FIFA 20 milliard dollarlik rejasidan voz kechdi: Infantino bosim ostida
Jahon futbolini boshqaruvchi FIFA o‘z tarixidagi eng bahsli rejalaridan birini rasmiy ravishda muzlatib qo‘ydi. Tashkilot tashqi investorlar qo‘liga o‘z biznes imperiyasining bir qismini topshirish niyatidan voz kechdi. Qaror keskin norozilik, ochiq bo‘htonlar va boykot tahdidlari fonida qabul qilindi.
4,2 milliard dollarlik orzu va uning qulashi
Reja sodda, lekin ulkan edi: FIFA yangi tuzilma tashkil etib, unda Jahon chempionati kabi yirik musobaqalarni jamlamoqchi, so‘ngra shu birlikning qariyb 20 foiz ulushini sotib, 4,2 milliard dollar atrofida sarmoya jalb etishni ko‘zlagan. Yangi tuzilmaning umumiy bahosi 20 milliard dollarga teng deb hisoblangan.
Bu futbol tarixidagi eng yirik xususiy sarmoya bitimlaridan biri bo‘lishi mumkin edi. Ammo futbol siyosatida hamma narsa raqamlar bilan hal bo‘lmaydi.
Reja e’lon qilingach, ayniqsa Yevropadan qarshi to‘lqin ko‘tarildi. UEFA bu g‘oyaga keskin zarba berdi va atigi ikki kun ichida pozitsiyasini ochiq bildirdi: agar FIFA bu yo‘ldan qaytmasa, UEFA a’zolari FIFA musobaqalarini boykot qilishga ovoz berdi.
UEFA bayonotida bu tashabbus “futbol uchun bunday darajadagi ahamiyatga ega taklifning yashirincha ishlab chiqilgani” sabab “mas’uliyatsiz va himoya qilib bo‘lmaydigan” deb ataldi. Yevropa uyi FIFA’ni nafaqat sir saqlashda, balki sportning “ruhini” sotuvga qo‘yishda aybladi.
Bosim keskin kuchaydi. Oxir-oqibat, FIFA rahbari Gianni Infantino chekinishga majbur bo‘ldi.
“Barcha fikrlarni diqqat bilan tinglagach, loyiha atrofida paydo bo‘lgan bo‘linishlar darajasi shunday bo‘ldiki, qo‘llab-quvvatlash miqyosi qanday bo‘lishidan qat’i nazar, bu endi dastlab ko‘zlangan maqsad manfaatlariga mos kelmaydi”, – dedi Infantino juma kuni kechqurun tarqatilgan bayonotida.
U yana shunday qo‘shdi: “Bizning maqsadimiz har doim – va har doim ham – birlashtirish va yaxshilash bo‘lgan. Natijada, bu taklif amalga oshirilmaydi”.
Shu so‘zlar bilan 20 milliard dollarlik loyiha rasmiy ravishda yopildi. Ammo siyosiy bo‘ron endi boshlanayotgandek.
Ichki isyon: iste’foga chiqayotgan maslahatchilar va xiyonat tuyg‘usi
Infantino uchun bu hafta nafaqat tashqi, balki ichki frontda ham og‘ir bo‘ldi. Juma kuni ertalab uning eng yaqin maslahatchilaridan biri – Carlos Cordeiro – darhol kuchga kiradigan iste’fosini e’lon qildi. U rejani “futbol uchun yomon kelishuv” deb atadi.
FIFA ichida ham keskin norozilik kayfiyati sezildi. Tashkilotning bosh operatsion direktori Kevin Lamour xodimlar o‘z rahbaridan “aldanganini” aytdi va butun tashabbusni “bitta odam loyihasi” deb ta’rifladi.
FIFA ichidagi bu ohang – kamdan-kam uchraydigan manzara. Odatda bunday noroziliklar yopiq eshiklar ortida qoladi. Bu safar esa ular ommaga chiqdi. Bu esa Infantino obro‘siga navbatdagi zarba bo‘ldi.
Siyosiy bosim: London va Vashingtondan kelayotgan signal
Tashqi bosim esa siyosiy maydonda yanada kuchli bo‘ldi. Britaniya bosh vaziri Andy Burnham jurnalistlar oldida Infantino haqida keskin fikr bildirdi va uni “tashkilotni boshqarish uchun noto‘g‘ri inson” deb atadi.
Bu orada AQSh bilan bog‘liq boshqa mojaro ham Infantino nomini bosim ostida ushlab turibdi. 2026 yilgi Jahon chempionati chog‘ida u AQSh prezidenti Donald Trump bilan munosabatlari sabab tanqid ostida qolgan edi.
Trump o‘zi aytishicha, USA yulduzi Folarin Balogun olgan qizil kartochka yuzasidan Infantinoga qo‘ng‘iroq qilgan. Natijada bu intizomiy chora bir yilga to‘xtatib turilgani, Balogun esa keyingi o‘yinda maydonga tushishga ruxsat olgani e’lon qilingan. Bu voqea ham FIFA rahbari atrofida shubhalarni kuchaytirgan edi.
Endi esa FIFA’ning xususiy sarmoya rejasi ortida ham AQShga yaqin biznes doiralari turgani haqidagi faktlar muhokama markazida.
