FIFA ichidagi inqiroz: Lamourning ishdan bo‘shatilishi va Infantino uchun yangi xavf
JENEVA — FIFA ichida allaqachon qaynab turgan inqiroz endi ochiq sahnaga ko‘tarildi. Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness tashkilot bosh operatsion direktori Kevin Lamourning ishdan bo‘shatilishini “qabul qilib bo‘lmaydigan” qaror deb atadi va dunyo futboli rahbarlarini “zarar keltirishi mumkin bo‘lgan buyruqlarga bo‘ysunmaslikka” chaqirdi.
Gap oddiy bir kadr almashinuvi haqida emas. Bu — Gianni Infantino atrofida tobora chuqurlashayotgan hokimiyat kurashining navbatdagi keskin burilishi.
20 milliard dollarlik reja va halokatga uchragan loyiha
Lamour dushanba kuni kechqurun, Associated Press agentligiga bergan keskin bayonotidan atigi 17 kun o‘tib ishdan haydaldi. U o‘sha intervyusida Infantino ishlab chiqqan, qiymati 20 milliard dollar bo‘lgan xususiy investitsiya loyihasini tanqid qilgan, aynan shu chiqishdan so‘ng loyiha bir necha soat ichida to‘xtatilgandi.
Reja shunday edi: Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhi FIFA’ning kelajakdagi Jahon chempionati daromadlaridan ulush olishi kerak edi. 4,2 milliard dollarlik sarmoya evaziga yangi tijoriy tuzilma aksiyalarining 20 foizi taklif qilinadi, buning evaziga FIFA’ning 211 a’zo assotsiatsiyasining har biriga 20 million dollardan tarqatiladi.
Bu federatsiyalar allaqachon FIFA’ning egasi hisoblanadi, tashkilot esa milliardlab zaxira mablag‘larga ega. Shunga qaramay, ularga sentabr o‘rtalarigacha bu shartni qabul qilish yoki rad etish uchun muddat berilishi rejalashtirilgan edi.
Lamour 31 iyul kuni e’lon qilingan bayonotida FIFA xodimlari Infantino tomonidan “ochiqlik yetishmagani sabab aldanganini” yozdi, ularning “mensimaslik va qo‘rqitishdan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq” ekanini ta’kidladi. U futbol rahbarlarini “to‘g‘ri qaror qabul qilishga” chaqirdi va bayonotni shunday yakunladi: agar buning oqibatida ishidan ayrilsa ham, bu qarorni “tushunishini va hurmat qilishini”, hech bo‘lmaganda “o‘sha kecha tinch uxlay olishini” yozdi.
Endi u ishidan ayrildi. Va bu, Lise Klaveness ta’kidlaganidek, “iste’fo emas, ishdan bo‘shatish”.
“Qo‘rquv bilan boshqaruv”
“Endi u tashlab yuborildi va biz go‘yoki yo‘lda davom etishimiz kerak. Bu qabul qilib bo‘lmaydi, bu — qo‘rquv orqali boshqaruv”, — dedi Klaveness telefon orqali bergan intervyusida. U Lamourni “futbolda uchratgan eng yaxshi administrator” deb atadi.
Norvegiya futbolining sobiq terma jamoa futbolchisi, Oslo sudyasi va UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi bo‘lgan Klaveness o‘z mamlakatining futbol boshqaruvidagi shaffoflik va halollik bo‘yicha mustahkam obro‘sini davom ettirib kelmoqda. Bu safar u to‘g‘ridan-to‘g‘ri FIFA rahbariyatiga murojaat qildi.
“Endi biz FIFA rahbariyati va administratsiyasini ham, ayniqsa bosh kotib Mattias Grafströmni futbol manfaatlariga zid ekanini bilgan buyruqlarga bo‘ysunmaslikka chaqirishimiz kerak”, — dedi u.
Uning fikricha, Lamourning ketishi aynan shu tizim bosimi ostida ro‘y berdi: “Bu ishdan bo‘shatish, iste’fo emas”, — deya ta’kidlab, bu qaror Grafström tomonidan “prezident bosimi ostida” qabul qilinganini aytib.
