuniy zarbasi baribir paddokni hayratga soldi: 1:24.630. Ikkinchi bo‘lgan Patrick Depailler’dan 0,38 soniya tezroq, o‘tgan yilgi pole vaqti ham yangilanmadi.
Autosport muxbiri Pete Lyons paddok kayfiyatini aniq tasvirlagan: hamma bitta savol bilan yashardi – nega hamma Brambilla’dan bunchalik sekin? Javob oddiy edi: italiyalik uzun burilishlarda mashinani deyarli neytral holatda ushlab turardi, boshqalar esa yo‘q. March shu burilishlarda ko‘zga ko‘rinadigan darajada tez edi.
Brambilla oxirgi soatda deyarli trassaga ham chiqmay qo‘ydi, ertalabki warm-up’ni ham mensimadi. Poygada esa boshida yetakchilik qildi, ammo o‘sha nozik balans yo‘qoldi, old chap shina qizib ketdi, pit-stop, so‘ng transmissiya taslim bo‘ldi. G‘alabani beshinchi start pozitsiyasidan chiqqan Niki Lauda va Ferrari olib ketdi. Brambilla uchun esa bu – yagona F1 pole bo‘lib qoldi.
9. Keke Rosberg – 1983 yil, Braziliya GP
Amaldagi chempionning pole olgani odatdagi sarlavha. Lekin 1983 yil Rio uchun bu gap emasdi. Turbo davri allaqachon kuchga kirgan, Cosworth DFV esa tarix sahnasidan tushishga tayyor edi.
Autosport shunday yozgandi: “Hech kim yilning birinchi poygasida old qatorda Cosworth motorli mashinani ko‘rishni kutmagan”. Aynan shuning uchun Keke Rosbergning Williams FW08’dagi 1:34.526 natijasi paddokni larzaga soldi.
Renault’da turbo bilan qurollangan Alain Prost atigi 0,146 soniya ortda qoldi. Ammo raqamlar chuqurroq gapiradi: Rosbergning jamoadoshi Jacques Laffite 18-o‘rinda, undan 3,7 soniya sekin. Ikkinchi eng tez Cosworth – Lauda, to‘qqizinchi, Rosbergdan 1,5 soniya ortda.
Rosberg qish bo‘yini “Cosworth bilan endi imkon yo‘q, chempionlik – omad edi” degan gaplarni eshitib yurgan, Rio’dagi bu zarba esa shu shubhalarga javob bo‘ldi. FW08 mavsum bo‘yicha sof tezlikda sakkizinchi mashina bo‘lib qoldi, ammo Rio – atmosferali dvigatel uchun turbo to‘liq taqiqlanadigan 1989 yilgacha bo‘lgan oxirgi pole edi.
8. Rubens Barrichello – 1994 yil, Belgiya GP
Spa-Francorchamps va aralash ob-havo – bu kombinatsiya yosh Rubens Barrichello uchun imkoniyat eshigini ochdi. Jordan 194 o‘sha yili ba’zan ilk oltitalikka kirish qobiliyatini ko‘rsatgan, ammo Spa’ga kelishidan oldingi ikki starti 11 va 10-o‘rin edi.
Juma kuni sessiya nam, ammo qurib borayotgan trassada o‘tdi. Yakuniy daqiqalarda Barrichello slick shinalarga o‘tishga jur’at qildi. 2:21.163 – hammani hayratda qoldirgan vaqt. Michael Schumacher va Benetton ikkinchi bo‘lib qoldi, farq 0,331 soniya.
“Yigitlar mashinaga yana ho‘l shina qo‘yishga hozirlanayotgan edi, men esa tavakkal qildim”, degandi Barrichello. “Yangi shikana va Bus Stop juda sirpanchiq edi, lekin baribir slick – to‘g‘ri tanlov edi. Zo‘rg‘a bo‘lsa ham.”
Shanba kuni yo‘l yana nam, Barrichello esa bitta aylanish ham qilmay, boksda o‘tirib oldi – trassani quritishda qatnashishni istamadi. Jean Alesi Ferrari’da eng tez bo‘ldi, lekin sharoit Rubensning juma natijasini urib tushirish darajasiga yetmadi. Jordan va Barrichello tarixidagi ilk pole saqlanib qoldi.
