FIFA Jahon chempionati ulushlarini xususiy investorlar qo‘lida
FIFA Jahon chempionati ulushlarini xususiy investorlar qo‘liga sotish g‘oyasini stolga qo‘ydi — va shu bilan futbol siyosatining eng keskin janglaridan biri rasman boshlandi. Endi gap faqat turnir formatida yoki taqvimdagi o‘zgarishlarda emas. Savol ancha og‘ir: o‘yin ruhi ham savdoga qo‘yilyaptimi?
Futbolning eng yirik sahnasi — Jahon chempionati — o‘n yillardan beri davlat federatsiyalari, konfederatsiyalar va FIFA o‘rtasidagi nozik muvozanat ustida turib keladi. Endi esa bu konstruktsiya ichiga xususiy kapital kirib kelishi mumkin. Gap taklif etilayotgan modelda: FIFA turnirning tijoriy huquqlaridan ma’lum foiz ulushini investorlar fondiga sotishni ko‘rib chiqmoqda, bu esa kelajakdagi daromadlarni bo‘lish mexanizmini tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Bu taklif e’lon qilingani zahoti futbol siyosiy sahnasida to‘lqin ko‘tardi. Konfederatsiyalar, milliy assotsiatsiyalar, hatto ligalar darajasida savollar yog‘ila boshladi: kim nazoratni qo‘lida saqlab qoladi? Kim qaror qabul qiladi? Va, eng muhimi, bu pullar qayerga ketadi?
Jahon chempionati bugun allaqachon gigant biznes. Media huquqlar, homiylik shartnomalari, litsenziyalar — bularning barchasi milliardlab daromad keltiradi. Xususiy investorlar uchun bu — barqaror global brendga kirish eshigi. FIFA uchun esa bu — kelgusi yillarda daromadni oldindan kafolatlash, yangi infratuzilma va loyihalarni moliyalashtirish imkoniyati sifatida ko‘rsatilmoqda.
Ammo boshqa tomoni ham bor. Investor kirgan joyda talab ham oshadi. Rentabellik, daromad, o‘sish sur’atlari. Futbol siyosati esa har doim ham moliyaviy mantiqqa bo‘ysunmaydi. Milliy terma jamoalar, sport tamoyillari, turnirni kengaytirish yoki formatini o‘zgartirish haqidagi qarorlar endi faqat sportiy mezonlar bilan emas, balki investorlar kayfiyati bilan ham o‘lchanishi xavfi paydo bo‘ladi.
FIFA bilan boshqa kuch markazlari o‘rtasidagi tortishuv aynan shu yerda keskinlashadi. Konfederatsiyalar o‘z ta’sir doirasini yo‘qotishni istamaydi, milliy federatsiyalar esa Jahon chempionatidan tushadigan mablag‘lar taqsimoti o‘zgarishidan xavotirda. Investorlar ulushi qancha katta bo‘lsa, sport siyosatida ovoz balandlashishi ehtimoli shuncha ortadi.
Shu bilan birga, global futbol bozori allaqachon xususiy kapital ta’sirida. Klublar, ligalar, hatto ayrim turnirlar fondlar va konsortsiumlar bilan ishlashga o‘rganib bo‘lgan. Farq shundaki, bu safar gap klub futboli haqida emas, milliy terma jamoalar ramzi bo‘lgan eng yirik sahna haqida ketmoqda. Aynan shu nuqta bahsni yanada keskin qiladi.
Jahon chempionati ulushlarini sotish taklifi hozircha yakuniy qaror emas. Muzokaralar, yopiq eshiklar ortidagi uchrashuvlar, ta’sir guruhlari bosimi endi boshlanyapti, xolos. Har bir tomon o‘z hisob-kitobini qilmoqda: kim qancha yutadi, kim nimadan voz kechadi.
Savol esa hanuz o‘sha: futbolning eng muqaddas maydoniga kapital qanchaga kirib kelishi mumkin? Va bir payt kelib, final hushtagi chalinar ekan, tablodagi hisobdan ko‘ra balans hisobotidagi raqamlar muhimroq bo‘lib qolmaydimi?
