Futbol taxtida bo‘ron: UEFA, AFC va Concacaf Gianni Infantinoni iste’foga chaqirdi
Jahon futbolining eng yuqori kabinetlarida chiday olmaydigan darajadagi taranglik. Uch yirik konfederatsiya – Uefa, Asian Football Confederation (AFC) va Concacaf – Fifa prezidenti Gianni Infantinoni ochiqchasiga iste’foga chorlab, futbol siyosatida yangi front ochdi.
Ular yozgan ochiq xatning markazida bitta talab turibdi: “futbolga xizmat qiladigan, uni boshqarishga da’vo qilmaydigan” yetakchilik.
FFE mojarosi va ishonchning qulashi
Janjalning ildizi – Infantino ortidan chiqqan Football Forward Enterprise (FFE) loyihasi. Maxfiy tarzda, xususiy mablag‘lar bilan tayyorlangan bu reja barbod bo‘lgach, futbol olamida chiziq aniq chizildi: kim Fifa prezidentining yonida, kim qarshi tomonda.
Uefa, AFC va Concacaf rahbarlari xatda Infantinoni “aldov orqali ishonchni sindirish”da aybladi va eng og‘riqli nuqtaga urdi – qarorni bir tomonlama, futbol oilasi bilan maslahatlashmasdan ishga tushirishga uringanida.
Xatda shunday satrlar bor: yetakchilik – mansab emas, “futbol oilasining ishonchiga javob beradigan xizmat burchi”. Bu ishonch buzilganda, deydi ular, shaxs o‘zini jamoadan yuqori qo‘ygan bo‘ladi va shu bilan o‘z vazifasidan voz kechadi.
Yangi turnirlar, eski tahdid: bo‘ykot soyasi
Taranglik shunchaki bayonotlar bilan cheklanmayapti. Uefa allaqachon Fifa musobaqalarini bo‘ykot qilish ehtimolini bir necha bor tilga olgan, endi esa uch konfederatsiya yangi turnirlar formatini muhokama qilishni boshlab yuborgani aytilmoqda.
Natija uzoq kutdirmasligi mumkin. Kelasi oy bo‘lib o‘tadigan under-20 ayollar Jahon chempionati Yevropa jamoalarisiz o‘tishi ehtimoli jiddiy ko‘rib chiqilmoqda. Shu bois alternativ variantlar izlanmoqda.
Bu, Fifa uchun oddiy bosim emas. Bu – amalda parallel tuzilmalarga yo‘l ochishi mumkin bo‘lgan siyosiy signal.
Uch prezidentning bir fronti
Ochiq xatga Uefa prezidenti Aleksander Ceferin, AFC rahbari Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa va Concacaf prezidenti Viktor Montagliani imzo chekkan.
Infantinoga o‘rinbosar topish bo‘yicha ishlar allaqachon jadal tus olgan, Montaglianining o‘zi ham yetakchi nomzodlardan biri sifatida tilga olinmoqda. Rasmiy kampaniya hali e’lon qilinmagan, ammo sahna ortida harakatlar boshlangan.
“Bu aloqa xatosi emas, hukm xatosi”
Konfederatsiyalar Fifa inqirozga bergan javobini ham keskin tanqid qildi. Rabatda kichik doiradagi yuqori lavozimlilar yig‘ilishi, so‘ngra Infantino tomonidan yo‘llangan uzr xati – bularning bari uch konfederatsiyani qoniqtirmadi.
Ular buni ochiq aytishdi: bu “aloqa xatosi” emas, “hukm xatosi”. Xatda ta’kidlanishicha, Fifa rahbari FFE taklifining o‘zi “aslidan noto‘g‘ri” bo‘lganini tan olmadi.
Eng og‘ir ayblovlardan biri shunday ifodalangan: Jahon chempionati tijoriy ulushini sotishga urinish – “faqat protseduradagi kamchilik emas, balki Fifa xizmat qilishi lozim bo‘lgan institutlar bilan ishonchni tubdan buzish” bo‘lgan.