FIFA rasmiy bayonotida qisqa va sovuq ohangda shunday deyiladi: tashkilot Lamourga “ikki yillik xizmatlari uchun minnatdorchilik bildiradi va kelajagiga omad tilaydi”. Hech qanday ochiq tan olish, hech qanday bahsga munosabat yo‘q.
Infantino uchun keskin burilish
Lamourning chiqishi Gianni Infantino uchun juda noqulay paytda keldi. U FIFA siyosatining ko‘pincha shaffof bo‘lmagan, murakkab dunyosida eng ishonchli ijrochilardan biri sifatida ko‘rilardi.
Endi esa aynan shu odamning tanqidi FIFA prezidentini chuqur inqirozga tortib kirdi.
Yashirincha ishlab chiqilgan “FIFA Forward Enterprise” rejasi UEFA, Osiyo Futbol Konfederatsiyasi va Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi mintaqasi tashkiloti CONCACAF tomonidan keskin norozilik bilan qarshi olindi. Jahon chempionati kelajakdagi daromadlarini xususiy investorlar qo‘liga berish g‘oyasi ko‘plab rahbarlar uchun qizil chiziq bo‘ldi.
Klavenessga ko‘ra, aynan Lamourning ochiq chiqishi bu loyihani to‘xtatib qo‘ydi: “Uning bayonoti loyihani o‘ldirish uchun zarur edi. U hammaga ayon bo‘lgan, lekin ichkaridan kimdir aytishi shart bo‘lgan narsani aytdi — bu FIFA emas, bitta odam tashabbusi ekanini ko‘rsatdi”, — dedi u.
Shu bilan birga, bu jasorat Lamour uchun qimmatga tushdi.
Rabotdagi yig‘ilish va “qo‘rquv muhiti”
Infantino 5 avgust kuni Marokashning Rabat shahrida yuqori rahbariyat bilan uchrashuv o‘tkazdi. Lamour bu safar stol atrofida yo‘q edi. FIFA keyinchalik bayonot chiqarib, “xatolar uchun uzr” so‘radi va yig‘ilishda qatnashgan rahbarlar Infantino prezidentligiga “to‘liq qo‘llab-quvvatlovini yana bir bor tasdiqlaganini” ma’lum qildi.
Klaveness bu jarayonni boshqacha ko‘rmoqda: “Biz Rabot bo‘yicha hisobotlarni oldik, barchamiz bilamiz — bu qo‘rquv orqali boshqaruv. Bu futbol manfaatlariga mos emas”, — dedi u.
Lamour esa Infantino bilan uzoq yillik hamkorlik tarixiga ega edi: 2007–2015 yillarda UEFAda yuqori lavozimlarda yonma-yon ishlagan, 2016 yilda Infantino FIFA prezidentligiga saylanishi kampaniyasida uning jamoasida bo‘lgan, ikki yil avval esa UEFAdan FIFAning Tsyurixdagi operatsiyalarini boshqarish uchun ko‘chib o‘tgan.
Shunday yaqin hamkorlikdan so‘ng aynan u ochiqchasiga “aldov”, “mensimaslik” va “qo‘rqitish” haqida gapirdi. Va endi tashkilotni tark etdi.
Saylovlar arafasidagi titroq
Infantino shu paytgacha kelasi yili Marokashda bo‘lib o‘tadigan saylovda raqibsiz qayta saylanishiga deyarli shubha yo‘qdek ko‘rinardi. Mavjud qoidaga ko‘ra, nomzodlar uchun ro‘yxatdan o‘tish muddati 18 noyabrda yakunlanadi.
Ammo Jahon chempionati daromadlarini sotish bo‘yicha yashirin loyiha, ichkaridan kelgan keskin tanqid, so‘ngra bu tanqidchining ishdan bo‘shatilishi — bularning barchasi FIFA ichidagi kuch muvozanatini silkitib yubordi.
Endi savol boshqacha: bu bo‘ron ortidan dunyo futbolining eng yuqori cho‘qqisida kim turadi — qo‘rquvga tayanadigan rahbarmi yoki ichkaridan ham, tashqaridan ham ochiqlik talab qilayotgan ovozlarmi?
