FIFA ichida bo‘ron: Infantino rejasi ostida tizim chayqalmoqda

FIFA prezidenti Gianni Infantino atrofidagi bosim juma kuni keskin kuchaydi. Tashkilotning o‘zida eng yuqori lavozimlardan birini egallagan rahbar — bosh operatsion direktor Kevin Lamour — prezident ilgari surayotgan, musobaqalarga xususiy investorlarni kiritish rejasini ochiqchasiga nishonga oldi.

U Associated Press orqali tarqatilgan bayonotida bu tashabbusni “bitta odamning loyihasi” deb atadi va futbol siyosiy rahbarlarini “to‘g‘ri savollarni berishga va to‘g‘ri qarorlar qabul qilishga” chaqirdi. Bayonotda Infantino ismi tilga olinmagan, lekin kim nazarda tutilayotgani shubhasiz edi.

Uch konfederatsiya, bir kun va ketma-ket zarbalar

Bir kunda bir nechta zarba. Uchinchisi konfederatsiya bu rejaga qarshi chiqdi, Infantino uchun muhim maslahatchi iste’foga ketdi, Buyuk Britaniya Bosh vaziri Andy Burnham esa shveysariyalik rahbarni “FIFA boshqarish uchun noto‘g‘ri odam” deb atadi.

AQSh prezidenti Donald Trump ham ilk bor bu masalaga munosabat bildirdi. U Infantino bilan bu borada gaplashmaganini aytdi. Ikkinchi muddatiga 2025 yilda qayta saylanganidan beri Trump va Infantino o‘rtasida yaqin aloqalar shakllangani ma’lum, ammo bu safar Oq uy rahbari masofani saqlayotgandek ko‘rindi.

Kundalik ishlar markazida bo‘lgan Lamour esa o‘z bayonotida keskin ohangni tanladi:

“Bizning missiyamiz — yuzlab fidoyi, sadoqatli va namunali FIFA xodimlarining missiyasi — futbolga xizmat qilish. Prezident odamlarni birlashtirishi, ularni bir yoqqa to‘plashi va ilhomlantirishi kerak. Bugun esa biz buning teskarisini boshdan kechiryapmiz”, — deb yozdi u.

U ish beruvchiga sadoqat majburiyatini tan oladi, lekin “ma’lum qadriyatlarga” va hamkasblarini qo‘llab-quvvatlashga ham sodiqligini eslatadi.

“Agar bu ishni yo‘qotishimga olib kelsa, bo‘lsin. Bu qarorni tushunaman va hurmat qilaman. Hech bo‘lmaganda bugun kechasi tinch uxlayman”, — deya yakunlaydi u.

AFC ham qarshi: raqamlar Infantino tomonida emas

Kun boshida Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) ham Yevropa va Shimoliy hamda Markaziy Amerika va Karib havzasi hamkasblarining pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlashini e’lon qildi. Ular Infantino rejasi “keng qamrovli konsensus va birlikni” ta’minlay olmasligini ochiq aytdi.

“FIFA World Cup global futbolning cho‘qqisi bo‘lib, o‘z kuchini barcha konfederatsiyalar va dunyoning yetakchi futbol mamlakatlarining ishtirokidan oladi. Musobaqaning birligi va universal tabiatini zaiflashtirish xavfini tug‘diradigan har qanday taklif qayta ko‘rib chiqilishi kerak”, — deyiladi AFC bayonotida.

Bu raqamlar fonida Infantino rejasining ovozga qo‘yilsa o‘tishi qiyinlashmoqda. Prezident taklifni tasdiqlash uchun oddiy ko‘pchilik — 211 a’zodan 106 ovoz kerakligini bildirgan edi.

• Uefa — 55 ovoz.
• Concacaf — 35.
• Osiyo — 46.

Agar barcha a’zolar o‘z konfederatsiyalari chizig‘ini ushlasa, bu 136 ta assotsiatsiya Infantino rejasiga qarshi degani. Ya’ni, ko‘pchilik allaqachon shakllanib bo‘lgandek.

“Yomon bitim” deb iste’foga ketgan maslahatchi

AFC bayonotidan ko‘p o‘tmay, Infantino’ning global strategiya va boshqaruv bo‘yicha katta maslahatchisi Carlos Cordeiro lavozimini tark etdi. U rejani “futbol uchun yomon bitim” va “futbol kelajagini garovga qo‘yish” deb ta’rifladi.

