FIFA ichidagi isyon: Infantino rejasiga qarshi Cordeiro iste’fosi
FIFA ichidagi eng baland darajadagi noroziliklardan biri nihoyat ochiq maydonga chiqdi. FIFA prezidenti Gianni Infantino’ning eng yaqin maslahatchilaridan biri bo‘lgan Carlos Cordeiro o‘z lavozimidan iste’fo berdi. Sabab bitta: Jahon chempionati tijorat tuzilmasiga xususiy investorlarni kiritish bo‘yicha reja.
Bu oddiy texnik bahs emas. Gap futbolning yuragi – Jahon chempionati brendi va uning kelajagi ustidan nazorat haqida ketmoqda.
“Men bunga qo‘l qo‘ya olmayman”
Cordeiro Sky News orqali bergan bayonotida hech narsani yumshatmadi. U o‘zini “FIFA prezidentining katta maslahatchisi, sobiq bankir va umrbod futbol muxlisi” sifatida ta’riflab, shunday dedi: u FIFA Jahon chempionati ulushini sotishni o‘ylab turgan paytda jim o‘tirib turolmaydi.
U aniq chizib berdi: bu tashabbusga aloqasi yo‘qligini, uni “mutlaqo” rad etishini aytdi. Uningcha, bu “FIFA a’zolari uchun yomon bitim, futbol uchun yomon bitim va o‘yin kelajagi uchun yomon bitim”.
Cordeiro iste’fosi tasodifiy vaqtga to‘g‘ri kelgani yo‘q. Tong oldida FIFA o‘z bayonotini tarqatib, “hech kim futbolni sotmayapti”, deya tanqidlarga javob qaytardi. Ammo reja qaytarib olinmadi. Aksincha, tashkilot maslahatlashuv jarayonini davom ettirishini bildirdi.
Shu paytga kelib esa qarshi to‘lqin allaqachon ko‘tarilib bo‘lgan edi.
UEFA, CONCACAF va AFC – katta uchlik qarshi chiqdi
Yevropa futbolining yuragi – UEFA’ning 55 a’zosi – bir ovozdan pozitsiyasini e’lon qildi: FIFA bu rejadan voz kechmaguncha birorta FIFA turnirida ishtirok etmaydi. Bu ultimatum. Yashirin ogohlantirish emas.
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasini birlashtirgan CONCACAF ham aniq gapirdi: reja “rad etildi”.
Osiyoni ifodalovchi AFC ham qarshi tomonga o‘tdi. Ular nafaqat rejani tanqid qildi, balki FIFA’dan “boshqaruvini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni” talab qildi. Bu, Infantino uchun yillar davomida eng sodiq tayanchlardan bo‘lgan konfederatsiya tomonidan keskin signal.
Hisob-kitob oddiy: UEFA, CONCACAF va AFC birgalikda FIFA’ning 211 a’zosidan 143 tasini ifodalaydi. Ya’ni, tashkilotning uchdan ikki qismidan ko‘prog‘i hozircha Infantino rejasiga qarshi turibdi.
FIFA: “Hech kim futbolni sotmayapti”
FIFA bayonotida o‘z tashabbusini FIFA Forward Enterprise (FFE) deb atab, g‘oyani boshqacha talqin qilishga urindi. Tashkilotga ko‘ra, bu tuzilma a’zo assotsiatsiyalarga o‘z mamlakatlarida futbol tijorat imkoniyatlaridan “mazmunli ulush” olish imkonini berishi kerak. Bayonotda “FIFA yoki futbol ruhiga va boshqaruviga ziyon yetkazmasdan” degan jumla alohida urg‘u bilan qayd etildi.
Eng keskin ibora esa shunday bo‘ldi: “Hech kim futbolni sotmayapti. Bu FIFA hech qachon o‘ylab ko‘radigan narsa emas”.
Ammo shu bilan birga, FIFA “noto‘g‘ri media xabarlari” maslahatlashuv jarayonini buzganini da’vo qildi va 211 ta a’zo assotsiatsiyaning har biri faktlarga tayangan holda ovoz berishi kerakligini ta’kidladi. Ya’ni, jarayon to‘xtamaydi.
Masalaning markazida esa bitta savol turibdi: xususiy kapital Jahon chempionati tijorat tuzilmasiga kirsa, kim nimani boshqaradi?
Kushnerlar soyasi va bozor va’dalari
Rejaning moliyaviy tomoni ham shov-shuvsiz emas. FFE’da kichik ulushni qo‘lga kiritish uchun investorlar guruhi navbat kutib turibdi. Ularga Thrive Eternal boshchilik qilmoqda. Kompaniyani Joshua Kushner asos solgan – u esa AQSh sobiq prezidenti Donald Trump’ning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
FIFA ichkarisida va tashqarisida aynan shu bog‘liqlik ham keskin savollar tug‘dirmoqda. Futbolning eng yirik global brendi ustidan tijorat nazorati xususiy qo‘llarga o‘tsa, siyosiy va moliyaviy ta’sir chegarasi qayerda to‘xtaydi?
