FIFA chekinishga majbur bo‘ldi: Jahon chempionati ulushini sotish rejasini bekor qildi
Futbol olamidagi eng bahsli g‘oyalardan biri qisqa vaqt ichida tugatildi. FIFA prezidenti Gianni Infantino Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarni boshqaradigan yangi tijoriy tuzilmaning qariyb 20 foiz ulushini xususiy investorlarga sotish rejasidan voz kechilganini e’lon qildi.
Bu qaror bosim ostida qabul qilindi. Va bosim bevosita futbol ichidan keldi.
4,2 milliard dollarlik reja va sotuvga qo‘yilgan “ruh”
Reja oddiy ko‘rinardi: FIFA yangi tijoriy bo‘linma tuzadi, Jahon chempionati va boshqa FIFA musobaqalarini shu tuzilma boshqaradi, undan 20 foiz atrofidagi ulush sotiladi, evaziga esa 4,2 milliard AQSh dollari jalb qilinadi.
FIFA bu mablag‘ni global futbolni rivojlantirish, infratuzilma va dasturlarni kengaytirish uchun ishlatmoqchi edi. Hatto a’zolarga aniq raqam ham aytilgan: Infantino assotsiatsiyalarga murojaat qilib, agar 19-sentabrgacha rejani ma’qullashsa, har biriga 40 million AQSh dollari ajratilishini bildirgan.
Ammo asosiy savol pulda emasdi. Gap Jahon chempionati – sport tarixidagi eng yirik turnir – qanday ko‘rinishda bo‘lishida edi. UEFA bu loyihani ko‘rishi bilan “sportning ruhi sotuvga qo‘yilyapti” degan ayblov bilan maydonga tushdi va Jahon chempionatini “investitsiya mahsuloti” sifatida ko‘rishni rad etdi.
Qarshilik to‘lqini: UEFA yetakchilik qildi, boshqalar qo‘shildi
Bir hafta ichida qarshilik global miqyosga chiqdi.
UEFA avvaliga ogohlantirdi, keyin esa keskin choraga o‘tdi: tashkilotga a’zo 55ta yevropalik assotsiatsiya FIFA turnirlarida ishtirok etishni to‘xtatishga ovoz berdi – ta ki reja rasman qaytarib olinmaguncha. Bu oddiy siyosiy ishora emas, balki Jahon chempionati legitimligiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri zarba bo‘lishi mumkin edi.
Yevropaning bu pozitsiyasi yakka qolmadi. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF 41 a’zo bilan yig‘ilib, taklifni rad etdi. Oradan ko‘p o‘tmay, 47 a’zodan iborat Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham UEFA va CONCACAF bilan “hamjihatlikda turishini” rasman bildirdi.
Shu tariqa UEFA, CONCACAF va AFC birlashganda 143ta milliy assotsiatsiya – FIFA tarkibidagi 211 a’zodan ancha ko‘p qismi – rejaga qarshi blok sifatida safga tizildi. Loyiha o‘tishi uchun a’zolarning ko‘pchilik ovozi kerak edi. Bu ko‘pchilik allaqachon boshqa tomonda edi.
Yangi Zelandiya ham sukut saqlamadi. Tashkilot shanba tongida e’lon qilgan bayonotida loyiha mustaqil boshqaruv, huquqiy va moliyaviy tahlil yetishmagani sababli “mazmunli baholash” imkonsizligini aytdi va reja qo‘llab-quvvatlanmasligini ochiq bildirdi. Ular Jahon chempionati va FIFA ayollar Jahon chempionatini “global o‘yin cho‘qqisi, hammamiz himoya qilishga mas’ul bo‘lgan qadriyat” sifatida ta’riflab, savol va xavotirlarini FIFAga bevosita yetkazishini ma’lum qildi.
Bosim endi faqat tashqaridan emasdi.
FIFA ichida yorilish: iste’foga chiqqan maslahatchi va g‘azablangan xodimlar
Mojaroni yanada og‘irlashtirgan narsa – ichki nizo.