Burnham esa bu taklifni “sharmandali” deb atadi: “Bunday g‘oya umuman muhokamaga chiqarilgani o‘ziyoq, mening nazarimda, u tashkilotni boshqarish uchun noto‘g‘ri odam ekanini ko‘rsatadi”, — dedi u.

Cordeiro — Goldman Sachs tajribasiga ega sobiq investitsiya bankiri, 2021 yil sentabrida FIFAga qo‘shilgan va to‘rt yil-u o‘n bir oy davomida prezidentning eng muhim maslahatchilaridan biri bo‘lib kelgan. U 2026 yilgi World Cup bo‘yicha Oq uy ishchi guruhida FIFA vakili sifatida ham ishlagan.

Endi esa u birinchi bo‘lib reja sabab iste’foga chiqqan yuqori lavozimli FIFA arbobiga aylandi.

Uzun bayonotida u rejaga “mutlaqo” qarshi ekanini, FIFA’ning ko‘proq qiymat “ochish” uchun tashqi investorlar zarur degan da’vosini qabul qilmasligini yozdi.

“Bu taklif FIFA kelajagi uchun hal qiluvchi savolga aylandi. FIFA mas’uliyati har qanday narxda tijoriy daromadni maksimal qilish emas. U futbolni kelajak avlodlar uchun himoya qilish va mustahkamlashdir. Bu tamoyillar to‘qnash kelganida, futbol birinchi o‘rinda turishi kerak”, — deb yozadi u.

Cordeiro o‘zi bu loyiha ustida ishlamaganini ham alohida ta’kidlaydi.

“Eng tashvishlisi — asosiy savollarga javob yo‘qligi. Nega aynan shu bitim? Nega aynan hozir? Qanday nazorat mexanizmlari bor? Kim yutadi?” — deya so‘raydi u.

“Bu savollar deyarli javobsiz qolmoqda, ammo a’zo assotsiatsiyalar atigi 50 kun ichida ulkan oqibatlarga ega qaror qabul qilishga majbur qilinyapti yoki ‘orqada qolish’ xavfi bilan yuzlashyapti. Bu dunyo o‘yinining kelajagini belgilashning mas’uliyatli yo‘li emas”.

FFE, Thrive Eternal va “kam monetizatsiya qilingan” FIFA

Infantino va FIFA rejasi aniq: asosiy turnirlarni, jumladan World Cup’larni boshqaradigan tijoriy sho‘ba tuzish va unga tashqi investorlarni kiritish. Rasmiy hujjatlarda bu yangi tuzilma FIFA Forward Enterprise (FFE) deb ataladi.

FIFA uchinchi tomonlarni “minoritar, boshqaruvni nazorat qilmaydigan” ulushlar sotib olishga taklif qilmoqchi.

JP Morgan tomonidan tayyorlangan 25 sahifalik investitsion hujjatda FIFA turnirlari kengaytirilishi, natijada 2035–2039 yillar tsiklida har bir a’zo assotsiatsiyaga to‘lanadigan mablag‘ni 24 million yevroga yetkazish maqsadi ko‘rsatilgan. Unda “yangi biznes tashabbuslari” va “rag‘batlantirishga asoslangan kompensatsiya orqali eng yaxshi iste’dodlarni jalb qilish” haqida yozilgan.

World Cup “eng ko‘p tomosha qilinadigan” sport voqeasi sifatida ta’riflanadi, FIFA esa buning fonida “etarlicha monetizatsiya qilinmagan” tashkilot sifatida ko‘rsatiladi. Hujjatda ayollar futboli haqida esa biror satr yo‘q.

Agar reja ma’qullansa, FIFA ma’lumotiga ko‘ra, FFE uchun investorlar guruhiga Thrive Eternal yetakchilik qilishi kutilmoqda. Thrive — amerikalik sarmoya kompaniyasi bo‘lib, Joshua Kushner tomonidan asos solingan. U AQSh prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.

FIFA ichidagi qarshilik: “Bu ishonib bo‘lmaydigan jarayon”

Lamour — FIFA ierarxiyasida Infantino’dan ikki pog‘ona past turadigan, amalda kunlik tizimni ushlab turgan figuradir. Shunday bo‘lsa-da, u o‘zini tiyib o‘tirmadi.

BBC Sport ko‘rgan bayonotida u shunday yozadi: “So‘nggi kunlarda e’lon qilingan va so‘nggi oylar ichida yashirincha sodir bo‘layotgan narsalar aql va tasavvurga sig‘maydi. FIFA administratsiyasi uchun bunday sharoitda ishlash va o‘z missiyasini bajarish tobora qiyinlashib bormoqda”.

