FIFA siyosiy inqirozi: Infantino va global futbolning bo‘linishi
FIFA tepasida bo‘layotgan siyosiy zilzila allaqachon maydon chizig‘idan chiqib ketdi. Bu safar zarba sport natijalaridan emas, Gianni Infantino atrofida o‘sib borayotgan ishonchsizlikdan keldi.
UEFAning ochiq isyoni
UEFA bu safar so‘zini aylantirmadi. Yevropa futboli hukumdor organi FIFA rahbariyatini “ishonchni yo‘qotgan” deb atadi va ochiqchasiga tahdid qildi: loyiha davom etsa, barcha FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatini boykot qilish mumkinligi aytildi.
Bu faqat Yevropaning noroziligi emas edi. CONCACAF – 2026 yilgi Jahon chempionati mezbonlari – ham qarshilik safidan joy oldi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham shu yo‘nalishda pozitsiya bildirdi. Qarshi front bir zumda a’zolarning yarmidan ko‘prog‘ini qamrab olgan keng ko‘lamli blokka aylandi.
Infantino uchun eng og‘riqli zarba esa tashqaridan emas, ichkaridan keldi.
Ichkaridan yorilgan devor
FIFA ichida ham halqa uzila boshladi. Infantino maslahatchisi va AQSh federatsiyasining sobiq prezidenti Carlos Cordeiro iste’fo berdi. U loyihani ochiqchasiga rad etdi, uni “a’zolar uchun yomon kelishuv, futbol va uning uzoq muddatli kelajagi uchun yomon bitim” deb atadi.
FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour ham sukut saqlamadi. U rahbariyatni xodimlarni “aldaganlikda” aybladi va loyihani “bir odamning loyihasi” deya ta’rifladi.
Natija aniq: 2027 yildagi prezidentlik saylovlari arafasida Infantino kelajagi havoda osilib qoldi. Bir paytlar deyarli kafolatlangan qayta saylanish endi savol ostida. U tobora yakka, tobora siyosiy bosim ostida ko‘rinmoqda.
Matbuotdagi xabarlar esa yana bir nozik nuqtani ochdi: yaqin atrofidagi odamlar uni oldindan ogohlantirgani, biroq u baribir bir tomonlama qarorlar bilan oldinga intilgani aytilmoqda. Ayrim kuzatuvchilar uni “yerda yurgan o‘lik odam”ga qiyoslay boshladi.
Legitimlik yemirilishi
Bu mag‘lubiyat shunchaki bitta loyiha bekor bo‘lgani emas. Bu – Infantino deyarli o‘n yil davomida qurib kelgan siyosiy legitimlikning yemirilishi.
Endi u yirik qit’alar bilan ko‘priklarni qayta qurishi kerak. Shubha va “maxfiy sxemalar” uchun javobgarlik talab qilinayotgan sharoitda.
Tanqidchilar loyihani “sof ochko‘zlik”, “yomon bitim” va “yashirin reja” deb atashdi. 2021 yilda qulagan European Super League bilan bevosita qiyoslar paydo bo‘ldi. “The Times” va boshqa nashrlar loyihani a’zolar ko‘zidan yiroqda, yopiq eshiklar ortida ishlab chiqilganini, so‘ng esa moliyaviy va’dalar evaziga “tayyor fakt” sifatida tiqishtirilganini yozdi.
Amerika siyosiy doiralari bilan bog‘liq investorlar, jumladan Kushner oilasi bilan tilga olinadigan “Thrive Capital” guruhi bilan ehtimoliy aloqalar shubhalarni yanada kuchaytirdi. Ayniqsa vaqt tanlovi savol tug‘dirdi: 2026 yilgi Jahon chempionati – tarixdagi eng daromadli turnir sifatida e’lon qilingan – tugaganiga ko‘p bo‘lmay, bu loyiha paydo bo‘lishi ko‘plar nazarida o‘sha moliyaviy muvaffaqiyatni shaxsiy yoki tor manfaatlar yo‘lida ekspluatatsiya qilish urinishiga o‘xshab ketdi.
UEFA bayonotlarida “maxfiy tuzilgan shubhali kelishuv”, “tezkor muddatlarda yashirin sxemalar” haqida gapirdi va Infantino saylov paytida bergan shaffoflik va’dalarini bajarmaganini eslatdi. Joseph Blatter davridan keyingi “islohotchi” sifatidagi obro‘si og‘ir zarba yedi. Hatto loyihadan voz kechilgach ham, ko‘plab hisobotlar “zarar ko‘rgan obro‘ uzoq vaqtgacha tiklanmaydi” deya qayd etdi.
