FIFA Jahon chempionati sarmoya rejasini to‘xtatdi
Gianni Infantino bu qarshilik bo‘lishini bilishi kerak edi. Lekin uch kun ichida butun futbol olami bunchalik qaynab ketishini tasavvur qilmagan bo‘lishi mumkin.
FIFA Jahon chempionati va boshqa yirik turnirlarda minoritar ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga sotish rejasini maydonga tashladi. Pul ulkan, loyiha tarixiy, qaror muddati esa g‘oyat qisqa edi. Javob esa yanada keskin bo‘ldi.
Uch kun o‘tib, olti qit’a konfederatsiyasining barchasi o‘z pozitsiyasini bildirdi. Uchtasi ochiqchasiga qarshi chiqdi, qolganlari esa qo‘llab-quvvatlashga ham jur’at etmadi. Shov-shuv shunchalik kuchli bo‘ldiki, FIFA juma kuni orqaga chekinishga majbur bo‘ldi va reja to‘xtatilganini e’lon qildi. Rasmiy bayonotda “loyiha atrofida yuzaga kelgan bo‘linishlar endi dastlab qo‘yilgan maqsad manfaatlariga mos kelmaydi” deb yozildi.
Bu qarorga olib kelgan bosim qanday shakllandi?
UEFA: “Futbolning kelajagi garovga qo‘yilmaydi”
Eng keskin zarba Yevropadan keldi. UEFA – so‘nggi olti Jahon chempionatining beshta g‘olibi, eng katta telepul, eng boy bozor. Aynan shu uyushma birinchi bo‘lib ochiq olov bilan chiqdi.
Ular nafaqat g‘oyani tanqid qildi, balki bir ovozdan qaror qabul qildi: loyiha butunlay bekor qilinmaguncha, barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyorlik bildirildi.
Ularning bayonoti ohangi shubha qoldirmaydi: bu modelga jahon futbolida o‘rin yo‘q. Futbol kelajagini birinchi vazifasi moliyaviy daromadni maksimal oshirish bo‘lgan sarmoyadorlar talabi belgilamasligi kerakligi qat’iy ta’kidlandi. Milliy assotsiatsiyalar, ligalar, klublar, futbolchilar va muxlislar manfaatlari investor daromadidan pastga tushirilishi mumkin emasligi yozib qo‘yildi.
Yevropaning so‘nggi chizig‘i aniq: ular bu modelga “legitimlik” bermaydi. “Hech kim keyingi avlod nomidan ishonib topshirilgan mulkni sotishga ma’naviy huquqqa ega emas”, degan mazmundagi fikrlar futbol siyosatida kamdan-kam uchraydigan darajada keskin chiqdi.
CONCACAF: qisqa muddat, ko‘p savol
Shimoliy va Markaziy Amerika ham jim o‘tirmadi. CONCACAF rejaning mazmunidan tashqari, uning qanday taqdim etilgani, jarayonning o‘zida ham jiddiy e’tiroz bildirdi.
Infantino a’zolarga qaror qilish uchun 19 sentyabr muddatini qo‘ydi. Ya’ni, zamonaviy futbol tarixidagi eng yirik moliyaviy burilish bo‘lishi mumkin bo‘lgan taklifni muhokama qilish uchun sakkiz haftaga ham yetmaydigan vaqt ajratildi. Ayrim assotsiatsiyalar uchun bu kifoya ham bo‘lmadi.
CONCACAF yig‘ilishida a’zolar “tegishli boshqaruv organlari tomonidan ko‘rib chiqish va tasdiqlashsiz”, “sun’iy qisqa muddat” va “jarayonning o‘zida yetarli huquqiy-tashkiliy mexanizmlar yo‘qligi”dan xavotir bildirdi. Eng ko‘p takrorlangan savol esa oddiy: tarixdagi eng daromadli Jahon chempionatidan so‘ng FIFA Forward dasturlarini moliyalashtirish uchun nega xususiy sarmoyaga ehtiyoj paydo bo‘ldi?
Bu bahs CONCACAF uchun bir narsani yana bir bor ochiq ko‘rsatdi: shaffoflik va boshqaruv sifati keskin yaxshilanishi kerak.
CONMEBOL: ehtiyotkor ohang, og‘ir vazn
Janubiy Amerika – CONMEBOL – futbol siyosatida og‘ir toifa. Lekin bu safar ular Yevropa darajasidagi ochiq qarshilikka o‘tirmadi. Rasmiy bayonot ancha yumshoq, diplomatik bo‘ldi.
Ular FIFAdan qo‘shimcha ma’lumot so‘raganini, masalani avval ichki doirada, a’zolar bilan muhokama qilish niyatida ekanini bildirdi. Matnda “ehtiyotkorlik”, “mas’uliyat”, “hamkorlik ruhi” va “yaxshi boshqaruv tamoyillari” kabi iboralar takrorlandi. Yana bir asosiy chaqiriq: futbol oilasining birligi va futbol manfaatlarini boshqa har qanday manfaatdan ustun qo‘yish.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri “ha” ham, “yo‘q” ham emas. Lekin ohangdan ko‘rinib turibdi: Janubiy Amerika ham bu o‘yinda ko‘r-ko‘rona ishtirok etmoqchi emas.
