FIFA ichidagi kurash: Infantino va yangi siyosiy bosimlar
Jeneva — Jahon futbolining eng yuqori qavatida hokimiyat uchun kurash ochiq sahnaga ko‘chdi. FIFA vitse-prezidentlari Aleksander Ceferin va Victor Montagliani Gianni Infantino ustiga bosimni keskin oshirdi: ular nafaqat prezidentni iste’foga chiqarishni istayapti, balki federatsiyalarni ham uning atrofidan ajratib olishga urinmoqda.
Gap pulda. Juda katta pulda.
6 milliardlik zaxira va 10 millionlik va’da
Ceferin (UEFA prezidenti) va Montagliani (CONCACAF rahbari) Infantino nomiga yo‘llagan xatida FIFA Jahon chempionatidan so‘ng taxminan 6 milliard dollar naqd zaxiraga ega bo‘lishi kerakligini yozadi. Ularning taklifi aniq: har bir a’zoga — jami 211 federatsiyaga — bir martalik 10 million dollarlik to‘lov.
Hisob-kitob sodda: 2,1 milliard dollar “bir martalik chiqarish”, lekin siyosiy og‘irligi bundan ancha kattaroq.
Bu taklif federatsiyalar — ya’ni kelasi yil mart oyida bo‘lib o‘tadigan saylovda ovoz beradiganlarning — kayfiyatini o‘zgartirishga qaratilgan. Xat mazmuni shuni ko‘rsatadiki, Ceferin va Montagliani FIFA a’zolariga shunday demoqda: “Infantino bo‘lmasa ham, pul oqimi to‘xtamaydi. Aksincha, oshishi mumkin.”
Ular xatda allaqachon va’da qilingan mablag‘larni ham eslatadi: 2030 yilgacha har bir federatsiya uchun 20 million dollarlik moliyaviy qo‘llab-quvvatlash “to‘liq hajmda, avvalgi majburiyatlar doirasida davom etishini” qayd etishgan.
Infantino rejasi yiqildi, lekin o‘yin tugamadi
Bu bosimning ildizi yozga borib taqaladi. Infantino Joshua Kushner boshchiligidagi investorlar guruhi bilan Jahon chempionati tijorat huquqlarining bir qismini xususiy sarmoyaga sotish rejasini oldinga surgan edi. Reja yashirincha ishlab chiqilgani, FIFA Kengashi a’zolaridan ham sir tutilgani haqidagi ma’lumotlar oshkor bo‘lgach, global norozilik to‘lqini ko‘tarildi.
UEFA va CONCACAF aynan shu rejaning yetakchi tanqidchilari bo‘lib chiqdi. Endi esa ular Infantino taklif qilgan “har bir federatsiyaga 20 million dollar”lik qo‘llab-quvvatlashni siyosiy maydonda qaytar zarba sifatida ishlatishyapti: ular 10 millionni birdan berishni taklif qilyapti, lekin bu pullar Infantino loyihasiga emas, federatsiyalarning o‘z manfaatlariga bog‘lanadi.
Infantino esa o‘z pozitsiyasini saqlab qolish uchun anchadan beri siyosiy ittifoqlar qurib keladi. U AQSh, Kanada va Meksikada o‘tgan Jahon chempionati arafasida ham, davomida ham Donald Trump bilan yaqin aloqalar o‘rnatdi, Oq uyning muntazam mehmoniga aylandi. Endi esa o‘sha siyosiy kapital unga yetarli bo‘ladimi — savol shunda.
Mustaqil tekshiruv talabi va 15 oktyabrdagi uchrashuv
Ceferin va Montagliani xatda yana bir muhim talabni qo‘ydi: ular FIFA moliyasini to‘liq va mustaqil tahlil qilishni so‘rayapti. Bu tahlil 15 oktyabr kuni Tsyurixda bo‘lib o‘tadigan uchrashuvga qadar tayyor bo‘lishi kerak.
Aynan o‘sha uchrashuvda, Infantino raisligida yig‘iladigan FIFA Kengashi ilk bor xususiy kapital rejasi atrofidagi shov-shuvdan keyin bir stol atrofida to‘planadi. UEFA va CONCACAF rahbarlari bu majlisda markaziy o‘yinchilarga aylanmoqchi. Ular federatsiyalarga qancha pulni “mas’uliyat bilan” ajratish mumkinligini raqamlar bilan ko‘rsatishni xohlaydi.