Bu – 1987 yildan beri McLaren, Williams, Benetton va Ferrari’dan boshqa jamoa uchun birinchi pole edi. Poygada esa Rubens marraga yetib bormadi, ammo Spa’dagi shu kun uning yomg‘irda qanday haydovchi ekanini butun paddokka ko‘rsatib qo‘ydi.
7. Sebastian Vettel – 2008 yil, Italiya GP
Monza, yomg‘ir va Toro Rosso. Uchlikni yonma-yon qo‘yib ko‘ring – mantiqiy kombinatsiya emasdek. Lekin 21 yoshli Sebastian Vettel shu uchlikni tarixga aylantirdi.
STR3 allaqachon aerodinamik jihatdan samarali, Ferrari dvigatelli mashina sifatida o‘zini ko‘rsatgan, Vettel esa birinchi to‘liq mavsumida hayrat uyg‘otayotgan edi. Shunga qaramay, Italiyagacha uning eng yaxshi starti oltinchi o‘rin edi.
Monza’da Vettel Q1’da uchinchi, Q2’da esa birinchi bo‘ldi. McLaren Hamiltonni intermediate shinada qoldirib, xato qildi va uni 15-o‘rinda qoldirdi. Nemis esa nam sharoitda o‘z ritmini topdi. Q3’da 1:37.555 – Heikki Kovalainen’dan 0,076 soniya tezroq.
“Juma kuni yomg‘irda mashina yoqmadi, kechasi sozlamani ancha o‘zgartirdik”, degandi Vettel. “Shanba tongidan boshlab mashina nam yo‘lda juda yaxshi his qildirdi, menga katta ishonch berdi.” Bu ishonch ertasi kuni g‘alabaga aylanadi. Pole esa Minardi merosxo‘ri bo‘lgan kichik jamoa uchun tarixiy zarba bo‘lib qoldi.
6. Lance Stroll – 2020 yil, Turkiya GP
2020 yil – Mercedes va W11’ning yili. Hamilton va Valtteri Bottas polelarni bo‘lib olishar, Max Verstappen esa yagona jiddiy tahdid edi. Racing Point RP20 – uchinchi kuch bo‘lishi mumkin edi, lekin baribir 1,2% atrofida sekinroq.
Istanbul’da hamma ham bir xil sharoitda bo‘lmadi. Sovuq, yangi asfalt, yomg‘ir – trassa muzdek. Verstappen barcha mashg‘ulotlarda tez, Q1 va Q2’da ham eng yaxshi vaqtlarni ko‘rsatdi. Lekin shinalar tanlovi hammasini o‘zgartirdi.
Q3’da yo‘l biroz yaxshilanganda Racing Point intermediate’ga o‘tdi. Avval Sergio Perez vaqt jadvalining tepasiga chiqdi. So‘ng Lance Stroll zarba berdi: 1:47.765. Jamoadoshidan 1,6 soniya tezroq, Verstappen’dan 0,3 soniya oldinda. Mercedes dueti esa oltinchi va to‘qqizinchi o‘rinlarga qamalib qoldi.
Kanadalik poyganing yarmidan ko‘prog‘ini boshqardi, biroq muammolar va xatolar uni to‘qqizinchi o‘ringa tushirdi. Hamilton esa yana bir bor o‘z sinfini ko‘rsatib, g‘alaba va yettinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi. Shunga qaramay, Strollning pole’i – Istanbulning sirpanchiq asfaltida tug‘ilgan noyob lahza bo‘lib qoldi.
5. Nico Hülkenberg – 2010 yil, Braziliya GP
Nico Hülkenberg Formula 1’ga kelguncha deyarli hamma narsani yutgan. Williams FW32 esa yashil, yangi asfaltli, nam-yarimquruq trassalarda kuchli bo‘lish qobiliyatiga ega edi. Biroq mavsum bo‘yicha o‘rtacha start o‘rni 11,6 bo‘lgan kombinatsiyadan Interlagos’da bunday zarba kutish qiyin edi.
Q1 va Q2’da Hülkenberg shunchaki “borlar safida” edi: mos ravishda 11 va 8-o‘rinlar. Q3’da trassa biroz qurigach, vaziyat o‘zgardi. Nemis slick shinaga o‘tib, boshqalar topa olmagan gripni topdi.
