FIFA ichidagi xususiy kapital rejasi: bahslar va natijalar
FIFA ichida xususiy sarmoya masalasi tobora keskinlashib bormoqda. Tortishuv markazida – tashkilotning eng daromadli aktivlarini yangi tuzilma orqali bozorga yaqinlashtirish rejasi. Rejaga qarshi bo‘lganlar esa bu jarayonni futbol ruhiga tahdid deb bilmoqda.
Eng so‘nggi va eng og‘ir zarbalardan biri tashkilotning sobiq rahbari Sepp Blatterdan keldi. U 1998 yildan 2015 yilgacha FIFA tepasida turgan, tizimni ichidan biladigan inson sifatida ochiq pozitsiya bildirdi.
Blatter ijtimoiy tarmoqlarda shunday yozdi: “The FIFA is not a private equity fund. It is an association with statutes, regulations and a fiduciary responsibility to protect the global game. If you sell football's crown jewels to private investors, you also sell part of the game – especially its soul. Money matters, but it must never become everything.”
Keskin, aniq, ortiqcha yumshatishsiz. Sobiq prezident bu bilan FIFA’ni sof moliyaviy instrumentga aylantirishga qarshi chiqdi va “futbolning toj javohirlari”ni sotish xavfini ochiq tilga oldi.
FIFA Forward Enterprise: oltin imkoniyatmi yoki xavfli burilish?
Bahslarning markazida 28 iyul kuni e’lon qilingan yangi loyiha – FIFA Forward Enterprise (FFE) turibdi. Rejaga ko‘ra, FIFA ushbu sho‘ba korxona orqali o‘z turnirlarining, eng avvalo Jahon chempionatining, asosiy tijoriy oqimlarini bir qo‘lga jamlamoqchi.
FFE turnirlarning tijoriy va tadbirlar bilan bog‘liq operatsiyalarini boshqarishi rejalashtirilgan: teletranslyatsiya huquqlari, homiylik shartnomalari, chipta savdosi, litsenziyalash – hammasi shu tuzilma qo‘liga o‘tishi ko‘zda tutilgan.
Hozirgi prezident Gianni Infantino bu tashabbusni juda yuqori baholagan. U buni “a golden opportunity to turbocharge the development of the game globally” deb atadi. Ya’ni, rasmiy pozitsiyaga ko‘ra, yangi model futbolni butun dunyoda yanada tezroq rivojlantirishga xizmat qilishi kerak.
Ammo qarshilik kuchi undan ham tezroq o‘sdi.
UEFA baykoti: markazdan kelgan zarba
Reja e’lon qilingach, yevropaliklar jim turmadi. UEFA payshanba kuni keskin bayonot bilan chiqib, FIFA’ning barcha musobaqalarini, shu jumladan Jahon chempionatlarini ham boykot qilishini ma’lum qildi – taqdirini hal qiluvchi shart bilan: taklif butunlay bekor qilinmaguncha.
Bu oddiy norozilik emas. Bu – eng yirik qit’a konfederatsiyasidan kelgan ochiq siyosiy bosim.
Shu kunning o‘zida yana bir front ochildi. Shimoliy, Markaziy Amerika va Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi Concacaf ham rejani qo‘llamasligini e’lon qildi. Bu esa Infantino tashabbusiga qarshi blok faqat Yevropa bilan cheklanib qolmaganini ko‘rsatdi.
Ertasi kuni esa sahnaga Osiyo chiqdi. Asian Football Confederation UEFA va Concacaf bilan birdam ekanini bildirgan holda, rejaga qarshi pozitsiyasini ochiq ko‘rsatdi. Shunday qilib, FIFA ichida uch yirik konfederatsiya bir tomonda, rahbariyat tashabbusi esa boshqa tomonda qolgan murakkab manzara yuzaga keldi.
FIFA o‘zini himoya qiladi: “Hech kim futbolni sotmayapti”
Bosim oshgani sari FIFA ham sukut saqlamadi. Payshanba kuni tarqatilgan rasmiy bayonotda tashkilot rejani noto‘g‘ri talqin qilinayotganini ta’kidladi.
“FFE has been proposed solely to ensure that all FIFA Member Associations (MAs) have the opportunity to take meaningful ownership of the commercial opportunity of football in their respective countries, and that this does not come at the cost of either the spirit or the governance of FIFA or football itself,” deyiladi bayonotda.
Ortidan yanada qat’iy jumla keladi: “Nobody is selling football. This is not something FIFA would ever entertain.”
Rasmiy nuqtai nazarga ko‘ra, gap futbolni “sotish”da emas, balki a’zo assotsiatsiyalarni o‘z bozorlarida kuchliroq o‘yinchiga aylantirishda. Ammo Blatterning “ruh” haqidagi ogohlantirishi va qit’a konfederatsiyalarining keskin reaksiyasi shuni ko‘rsatadiki, bu tushuntirish hammani ishontirayotgani yo‘q.
Futbolning kelajagi qayerga buriladi?
Bir tomonda – Gianni Infantino ilgari surayotgan, daromadlarni ko‘paytirish va global rivojlanishni tezlashtirishga qaratilgan model. Ikkinchi tomonda – Sepp Blatter singari sobiq rahbarlarning ogohlantiruvi va UEFA, Concacaf, Asian Football Confederation kabi yirik tuzilmalar qo‘llayotgan ochiq siyosiy bosim.
Savol endi faqat tijorat modeli haqida emas. Gap futbolning boshqaruvi, kuch markazlari va “toj javohirlari” ustidan nazorat kimda qolishi haqida ketmoqda.
FIFA bu bo‘hrondan qanday chiqadi – xususiy kapital eshigini ochgan holda, yo‘nalishni o‘zgartirmasdanmi yoki konfederatsiyalar bosimiga yon berib, rejani qayta ko‘rib chiqadimi?
Javob aynan mana shu qarorda yotadi – va u global futbol sahnasida kuch muvozanatini qayta chizishi mumkin.