“Sky News” jurnalisti Rob Harris vaziyatni shunday ifodalaydi: Uels Futbol Assotsiatsiyasi Gianni Infantino qayta saylanishini rasmiy qo‘llab-quvvatlashdan voz kechgan dunyodagi birinchi futbol instituti bo‘ldi. Bu esa inqirozning qanchalik chuqurlashganini ko‘rsatib turibdi.
Pul, yo‘qolgan milliardlar va savollar
Moliyaviy frontda ham zarba yengil emas. Infantino milliardlab dollar jalb qilish imkoniyatini yo‘qotdi. U bu mablag‘larning bir qismini rivojlanish dasturlariga yo‘naltirishni, loyiha o‘tgan taqdirda har bir a’zoga o‘nlab millionlab dollar tarqatishni va’da qilgan edi.
Loyiha esa hech qanday daromad keltirmagan holda qulab tushdi. FIFA allaqachon 5 milliard dollardan ortiq zaxiraga ega edi. Shu fon’da tashkilotning o‘z aktivlarining bir qismini sotishga nima ehtiyoj bor edi, degan savol tobora balandroq yangray boshladi.
Eng bahsli nuqta esa shaxsiy manfaatlar masalasi bo‘ldi. “The Times” muxbiri Infantino yangi kompaniyani boshqarish evaziga yiliga 30 million yevrodan ortiq maosh olishi kutilganini oshkor qildi. Bunga ustama sifatida turli bonuslar ham qo‘shilishi kerak edi. Bu – hozirgi 3 million yevro atrofidagi maoshidan qariyb o‘n baravar ko‘p.
“The Sun” xabariga ko‘ra, loyiha tasdiqlanganida Infantino daromadi Haaland, Lewis Hamilton yoki Steve Kerr darajasiga yaqinlashishi mumkin edi. Eng qizig‘i – bu raqamlar hozircha hech kim tomonidan qat’iy va rasmiy rad etilmadi. Bu esa loyihaning futbol manfaatlaridan ko‘ra shaxsiy foydaga xizmat qilgani haqidagi ayblovlarga o‘t yoqdi.
Bitimning qulashidan yana bir oqibat: FIFA uzoq muddatli moliyaviy ta’sirini kuchaytirish imkoniyatidan mahrum bo‘ldi. Kengaytirilgan “FIFA Forward” dasturlariga qo‘shimcha mablag‘ quyish rejasi ham havoda qoldi. Endi federatsiya boshlang‘ich nuqtaga qaytgandek, va’da qilingan pullarsiz qolgan. Yana bir xavotir – loyihaga qarshi chiqqan assotsiatsiyalar kelgusi davrlarda moliyaviy jihatdan “jazolanishi” mumkinligi haqidagi qo‘rquvlar.
Futbol oilasining ikkiga bo‘linishi
Loyiha global futbol oilasini keskin ikkiga bo‘ldi. 55 ta Yevropa federatsiyasi yakdil ravishda bir safda turdi. Ularning yoniga Osiyo va Shimoliy Amerikadan ham qarshi ovozlar qo‘shildi. Afrika, Janubiy Amerika va Okeaniyadagi ba’zi federatsiyalar esa ehtiyotkorona, ba’zan esa faqat qisman qo‘llab-quvvatlovchi pozitsiyada qoldi.
Bu bo‘linish Infantino hokimiyatining chegaralarini ochiq ko‘rsatib qo‘ydi. U ko‘p yillar davomida kichik federatsiyalarning mustahkam yordami hisobiga qulay ko‘pchilik bilan o‘z qarorlarini o‘tkazib kelgan edi. Bu safar esa bu formula ishlamadi.
Endi safni qayta birlashtirish vazifasi yana o‘ziga tushadi. Ikkinchi bayonotida u “futbol har bir tilni gapiradi” deya ta’kidladi va muloqotga chaqirdi. Biroq ishonch allaqachon chizilgan. FIFA qaror qabul qilish mexanizmlarini qayta ko‘rib chiqish talablari ochiq maydonga chiqdi.