Bu faqatgina oxirgi daqiqada yo‘l tezlashganiga mos kelgan “omadli chiqish” emasdi. Hülkenberg pole uchun yetarli bo‘lgan ikkita aylanani qayd etdi. Ikkinchisini u o‘zi “monster” deb atadi – super agressiv, chegarada. Natija: ikkinchi bo‘lgan Vettel’dan 1,049 soniya tezroq.
Rubens Barrichello ham slickka birinchi bo‘lib o‘tishni taklif qilgan, lekin kamroq qanot bilan chiqqani uchun shunchalik grip topa olmadi. Natijada Hülkenberg o‘z jamoadoshidan 1,7 soniya tezroq bo‘ldi. Mark Webberning qisqa, lekin aniq bahosi bor edi: “Bugun u hammamizni o‘rtacha ko‘rsatkichga o‘xshatib qo‘ydi.”
4. Carlos Reutemann – 1972 yil, Argentina GP
Brabham BT34 – ko‘zga tashlanadigan, lekin 1971 yilda natijasi bilan hayratga solmagan konstruktsiya. Graham Hill butun mavsumda atigi ikki ochko olgan, faqat chempionatga kirmaydigan BRDC International Trophy’da g‘alaba qozongan.
Shunday mashinaga yangi kelgan mahalliy yulduz Carlos Reutemann o‘tiradi. 1971 yilgi Yevropa F2 chempionatida ikkinchi bo‘lgan, ammo F1 darajasida hali noma’lum ism. Paddok favoritlari – Ferrari, McLaren, amaldagi chempion Jackie Stewart.
Mashqlar yakuniga yaqin Reutemann trassaga chiqadi. Orqasida Stewart. Oxirgi urinishlarda Brabham asta-sekin Tyrrell’dan uzoqlasha boradi. Natija – 1:12.46. Kechagi eng yaxshi vaqtdan bir soniyadan ko‘proq tezroq, Stewart’dan 0,22 soniya oldinda.
Autosport muxbiri David Phipps uni nafaqat pole egasi, balki “poyganing yulduzi” deb atadi. Reutemann Stewart ortidan ikkinchi bo‘lib kelar, ammo yumshoq Goodyear shinalari chiday olmaydi, temp tushadi va u yettinchi bo‘lib yakunlaydi. Mavsum davomida u yana beshinchi o‘rindan yuqoriga start ololmaydi va ikkinchi pole uchun deyarli uch yil kutadi. Ammo Buenos-Ayresdagi o‘sha kun – yangi argentinalik qahramonning tug‘ilgan lahzasi edi.
3. Andrea de Cesaris – 1982 yil, AQSh GP West (Long Beach)
Long Beach’da dastlabki soatlar Niki Lauda nazorati ostida o‘tgandi. U qaytganidan keyingi uchinchi poygasida, McLaren bilan yana cho‘qqiga qaytishga tayyor ko‘rinardi. Lekin so‘nggi daqiqalarda Alfa Romeo 182 sahnaga chiqdi.
Andrea de Cesaris bitta aylanaga hamma kuchini berdi. Autosportning Nigel Roebuck uni “kamdan-kam haydovchi bir aylanaga bundan ko‘proq kuch sarflagan bo‘lsa kerak” deb yozadi. Natija – Lauda’dan 0,12 soniya tezroq pole. Paddok jim bo‘lib qoldi.
De Cesaris 1981 yilda McLaren’da ko‘proq avariyalari bilan yodda qolgan, natijalari bilan emas. Endi esa o‘rnini egallagan Lauda’ni ortda qoldirishi – juda ramziy lahza edi. Alfa Romeo bir hafta avval Braziliya’da ilk oltitalikka ham yaqinlashmagandi, Long Beach’da esa birdaniga peshqadamga aylandi.
Boksga qaytgan de Cesarisni jamoa qahramondek kutib oldi. U esa ko‘z yoshini tiya olmadi, butun kuchini berganini tanasi ham yashira olmasdi – qaltirab, titrab turardi. Poygada u startdan yetakchilikni olib, uzoqlashishga urindi, Lauda esa asta-sekin masofani qisqartirdi. Trafikda Raul Boesel ortida qolib ketgan de Cesaris g‘azab bilan musht ko‘tardi, lekin shu payt uzatmalar qutisi bilan shug‘ullanishni unutdi – Lauda yonidan uchib o‘tdi. Keyinroq de Cesaris orqa ko‘zguda alangani ko‘rib chalg‘ib, avariyaga uchradi.