Ceferin va Montagliani yana bir siyosiy signal berdi: ular qolgan to‘rt konfederatsiya prezidentlariga ham ushbu tashabbusni qo‘llab-quvvatlash taklifi bilan murojaat qilmoqchi ekanini yozgan.
Konfederatsiyalar fronti: kim qayerda turibdi?
So‘nggi haftalarda Osiyo futbol konfederatsiyasi ham Infantino siyosatiga tanqidiy ohangda chiqmoqda. Janubiy Amerika va Afrika esa, aksincha, hozircha Infantino tarafida turibdi.
CONCACAF ichida esa vaziyat murakkabroq. Montagliani o‘zi Infantino iste’fosini ko‘zlayotgan bo‘lsa-da, prezident yaqinda Karib havzasiga safar qilib, u yerdagi a’zolar bilan aloqalarni mustahkamlashga urindi. Bu safarga Montagliani qarshi bo‘lgan, lekin Infantino baribir bordi. Bu ham konfederatsiya ichida yashirin taranglik borligini ko‘rsatadi.
Saylov taqvimi va Rabatdagi hal qiluvchi kun
FIFA prezidentlik sayloviga nomzodlar ro‘yxatga olish uchun so‘nggi muddatni 18 noyabr qilib belgilagan. To‘rt oy o‘tib, saylov Marokash poytaxti Rabatda bo‘lib o‘tadi. Marokash — Infantino uchun strategik ittifoqchi, 2030 yilgi Jahon chempionatining Ispaniya va Portugaliya bilan birga hammezboni sifatida ham sahnaga chiqadi.
Shimoliy Amerikada o‘ta muvaffaqiyatli Jahon chempionatidan so‘ng, Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi va yakuniy muddatga raqibsiz qayta saylanadigandek ko‘ringan edi. Lekin xususiy investitsiya atrofidagi mojaro bu ssenariyni chippakka chiqardi.
Hozircha unga ochiqchasiga raqib bo‘lishga tayyor nomzod yo‘q. Ammo Yevropa futbol rahbarlari FIFA Kengashi yig‘ilishidan avval UEFA mezbonligidagi tadbirda to‘planishadi. Aynan shu majlisda yangi nomlar paydo bo‘lishi mumkin.
So‘nggi yillarda taxminlar ko‘pincha ikki shaxs atrofida aylanadi: Kanadadan Montagliani va Paris Saint-Germain prezidenti, Qatar vakili Nasser al-Khelaifi. Al-Khelaifi bir vaqtning o‘zida Qatar hukumati a’zosi va UEFA ijroiya qo‘mitasi a’zosi. Ularning ikkalasi ham hozircha Infantino bilan ochiq to‘qnashishga tayyorligini aytmagan. Qatar futbol federatsiyasi esa Infantinoni ommaviy ravishda qo‘llab-quvvatlab kelmoqda.
AQSh sudlarida kurash va ehtimoliy jinoiy ish
UEFA siyosiy bosimni faqat FIFA ichida emas, tashqarida ham kuchaytiryapti. Tashkilot Manhattan va Florida shtatlaridagi sudlarga murojaat qilib, Joshua Kushnerning Nyu-Yorkdagi investitsiya kompaniyasi va FIFA’dan hujjatlar bo‘yicha ruxsat so‘radi.
Gap 20 milliard dollarlik tijorat loyihasi — FIFA Forward Enterprise (FFE) — atrofidagi hujjatlar va yozishmalar haqida ketmoqda. UEFA bu materiallarni Shveysariyada, FIFA qarorgohi joylashgan mamlakatda, Infantino ustidan ehtimoliy “moliyaviy boshqaruvdagi qonunbuzarlik” bo‘yicha jinoiy shikoyat tayyorlash uchun kerak bo‘lishi mumkinligini bildirgan.
Bu endi shunchaki siyosiy intriga emas, balki jinoiy javobgarlik masalasiga aylanayotganini anglatadi.
Savol ochiq: kim kimni o‘ynaydi?
FIFA hali bu xat va talablar bo‘yicha ommaviy izoh bermadi. Ammo sahnada rollar allaqachon taqsimlangandek: bir tomonda Infantino va uni qo‘llayotgan konfederatsiyalar, ikkinchi tomonda esa UEFA, CONCACAF va tobora keskinlashayotgan savollar.
6 milliard dollarlik zaxira, 2,1 milliard dollarlik “bir martalik chiqarish”, 20 milliard dollarlik xususiy loyiha, 211 ovoz, bitta prezidentlik kursisi.
Endi savol shunda: Rabatdagi saylov kuni kelguncha, bu raqamlar kimning foydasiga ishlaydi?