FIFA a’zolariga va’da qilingan ulkan daromadlar ham hozir katta savol ostida. Agar Yevropa terma jamoalari – erkaklar ham, ayollar ham – Jahon chempionatidan voz kechsa, reklama, telehuquqlar va homiylik shartnomalari bo‘yicha prognozlar darhol qulaydi. Bunday sharoitda FFE’ning “oltin yomg‘ir” va’dalarini bajarish qanday bo‘ladi?
Yevropa ligalari va “shishib borayotgan” taqvim
UEFA bilan bir qatorda Yevropa va jahon ligalari ham bu rejaga qarshi turibdi. Ularning qo‘rquvi aniq: tijorat manfaati FIFA’ni yanada katta va tez-tez o‘tkaziladigan turnirlarga majbur qiladi, bu esa allaqachon tarang bo‘lgan ichki chempionatlar taqvimini yanada siqib tashlaydi.
UEFA bu borada o‘z pozitsiyasini “bir ovozdan va mutlaqo aniq” deb atadi. Ularning bayonoti keskin: hech bir UEFA terma jamoasi FIFA musobaqalarida qatnashmaydi, toki bu taklif butunlay bekor qilinmaguncha va FIFA hech qachon boshqaruvi yoki musobaqalarini xususiy mulkka ochmasligi bo‘yicha majburiy kafolat bermaguncha.
Bu shunchaki texnik bandlar emas. Bu – ishonch masalasi.
AFC: Infantino uchun og‘riqli signal
AFC hozirga qadar Infantino uchun eng muhim tayanchlardan biri bo‘lib kelgan. Aynan shu konfederatsiya endi FIFA’dan boshqaruv tizimini zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishni talab qilyapti.
Ularning bayonotida muhim nuqta bor: haqiqiy demokratiya faqat ovoz berish imkoniyati bilan o‘lchanmaydi. U “oshkora boshqaruv, o‘z vaqtida maslahatlashuv, ongli muhokama va qaror qabul qilish jarayonida haqiqiy ishtirok” bilan boshlanadi, deya ta’kidlanadi.
Bu so‘zlar bevosita Infantino uslubiga zarba. Qarorlar tor doirada pishitilib, keyin “demokratik ovoz berish” pardasi ostida taqdim etilayotgani haqidagi norozilik ochiq aytilmoqda.
AFC prezidenti Sheikh Salman 2016-yilgi FIFA saylovida Infantino’dan keyin ikkinchi bo‘lgan edi. Endi esa uning konfederatsiyasi deyarli ochiqchasiga FIFA rahbariyatini qayta ko‘rib chiqishga chaqirmoqda.
“Zuryx bunkeri”dagi kechasi va Infantino bosimi
Sky Sports News sharhlovchisi Kaveh Solhekol FIFA bayonotini “tun yarmida Zuryx bunkeridan tarqatilgan, umidsiz va ohangsiz” deb ta’rifladi. U ayniqsa bir detaldan hayron: matnda Infantino ismi tilga olinmagan.
Solhekolning fikricha, bu amalda Infantino bayonoti, lekin FIFA ichida ham hamma bu yo‘lni qo‘llab-quvvatlamayotgani ehtimoli bor. U prezidentni “chuqurga tushib, yana qaziyotgan” odamga qiyoslab, unga “xona kayfiyatini o‘qishni boshlash”ni maslahat beradi.
Jurnalistningcha, Infantino kuchi susayib borayotganini tan olishi, futbol olamidan, muxlislardan, konfederatsiyalardan uzr so‘rashi kerak. U, shuningdek, FIFA rahbarining media bilan “manik” darajadagi janjalini ham tanqid qildi.
Solhekol The Times va Financial Times olib borgan tergoviy materiallar “boshidan oxirigacha aniq bo‘lganini”, aynan shu xabarlar bo‘lmaganda bugungi inqiroz ochilmasligini eslatdi.
Infantino uchun chiqish yo‘li bormi?
Solhekolga ko‘ra, Infantino avval ham ko‘plab tang vaziyatlardan qutulib chiqqan. Lekin hozirgi bosim – uning davridagi eng kattasi. Va bu safar inqiroz “butunlay o‘z qo‘li bilan yaratilgan”.
Infantino o‘zini himoya qilish uchun jarayonni oddiy “demokratik maslahatlashuv” sifatida ko‘rsatishga urinayotgani aytiladi: go‘yoki 211 ta assotsiatsiya ovoz beradi, agar qo‘llab-quvvatlamasa, “hech narsa bo‘lmagandek” bo‘ladi. Ammo kayfiyat bunday emas.
Boshqa yo‘l – ochiq uzr, vaqtincha soyaga chekinish va bo‘ronni kutib o‘tkazish. Shunda balki kelasi yil mart oyida yana saylovga tushish imkoniyati saqlanib qolishi mumkin. Hozircha esa Infantino bu yo‘lni tanlagani yo‘q.
Eng xavflisi – u qarshilik kuchini, nafaqat ushbu reja, balki prezidentlik davrida qabul qilgan boshqa qarorlari bo‘yicha ham, to‘liq his qilmayotgandek ko‘rinadi.
Savol endi bitta: FIFA tarixidagi eng keskin siyosiy to‘qnashuvlardan biri bo‘lib borayotgan bu jarayonda kim birinchi bo‘lib ko‘zini pirpiratadi – konfederatsiyalarmi yoki Gianni Infantino o‘zi?