AFC: Osiyo Yevropa va Shimoliy Amerikaga qo‘shildi
Osiyo futboli ham o‘z pozitsiyasini yashirmadi. 2034 yil Jahon chempionati Saudiya Arabistonida bo‘lib o‘tishi kutilayotgan bir paytda, Asian Football Confederation o‘zini FIFAga eng yaqin hamkorlardan biri sifatida ko‘rsatishi mumkin edi. Ammo ular UEFA va CONCACAF bilan bir safga o‘tdi.
AFC bayonotida FIFA flagman musobaqalariga xususiy sarmoya kiritish g‘oyasidan jiddiy xavotir bildirilgani yozildi. Eng og‘ir jumlalardan biri: Jahon chempionatini boykot qilish ehtimoli ommaviy muhokamaga chiqib qolganining o‘zi futbol kelajagi haqida qayg‘uradigan har bir odamni tashvishga solishi kerakligi aytildi.
“Futbol bunday vaziyatga umuman tushmasligi kerak edi” degan fikr Osiyoning bu jarayonga bo‘lgan ishonchsizligini aniq ko‘rsatib qo‘ydi.
CAF va OFC: kuzatuvda, ammo jim emas
Afrika konfederatsiyasi CAF ham, Okeaniya konfederatsiyasi OFC ham ochiqchasiga “qarshi” yoki “foyda ko‘ramiz” demadi. Ularning tanlagan usuli – vaqt yutish.
CAF prezidenti Patrice Motsepe ijroiya qo‘mitani yig‘ib, taklifni chuqur o‘rganishga va’da berdi. Bayonotda Afrika va butun dunyo futboli rivoji uchun moliyaviy va boshqa resurslarni ko‘paytirish tarafdori ekanliklari ta’kidlandi. Ammo bu maqsadga aynan qanday yo‘l bilan borish kerakligi bo‘yicha aniq fikr bildirishmadi.
OFC ham xuddi shunday yo‘l tutdi: ular taklifni ko‘rganini, a’zolar bilan maslahatlashuv jarayonini davom ettirishini, FIFA va boshqa konfederatsiyalar bilan “konstruktiv muloqot”ni davom ettirishini ma’lum qildi.
Qit’alar tilida farq bo‘lishi mumkin, lekin ohang bir xil: hech kim bu loyihaga ochiqcha homiylik qilishga jur’at etmadi.
Sepp Blatter: sobiq prezidentning og‘ir so‘zlari
Eng kutilmagan zarbalardan biri FIFAning sobiq prezidenti Sepp Blatterdan keldi. U o‘z pozitsiyasini aniq qilib qo‘ydi: bunday narsa uning davrida bo‘lmagan bo‘lardi.
Blatterning fikricha, FIFA xususiy sarmoya fondi emas, balki nizom va majburiyatlarga ega assotsiatsiya. Unga ko‘ra, Jahon chempionati kabi “toj durdonalar”ni investorlar qo‘liga sotish – o‘yin ruhining bir qismini ham sotish bilan barobar. Pul muhim, lekin “hammasi”ga aylanmasligi kerakligi alohida urg‘u bilan aytildi.
Uning ijtimoiy tarmoqlardagi xabari Infantino nomi bilan belgilangan xeshteglar bilan yakunlandi. Bu esa siyosiy fonni yanada qizdirdi.
Carlos Cordeiro: ichkaridan kelgan iste’fo
FIFA ichida ham hammasi sokin emas edi. Prezidentning katta maslahatchisi, sobiq bankir va uzoq yillik futbol muxlisi Carlos Cordeiro juma kuni iste’fo berdi va keskin bayonot bilan chiqdi.
U o‘zini bu taklifga aloqasi yo‘qligini ochiq aytdi va uni “FIFA a’zolari uchun yomon bitim, futbol uchun yomon bitim, o‘yin kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi. Cordeiro Jahon chempionatida ulush sotishni mutlaqo qabul qilib bo‘lmaydigan g‘oya sifatida ko‘rsatdi va bu jarayonda ishtirok etishni rad etdi.
Bu iste’fo shuni ko‘rsatdiki, qarshilik faqat tashqaridan emas, FIFA devorlari ichidan ham kelmoqda.
FIFA ortga chekindi, ammo savollar ochiq
Shu bosimlar fonida FIFA rejasini rasman to‘xtatdi. Rasmiy matnda bo‘linishlar, maqsadlar, manfaatlar haqida yozildi. Lekin asosiy savol hanuz javobsiz: tashkilot tarixidagi eng daromadli Jahon chempionatidan so‘ng, nega bunday xavfli moliyaviy eksperiment zarur deb topildi?
Bugun reja bekor. Boykot tahdidi chetga surildi. Lekin UEFAning qat’iy pozitsiyasi, AFCning ogohlantiruvchi ohangi, CONCACAFning boshqaruv haqidagi talablaridan so‘ng, bir savol havoda muallaq turibdi:
Futbolning toj durdonasi – Jahon chempionati – keyingi safar yana kimning stoliga qo‘yiladi?