Osiyo Futbol Konfederatsiyasi maslahatlashuv jarayonlarini “zudlik bilan ko‘rib chiqish”ni so‘radi. UEFA esa “ishonchni qayta tiklash bo‘yicha haqiqiy vazifa endi boshlanmoqda” deb ogohlantirdi.
Infantino endi avvalgidek keng siyosiy maydonga ega emas. Har qanday kelajakdagi loyiha keskinroq tekshiruvdan o‘tadi, uning manevr qilish imkoniyatlari torayadi. Atigi besh kunlik siyosiy bo‘ron katta investitsiya orzularini yo‘qqa chiqardi va FIFA obro‘siga og‘ir zarba berdi. Shu bilan birga, dunyo futboli hamon o‘zining eng yirik turnirlarini shunchaki investitsion tovar darajasiga tushirishdan bosh torta olishini eslatdi.
Afrika – yo‘qotilgan imkoniyatmi yoki yashirin ko‘zkoz kartami?
Patrice Motsepe boshchiligidagi Afrika Futbol Konfederatsiyasi (CAF) Infantino uchun uzoq yillar eng muhim tayanchlardan biri bo‘lib keldi. Bunga yaqin munosabat va “FIFA Forward” dasturlari orqali qit’aga oqib kelgan saxiy mablag‘lar asos bo‘ldi.
Shunga qaramay, bu safar u Afrikadagi tarixiy tayanchni hal qiluvchi siyosiy qurolga aylantira olmadi. CAF faqat a’zolarni ijroiya qo‘mitasi yig‘ilishida taklifni “o‘rganish va baholash”ga chaqirish bilan cheklandi. Aniq qo‘llab-quvvatlash ham, ochiq rad etish ham bo‘lmadi.
Bu paytda UEFA, CONCACAF va AFC allaqachon qat’iy qarshilik pozitsiyasini egallab bo‘lgandi. Afrika tomondagi bu ikkilanma holat vaqtinchalik yo‘qotishdek ko‘rindi: loyiha qulab tushdi, qit’a bilan bo‘lishi mumkin bo‘lgan ittifoq shakllanib ulgurmay.
Bu ayniqsa alamli, chunki ko‘plab Afrika assotsiatsiyalari aynan shu loyiha va’da qilgan qo‘shimcha mablag‘larga qattiq muhtoj edi. Ayrim hisob-kitoblarga ko‘ra, har bir assotsiatsiya 40 million dollargacha olishi mumkin edi. BBC xabarlarida Afrika ehtimoliy “yolg‘iz qo‘llab-quvvatlovchi ovoz”ga aylanishi mumkinligi, bunga sadoqat va rivojlanish ehtiyojlari turtki bo‘lishi yozildi.
Shu yo‘qotish ichida ham strategik imkoniyat yashirin. Bo‘ron bosilgach, Infantino yana Afrika frontiga tayanib, loyihani qayta tiklash yoki ko‘proq maslahatlashuvga asoslangan yangi shaklini taklif qilishga urinishi mumkin.
Afrika assotsiatsiyalari, jumladan Misr va Marokash federatsiyalari, loyiha bekor qilingani e’lon qilingach, darhol bu qarorni olqishlab chiqdi, uni “oqilona” deb atadi va Infantino rahbarligiga bo‘lgan ishonchini yangiladi.
Bu yerda yana bir omil bor – shaxsiy aloqalar. Infantino bir paytlar Motsepeni “Afrikaning sodiq do‘sti” deb ta’riflagan. Bu aloqalar unga rivojlanish va moliyalashtirish markazida bo‘lgan yangi tashabbuslarni o‘tkazishda, Yevropada qo‘rquv uyg‘otmaydigan formatlarni topishda yordam berishi mumkin.
Infantino endi avvalgidek keng siyosiy manevr maydoniga ega emas. Har qanday yangi tashabbus yanada qattiq sinovdan o‘tadi. Lekin Afrika qit’asini yonida ushlab qolish – uning hali ham qo‘lida qolgan eng muhim kartalardan biri.
UEFA, FIFA va CAF bayonotlari yo‘qotishlar naqadar chuqur, ishonchga qaytish yo‘li naqadar uzun bo‘lishini ko‘rsatib turibdi. Savol esa endi shunday: Infantino bu siyosiy vayronalik ichida Afrikani chindan ham qutqaruvchi kartaga aylantira oladimi yoki u ham navbatdagi yo‘qotishga aylanadimi?