Mustaqil tekshiruv talabi
Uch prezident futbol ichidagi organlarga ishonch yetarli emasligini ham ko‘rsatib qo‘ydi. Ular mojaro bo‘yicha futbol tizimidan tashqarida turgan organ tomonidan mustaqil tekshiruv o‘tkazilishini talab qilishmoqda.
Fifa avvalroq navbatdagi Fifa Council yig‘ilishida to‘liq hisobot taqdim etishga va’da bergandi. Ammo Uefa, AFC va Concacaf bu jarayonni ichki hisobot bilan cheklab bo‘lmaydi, degan pozitsiyada turibdi.
Xatda yana bir nozik masala ham tilga olinadi: ayrim assotsiatsiyalar yangi rahbariyat kelganda moliyaviy yordamdan mahrum bo‘lishidan cho‘chimoqda. Uch konfederatsiya bu qo‘rquvni “rahbariyatga qarshi ishlatilayotgan qo‘rqitish” deb atab, masala “hech bir a’zoni haqli qo‘llovidan mahrum qilish haqida emas”, deya ta’kidlaydi.
“Sukut – javobgarlik o‘rnini bosa olmaydi”
Xatning ohangi oxiriga borib yanada keskinlashadi: “Javobgarlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – sukut, ochiqlik bo‘lishi kerak bo‘lgan joyda – masofa”.
Mualliflar futbol kuchi har doim uning “yagonaligida” bo‘lganini eslatib, shu birlikni hozir, “futbolga xizmat qiladigan, uni buyruq ostiga olmoqchi bo‘lmaydigan” yetakchilik bilan sharaflashga chaqiradi.
Bu shunchaki axloqiy murojaat emas. Bu – amalda prezidentni iste’foga undash.
Saylov poygasi va bo‘lingan dunyo
Fifa prezidentligi uchun nomzodlar 18 noyabrgacha rasman o‘z da’vosini e’lon qilishi kerak. Uefa, AFC va Concacaf Fifa nizomi va boshqaruv qoidalariga mos bo‘lgan har qanday variantni ko‘rib chiqishga tayyor ekani aytilmoqda.
Ammo sahna orqasidagi manzara ancha murakkab. Xat uch konfederatsiyaning pozitsiyasini aniq ko‘rsatsa-da, alohida milliy assotsiatsiyalar ichida kayfiyat bir xil emas.
Yevropadan tashqarida Infantinoga ochiq qarshi chiqqanlar juda kam. Ko‘pchilik hali ham mart oyida bo‘lib o‘tadigan qayta saylov oldidan unga yo‘llagan qo‘llab-quvvatlov xatini qaytarib olishga ham jur’at qilgani yo‘q.
Yana bir muhim front – Afrika va Janubiy Amerika. Qit’a futbolining ikki yirik o‘chog‘i – Caf va Conmebol – so‘nggi kunlarda Infantino tarafini ochiq himoya qilib chiqdi. Bu esa saylov oldidan bloklarga bo‘lingan futbol xaritasini yanada aniqroq ko‘rsatib qo‘ydi.
Javobsiz maktublar va cho‘zilgan sukut
Xabar qilinishicha, bir qator yirik milliy assotsiatsiyalar allaqachon Infantino nomiga rasmiy murojaat yuborgan: ular FFE loyihasi bo‘yicha yuzma-yuz tushuntirish talab qilgan. Hozirgacha javob yo‘q.
Fifa prezidenti, deyilishicha, o‘zining bevosita ishtiroki bilan yuzaga kelgan bu siyosiy bo‘hron bo‘yicha federatsiyalar bilan shaxsan bog‘lanmagan ham.
Endi savol ochiq qolmoqda: futbol tarixidagi eng keskin siyosiy bosimlardan biriga Gianni Infantino javob qaytaradimi yoki sukut bu safar ham uning eng asosiy taktikasi bo‘lib qoladimi?