2. Kevin Magnussen – 2022 yil, Braziliya GP
Haas VF-22 – mavsum bo‘yicha o‘rtacha sakkizinchi tez mashina. 2021 yilda jamoa umuman ochkosiz qolgan. Kevin Magnussen esa aslida F1 bilan xayrlashib bo‘lgan, global voqealar Nikita Mazepin o‘rnini bo‘shatmaguncha.
Interlagos’da ob-havo yana sahnaga chiqdi. Magnussen avval Q3’ga kirib olishning o‘zi bilan ham ishini zo‘r bajardi – Mick Schumacher esa Q1’da yo‘ldan chiqib ketdi. So‘ng esa hal qiluvchi epizod keldi: Q3 boshida hamma trassaga shoshildi, yomg‘ir yaqinlashayotgan edi.
Haas birinchi bo‘lib o‘lchov aylanasi uchun chiqdi. Magnussen 1:11.674 qayd etdi. Ortidan kelgan Carlos Sainz va Verstappen xatolar qildi, farq kichik bo‘lsa-da, yetarli bo‘ldi. George Russell uchinchi vaqtni qayd etib, xuddi shu aylanada shag‘alga uchib, qizil bayroq chaqirdi.
Sessiya qayta boshlanganida sharoit allaqachon yomonlashgan, hech kim Magnussen vaqtiga yaqinlasha olmadi. Radio orqali natijani eshitgan daniyalikning javobi qisqa bo‘ldi: “Hazillashyapsizmi?” Yo‘q, bu hazil emasdi. Bu Haas tarixidagi ilk pole, Magnussen kariyerasining eng yorqin lahzasi edi.
1. Giancarlo Fisichella – 2009 yil, Belgiya GP
Force India VJM02 – 2009 yilning eng sekin mashinasiga yaqin edi. Yil davomida yangilanishlar bilan jonlantirildi, lekin baribir paddok uni autsayder sifatida ko‘rardi. Fisichella esa karerasini o‘rtamiyona texnikalarda o‘tkazgan, lekin har doim maksimalni siqib chiqargan haydovchi sifatida tanilgan.
Spa’gacha bo‘lgan start pozitsiyalari ro‘yxati buni tasdiqlaydi: 18-18-20-18-20-13-19-16-18-16-16. Qanday qilib shunday fon bilan polega chiqish mumkin?
Autosport buni “eng g‘alati quruq sharoitdagi saralashlardan biri” deb atadi. Fisichella Q1’da eng tez, Q2’da to‘rtinchi bo‘ldi. Q3’da esa 0,087 soniya farq bilan Toyota’dagi Jarno Trulli’ni ortda qoldirdi. Trulli mashinasi tezroq, ustiga-ustak ko‘proq yoqilg‘i bilan chiqqan edi.
Force India yumshoq shinalarni tanladi, boshqa ko‘plab jamoalar esa ularni ishchi oynasiga kiritishda qiynalib, o‘rtacha qattiq variantni afzal ko‘rdi. Yangilangan VJM02 past bosimli, aerodinamik jihatdan samarali konfiguratsiyada Spa uchun juda mos tushdi. Shunday qilib, mavsum bo‘yicha eng sekin mashinalardan biri birdaniga pole uchun kurashadigan darajaga chiqdi.
Fisichella o‘sha kuni o‘zi ham qanchalik katta ish qilganini darhol anglamagan bo‘lishi mumkin. Ammo hammasi joy-joyiga tushganda – bu hayotining poygasi ekanligi ayon bo‘ldi. Poygada u Ferrari’dagi Kimi Räikkönen bilan to‘qnashuvsiz, ammo keskin duel olib bordi va faqat KERS afzalligi tufayli ikkinchi bo‘lib qoldi.
Pole va ikkinchi o‘rin – zamonaviy davrning eng yorqin autsayder hikoyalaridan biri. Savol esa shunday: shu kabi sehrli kunlar Formula 1’ni yana qayta-qayta ko‘rishga majbur qilmayaptimi?
