FIFA prezidenti Infantino Jahon chempionati rejasi bilan orqaga chekinadi
Zyurixda futbol siyosatining eng keskin janglaridan biri keskin burilish bilan yakun topdi. FIFA prezidenti Gianni Infantino Jahon chempionati daromadlarini xususiy investorlarga sotishni ko‘zda tutgan rejadan voz kechdi. Bu qaror futbol olamidan kelgan keskin va ommaviy bosim ostida qabul qilindi.
Bir odamning loyihasi, butun dunyoning qarshiligi
Infantino taklif qilgan sxema oddiy emasdi: Jahon chempionatlari va boshqa yirik tijoriy loyihalarni alohida kompaniyaga ajratish, taxminan 20 milliard dollarlik sho‘ba tuzish va uning 20 foizini xususiy investorlar qo‘liga topshirish. FIFA ta’rifiga ko‘ra, asosiy investor — Nyu-Yorkda joylashgan, Joshua Kushner boshqaradigan investitsiya firmasi bo‘lishi kerak edi.
Reja e’lon qilingani sari qarshilik ham kun sayin kuchaydi. Yevropaning 55 a’zodan iborat UEFA milliy assotsiatsiyalari Jahon chempionati va barcha FIFA musobaqalarini boykot qilishga tayyor ekanini ochiq bildirdi. Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi mintaqasini birlashtirgan CONCACAF va Osiyoning Asian Football Confederation tashkiloti ham bu tashabbusga qarshi chiqdi.
Infantino esa yakunda orqaga chekinishga majbur bo‘ldi. Uning rasmiy bayonotida keskin ohangdan ko‘ra, bo‘linishlardan cho‘chish yaqqol sezildi: loyiha futbolni birlashtirish o‘rniga jiddiy parokandalikka sabab bo‘layotgani tan olindi va aynan shuning uchun to‘xtatilishi e’lon qilindi. Maqsad, deya ta’kidladi u, “har doim birlashtirish va yaxshilash” bo‘lgan.
“Sotib bo‘lmaydigan narsalar bor”
Yevropa pozitsiyasi ayniqsa keskin bo‘ldi. UEFA rasmiy bayonotida Jahon chempionatini “futbolga tegishli, hamisha shunday bo‘lib qoladigan” musobaqa sifatida ta’riflab, uni savdoga qo‘yish g‘oyasini mutlaqo rad etdi. Yevropa ovozi bor ekan, bu turnir sotilmasligi qat’iy aytib qo‘yildi.
Bu nafaqat siyosiy, balki ramziy zarba ham edi. Jahon chempionati — global futbolning yuragi. Uni xususiy kapital bilan bo‘lishish g‘oyasi futbol oilasining turli qatlami uchun “qizil chiziq” bo‘lib chiqdi.
Ichkaridan portlagan qarshilik
Eng og‘ir zarbalardan biri esa FIFA ichidan keldi. Prezidentning yaqin hamkori, uzoq yillik safdoshi sifatida tanilgan, FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour The Associated Press orqali tarqatilgan bayonotida bu loyihani “bir odamning loyihasi” deb atadi. Uning yozishicha, so‘nggi oylarda reja ustida yashirincha ishlangani, FIFA xodimlari ochiqlikdan mahrum bo‘lgani ularni aldanganini his qilishga olib kelgan. Va u ochiq yozdi: bu loyiha nafaqat to‘xtashi, balki futbol siyosiy rahbarlari o‘zlariga “to‘g‘ri savollarni berishi” va “to‘g‘ri qarorlar qabul qilishi” vaqti kelgani haqida.
Yana bir og‘ir zarba — Infantino maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fosi. Sobiq Goldman Sachs bankiri, Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy Task Force tarkibida FIFA vakili sifatida qatnashgan Cordeiro juma kuni lavozimidan ketdi. U o‘z bayonotida “Jahon chempionatida ulush sotilishi”ni tomosha qilib jim o‘tira olmasligini aytdi va boshqa yuqori lavozimli FIFA xodimlarini ham ovozini ko‘tarishga chaqirdi.
FIFA esa kun davomida ommaga “Hech kim futbolni sotmayapti” degan pozitsiyani yetkazishga urinayotgan edi. Ammo oradan bir necha soat o‘tmay, aynan ichkaridan chiqqan keskin bayonotlar bu da’voni butunlay yemirib tashladi.
Bo‘linish narxi
Infantino rejasiga qarshi blok faqat Yevropa bilan cheklanib qolmadi. CONCACAF ham, Asian Football Confederation ham FIFA prezidentining tashabbusiga “yo‘q” dedi. Bu — global futbol siyosatida kam uchraydigan manzara: uch yirik konfederatsiya bir frontda, FIFA rahbariga qarshi.
Bo‘linish xavfi esa qog‘ozdagidan ancha real ko‘rinishga kela boshladi. UEFA a’zolari 5-sentabrda Polshada boshlanishi kerak bo‘lgan Women’s Under-20 World Cup turnirini ham boykot qilishga tayyor ekanini ochiq aytdi. Bu nafaqat siyosiy signal, balki kalendar va homiylik shartnomalariga ham bevosita zarba bo‘lishi mumkin edi.
Shu fon ostida Infantino uchun ortga yo‘l deyarli qolmagandi. Loyiha davom etsa, FIFA tarixidagi eng chuqur institutsional inqirozlardan biri yuzaga kelishi hech gap emasdi.
Futbol qaerga qarab ketmoqda?
Infantino g‘oyasi shunchaki moliyaviy konstruktsiya emasdi. Bu futbolning kelajagi, Jahon chempionati kimga tegishli ekani haqidagi savolni stol ustiga qo‘ydi. Bir tomonda — global brendni yanada kattaroq kapital bilan bog‘lash, moliyaviy quvvatni oshirish istagi. Ikkinchi tomonda — futbolning ramziy va ijtimoiy qiymatini “sotilmaydigan” deb biladiganlar.
Bu safar ikkinchi tomon g‘alaba qozondi. FIFA loyihani to‘xtatdi. Ammo futbol siyosatida ochilgan bu chiziq — tijorat bilan qadriyatlar o‘rtasidagi taranglik — o‘z-o‘zidan yo‘qolmaydi.
Savol endi bitta: keyingi katta qaror kelganida, futbolning eng muqaddas ramzi — Jahon chempionati — yana savdolashuv stoliga qo‘yiladimi yoki bugungi qarshilik futbol uchun chizilgan yangi chegarani belgilab bo‘ldimi?
