FIFA va EFC o‘rtasidagi yangi Klublar mundiali ittifoqi
Fifa va European Football Clubs (EFC) o‘rtasida kutilgan burilish ro‘y berdi. Tomonlar Klublar o‘rtasidagi Jahon chempionati – Club World Cup’ni birgalikda boshqarish uchun qo‘shma korxona tuzishga kelishib oldi. Bu nafaqat turnirning siyosiy vaznini, balki Premyer-liga grandlari uchun eshiklarni ham yanada kengroq ochadi.
Sabab oddiy. Yangi formatdagi 32 jamoali ilk turnirda chempion bo‘lgan Chelsea taxminan 84 million funt ishlab oldi. Bu raqam Yevropa gigantlari uchun signal bo‘ldi: bu bozorni kengaytirish kerak, unda ishtirokchilar sonini ham ko‘paytirish lozim.
48 jamoaga yo‘l: Yevropa bosimi kuchaymoqda
EFC sahnaga aynan shu yerda chiqdi. Lobbi guruhi sifatida u Fifa bilan yangi qo‘shma tuzilma orqali turnirni 2029-yildan boshlab 48 jamoaga kengaytirish rejalarini tezlashtirishga urinmoqda.
O‘tgan yozda AQShda o‘tkazilgan turnirda Yevropadan atigi 12 klub qatnashdi. Janubiy Amerikadan oltita, Concacaf hududidan beshta jamoa kelgan bo‘lsa-da, dunyoning eng yirik brendlari chetda qoldi.
Angliya, Ispaniya va Italiya chempionlari – Liverpool, Barcelona va Napoli turnirni televizor ortidan tomosha qilishga majbur bo‘ldi. Saralash tizimi tor edi: so‘nggi to‘rt yilning faqat Champions League g‘oliblari va Uefa koeffitsient reytingida eng yuqori o‘ntalikka kirgan sakkiz klub. Yana bir cheklov: har bir mamlakatdan ko‘pi bilan ikki ishtirokchi.
Endi EFC aynan shu chegarani sindirishni istayapti. Agar mamlakat bo‘yicha kvota olib tashlansa, bu birinchi navbatda ingliz klublariga ta’sir qiladi. Chunki hozirgi paytda Uefa koeffitsient reytingining ilk sakkizligida Arsenal, Liverpool va Manchester City birgalikda joy egallab turibdi. Ularning uchalasi ham bir turnirda qatnashishi real ssenariyga aylanadi.
Televizion pullar va Saudiya omili
EFC’ning asosiy dalili sodda: Yevropa klublari soni oshsa, Club World Cup’ning tijoriy qiymati ham sakraydi. Fifa uchun bu juda sezgir nuqta. Yangi formatdagi mundial uchun telehuquqlarni sotish oson kechmadi.
Oxir-oqibat global televizion paket 1 milliard dollarga Dazn bilan kelishib olindi. Bu kelishuvning orqasida Saudiya Arabistoni hukumati qo‘lloviga ega Surj Sports Investments tomonidan Dazn’ga kiritilgan 1 milliard dollarlik sarmoya turibdi. Yangi turnir atrofidagi geosiyosiy va moliyaviy o‘yinlar shundoq ko‘zga tashlanadi.
Uefa bilan sinovdan o‘tgan model
EFC bunday tuzilmani noldan o‘ylab topgani yo‘q. Ular allaqachon Uefa bilan UC3 nomli qo‘shma korxonani yuritib keladi. Aynan shu tuzilma Yevropa klublar musobaqalarining – Champions League va boshqa turnirlarning – tijoriy faoliyatini boshqaradi.
Fifa bilan yangi hamkorlik ham vaqt o‘tishi bilan xuddi shunga o‘xshash modelga aylanishi kutilmoqda. Birinchi kengaytirilgan Club World Cup oldidan tashkilotlar o‘rtasida keskinlik kuchli bo‘lgan, Fifa turnirni o‘zi boshqarishni talab qilgan edi. Endi esa munosabatlar yumshadi, manfaatlar kesishma nuqtasini topdi.
EFC’ga raislik qilayotgan Paris Saint-Germain prezidenti Nasser Al-Khelaifi bugun 700 dan ortiq yevropalik klubning manfaatini ifodalaydi. Eng yiriklar ham shu doirada. Hatto bir paytlar Yevropa Superligasi g‘oyasi bilan EFC’dan chetlatilgan Real Madrid ham.
Ispaniya klubi besh yilga tashkilotdan chetlashtirilgandi. Sabab – Uefa’ga qarshi turib, yopiq Superliga loyihasini faol targ‘ib qilgani. Ammo o‘tgan yil fevralida Real Madrid bu loyihadan rasman voz kechdi va EFC safiga qayta qabul qilindi.
Fifa’ni ishontirgan raqamlar
Fifa EFC’ning tijoriy natijalarini diqqat bilan kuzatdi. Uefa uchun olib borilgan media va homiylik ishlari 2027-yildan keyingi to‘rt yillik siklda Champions League va boshqa klublar turnirlarining daromadini qariyb 25 foizga oshirishga xizmat qilmoqda.
Bunday o‘sish raqamlari Fifa uchun kuchli argument bo‘ldi. Club World Cup’ni global daromad mashinasiga aylantirish uchun aynan shunday tajriba va bosim kerak.
185 million funtlik “qoldiq” va jahondagi barcha klublar
Shu bilan birga EFC hozir faqat kelajakdagi format bilan emas, balki o‘tgan yilgi turnirning “qarzlari” bilan ham band. Gap 185 million funtlik solidar to‘lovlar haqida ketmoqda. Bu pul butun dunyo bo‘ylab klublar o‘rtasida taqsimlanishi kerak edi.
Bu mablag‘ turnirda qatnashmagan jamoalarga ham va’da qilingan. Agar teng bo‘lib bo‘linganida, har bir oliy divizion klubiga taxminan 50 ming funt atrofida tushishi mumkin edi. Ammo bir yil o‘tdi, va’da qilingan pul hanuz manziliga yetgani yo‘q. Sababi – olti konfederatsiya bu 185 millionni qanday formula asosida bo‘lish bo‘yicha kelisha olmayapti.
Bu orada asosiy 740 million funtlik sovrin jamg‘armasi allaqachon tarqatib bo‘lindi. G‘olib Chelsea o‘sha mashhur 84 million funt atrofida mukofot olgan, boshqa ishtirokchilar ham ulushini ko‘rdi. Solidar to‘lovlar esa hanuz muzokara stolida qolmoqda. Klublarning sabri esa tugab bormoqda.
Keyingi jang: 2029 va undan keyingi davr
Solidar mablag‘lar taqsimoti bo‘yicha kelishuv topilishi bilan e’tibor darhol navbatdagi Club World Cup sari buriladi. 2029-yilgi turnir formati, 48 jamoaga kengayish, mamlakat kvotalari, Yevropa ulushi – bularning barchasi endi siyosiy va tijoriy kurash markaziga aylanadi.
Savol aniq: Fifa va EFC qo‘shma ittifoqi global turnirni yanada adolatli va raqobatbardosh qiladimi yoki bu sahnani yanada ko‘proq yirik klublar va katta pullar egallab oladimi?