U hamkasblari nomidan gapirish vakolati yo‘qligini tan oladi, lekin umumiy kayfiyatni his etayotganini aytadi:

“Men hamkasblarim nomidan gapirish huquqiga ega emasman, ehtimol adashayotgandirman. Ammo mening tuyg‘um shuki, hammamiz FIFA’da ishlashdan faxrlanishni xohlaymiz. Bugun esa, afsuski, ko‘pchiligimiz uchun bu endi haqiqat emasdek tuyulyapti”.

Lamour 2024 yil noyabrida FIFA’ga kelgan, avval Uefa’da bosh kotib o‘rinbosari bo‘lib ishlagan. Endi esa u tashkilotning eng keskin ichki tanqidchilaridan biriga aylandi.

Pulga muhtoj dunyo va Yevropa bo‘yi bosim

Yevropa assotsiatsiyalari dunyodagi eng boylari qatorida. Biroq ko‘plab boshqa mamlakatlar uchun FIFA mablag‘i — stadiondan tortib, maydon, maktablar va bolalar dasturlarigacha bo‘lgan infratuzilmaning asosiy manbai.

AFC rejaga qarshi chiqqan bo‘lsa-da, Uefa’dan farqli ravishda FIFA musobaqalarini boykot qilish bilan tahdid qilgani yo‘q. A’zo federatsiyalar ham rejaga qarshi ovoz berishga majbur emas.

Uganda Futbol Federatsiyasi vakili Rogers Byamukama esa, aynan shunday fonni eslatib o‘tadi. U BBC World Service’dagi Newsday dasturida shunday dedi:

“Avvalo tushunish kerakki, futbol juda qimmat soha, ayniqsa resurslar topish qiyin bo‘lgan Afrika qit’asida. Masalan, Ugandada FIFA tomonidan, ayniqsa World Cup’dan tushadigan chiptalar va homiylik daromadlari hisobidan moliyalashtirilgan infratuzilma loyihalari juda ko‘p”.

U FIFA mablag‘i hisobidan maktablar, ommaviy futbol va “grassroots” dasturlarini ham tilga oldi va shunday xulosa qildi:

“Mening nuqtai nazarimcha, ko‘proq resurs olib keladigan har qanday yo‘l yaxshi, chunki bu mablag‘lar, ayniqsa Afrika qit’asidagi federatsiyalarga tarqatiladi va o‘sishga turtki beradi”.

Byamukama Uefa’ning fikr bildirish huquqini tan oladi, lekin Yevropa assotsiatsiyalari FIFA mablag‘iga qolgan dunyo kabi qaram emasligini eslatadi. Ko‘plab hududlarda esa Infantino hanuz ommabop figura bo‘lib qolmoqda.

FIFA Forward, kengayib borayotgan World Cup va navbatdagi savol

FIFA Forward dasturining dastlabki ikki tsikli — 2022 yilgacha bo‘lgan davrda — 211 a’zo assotsiatsiya bo‘ylab 2,8 milliard dollar ajratildi. FIFA Forward 3.0 (2023–2026) esa moliyalashtirishni yana 30 foizga oshirdi.

Har bir a’zo assotsiatsiyaga qo‘shimcha 5 million dollar, har bir konfederatsiyaga esa o‘z loyihalari uchun 60 million dollardan berildi. Tashkilot shu orqali global futbol infratuzilmasini kengaytirayotganini ta’kidlaydi.

Ammo shu bilan birga, FIFA erkaklar World Cup’ini 2026 yildan boshlab 32 jamoa o‘rniga 48 jamoaga kengaytirdi va endi 2030 yilgi turnirni 64 jamoagacha oshirish imkoniyatini o‘rganish uchun mustaqil agentlik izlamoqda.

BBC Sport ko‘rgan hujjatlarga ko‘ra, agentliklardan takliflar 7 avgustgacha qabul qilinadi, FIFA qarori 14 avgustga rejalashtirilgan, tahlilni yetkazish muddati esa 11 sentabr etib belgilangan.

Infantino esa aynan shu kengayish, aynan shu pul oqimini xususiy kapital bilan birlashtirmoqchi. Uning nazarida, bu FIFA’ni “kam monetizatsiya qilinmagan” tashkilotdan global superkorporatsiyaga aylantirishi mumkin.

Ammo savol endi bitta: futbol olami bu narxni to‘lashga tayyormi?