Infantinoning katta maslahatchisi Carlos Cordeiro shanba kuni darhol kuchga kirgan iste’fosini e’lon qildi. U reja haqida “futbol uchun yomon bitim” degan baho berdi. FIFA Bosh operatsion direktori Kevin Lamour esa xodimlar Infantino tomonidan “aldanganini” aytib, loyihani “bir odamning loyihasi” deb ta’rifladi.
Bu so‘zlar futbol siyosatidagi oddiy ish jarayonidan ko‘ra ko‘proq ishonch inqiroziga o‘xshab ketdi. Futbolning eng yuqori darajadagi idorasida ichki bo‘linish ochiq sahnaga chiqdi.
Infantino o‘z bayonotida keskin ohangdan qochdi, lekin ohang baribir aniq edi: “Barcha fikrlarni diqqat bilan tinglagach, loyihaning shunday darajadagi bo‘linishlarga sabab bo‘lgani ayon bo‘ldiki, qo‘llab-quvvatlash darajasidan qat’i nazar, endi u dastlab qo‘yilgan maqsad manfaatlariga xizmat qilmaydi”, dedi u. So‘ngra FIFA maqsadi “har doim birlashtirish va yaxshilash bo‘lib qolishini” ta’kidladi va reja to‘xtatilganini ma’lum qildi.
FIFA ommaviy axborot vositalarini taklifni noto‘g‘ri talqin qilishda ayblagan, ulush sotilishi faqat tijoriy operatsiyalarni qamrab olishini, sportiy qarorlar esa FIFA qo‘lida qolishini uqtirishga urinayotgan edi. Lekin asosiy auditoriya – konfederatsiyalar va assotsiatsiyalar – bu izohni qabul qilmadi.
20 milliard dollarlik tuzilma va siyosiy soyalar
Reja atrofidagi raqamlar ham, ismlar ham mayda emasdi. FIFA Jahon chempionati va boshqa musobaqalarni boshqaradigan yangi sho‘’ba – FIFA Forward Enterprise (FFE) – tuzishni taklif qilgan, uning qiymati 20 milliard AQSh dollariga baholangan edi.
Investorlar guruhiga esa Thrive Capital boshchilik qilishi ko‘zda tutilgan, u Joshua Kushner boshqaradigan fond. Joshua – AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi. Aynan mana shu familiya, siyosiy fon va yirik xususiy kapital ishtiroki futbol siyosatida allaqachon tarang bo‘lgan muhitni yanada keskinlashtirdi.
Infantino esa siyosiy bosim ostida qolayotgan yagona shaxs emas. U 56 yoshda va kelasi yili qayta saylovga tushadi. Shimoliy Amerika futboli rahbari Victor Montagliani uning o‘rniga da’vogar bo‘lishi mumkinligi haqida xabarlar tarqalgan. Bu mojaro saylovlar oldidan kuchayib borayotgan kuchlar kurashini yanada oshkora ko‘rsatib qo‘ydi.
Britaniya Bosh vaziri Andy Burnham ham sukut saqlamadi va Infantinoni “tashkilotni boshqarish uchun noto‘g‘ri odam” deb atadi. Futbol maydonidan tashqaridagi bunday siyosiy baho FIFA rahbariyatiga nisbatan ishonch darajasi qanchalik pastlaganini ko‘rsatadi.
Endi nima bo‘ladi?
Infantino endi “o‘yinga qiziqqan barcha tomonlarni” yaqin kunlar va haftalarda bir stol atrofida yig‘ishga va’da bermoqda. Uning so‘zlariga ko‘ra, maqsad – futbolni hamma yerda, ayniqsa ko‘proq yordamga muhtoj mamlakatlarda o‘stirish.
Ammo savol o‘sha-o‘sha: Jahon chempionati va FIFA turnirlari kelajakda qanday boshqariladi? Futbolning eng muqaddas brendi yana qachon va qanday shaklda tijoriy eksperimentlar maydoniga aylanadi?
Bugun FIFA chekinishni tanladi. Ertaga esa bu kurash futbolning qaysi chegaralarini sinovdan o‘tkazadi?