Kutilgan sarmoya sxemasida Thrive Capital asoschisi Joshua Kushner bosh rolni o‘ynashi kerak edi. U Thrive Eternal deb nomlangan fond orqali venchur guruhini boshqarishi rejalashtirilgan. Joshua – Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
Trump esa Camp Davidda jurnalistlar savollariga javob berar ekan, FIFA’ning tashqi investorlarga ulush taklif etish masalasi bo‘yicha Infantino bilan gaplashmaganini aytdi.
Shu fon, siyosiy aloqalar, biznes manfaatlari va futbol siyosati bir nuqtada to‘qnash kelgani Infantino uchun nihoyatda noqulay manzara yaratdi.
Infantino kelajagi: mustahkam kursimi yoki charchagan prezidentmi?
11 yillik prezidentlikdan so‘ng Infantino o‘zini yana bir bor saylovga qo‘yishga tayyorlanayotgan edi. U aprel oyida 2031 yilgacha mo‘ljallangan yakuniy muddat uchun nomzodini qo‘yishini ma’lum qildi. Saylov 18 mart kuni Marokashda bo‘lib o‘tishi rejalashtirilgan.
Yaqin vaqtgacha u deyarli raqibsiz favorit sifatida ko‘rilardi. AQSh, Kanada va Meksika hamkorligida o‘tgan so‘nggi Jahon chempionati tijoriy va tashkiliy jihatdan muvaffaqiyatli deb baholangan, bu esa uning pozitsiyasini mustahkamlagandek edi.
Endi esa vaziyat o‘zgarmoqda. FIFA’ning xususiy sarmoya rejasi atrofidagi mojaro ochiqchasiga bo‘lmasa-da, uning lavozimiga bo‘lgan ishonchni yemira boshladi. Savol tug‘iladi: bu faqat bir siyosiy zarbami yoki butun boshqaruv modeliga nisbatan ishonchsizlikning boshlanishi?
AFC zarbasi: eski ittifoqchi qarshi tomonga o‘tdimi?
Infantino hokimiyatining tayanch ustunlaridan biri bo‘lib kelgan Osiyo ham bu safar unga yuz o‘girayotgandek.
Asian Football Confederation (AFC) yillar davomida FIFA rahbarining muhim ittifoqchisi bo‘lib kelgan. Ammo bu safar ular ham xususiy investitsiya rejalariga qarshi chiqdi va FIFA’ni o‘z boshqaruv uslubini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishga chaqirdi.
AFC bayonotida shunday deyiladi: bu reja “FIFA’ning maslahatlashuv va qaror qabul qilish jarayonlaridagi asosiy zaifliklarni fosh etdi, endi ular bartaraf etilishi shart”. Konfederatsiya FIFA’dan boshqaruv va qarorlar mexanizmini “shoshilinch tartibda” qayta ko‘rib chiqishni talab qildi.
Bu so‘zlar shunchaki muloyim tanqid emas. Bu – tizimga nisbatan ochiq ishonchsizlik.
AFC prezidenti, Bahraynlik Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa – Infantino uchun alohida figura. U 2016 yilda bo‘lib o‘tgan FIFA prezidentlik saylovida Infantino bilan keskin kurash olib borgan va juda kam farq bilan mag‘lub bo‘lgan edi.
Endi esa u ham FIFA’ning yangi biznes rejalarini “mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan” deb atadi. O‘z bayonotida u yana shunday deydi: “FIFA’ning bir tomonlama harakatlari qit’alar futbolining o‘zagini tashkil etuvchi birdamlik, hamkorlik va shaffoflik tamoyillarini yemirayotganga o‘xshaydi”.
Bu nafaqat rejaga qarshi chiqish. Bu – Infantino uslubiga qarshi siyosiy signal.
Potensial raqiblar: Montagliani sahnaga chiqadimi?
Savol endi ochiq: Infantino haqiqiy raqibga duch keladimi?
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini boshqaruvchi Victor Montagliani keyingi saylovda FIFA prezidentligi uchun nomzodini qo‘yishi mumkin bo‘lgan nomzod sifatida tilga olinmoqda. Hozircha rasmiy e’lon yo‘q, lekin futbol diplomatiyasi allaqachon uning nomini muhokama qila boshladi.
Nomzodlar uchun rasmiy muddat 18 noyabrda yakunlanadi. 211 a’zodan iborat FIFA saylovida bu sana hal qiluvchi bo‘ladi: Infantino yakka hukmronligini saqlab qoladimi yoki nihoyat haqiqiy raqiblar paydo bo‘ladimi?
Oldinda qanday futbol siyosati kutyapti?
FIFA 20 milliard dollarlik rejadan voz kechdi. Lekin bu qaror bilan mojaro tugagani yo‘q. Aksincha, endi asosiy savol ko‘tarildi: tashkilot qaysi yo‘lni tanlaydi?
Birdamlikni pul bilan o‘lchashga urinish allaqachon FIFA’ni bo‘lib yubordi. Endi esa UEFA, AFC va boshqa mintaqaviy uyushmalar Infantino’ni nafaqat rejalari, balki butun boshqaruv falsafasi uchun savol ostiga qo‘yayotgani ko‘rinib turibdi.
18 mart kuni Marokashda bo‘lib o‘tadigan saylovga qadar futbol siyosatida yana qancha zarba, qancha ochiq bayonot va qancha kutilmagan ittifoqlarni ko‘ramiz?
Asl savol esa boshqacha: futbol olami yana bir muddat Infantino yo‘lidan boradimi yoki bu mojaro butun davrning tugashiga sabab bo‘ladimi?
