Futbol dunyosidagi so‘nggi savollar: Jahon chempionati oldidan muhokama

Jahon chempionati yakuniy haftasiga kirar ekanmiz, g‘alati bo‘shliq paydo bo‘ldi: 63 soat davomida birorta ham o‘yin yo‘q. Lekin bu sukut futbol atrofidagi shovqinni pasaytirmadi, aksincha, savollarni ko‘paytirdi. Maydonda to‘p aylanmayapti, ammo bahslar, xotiralar va katta rejalar avvalgidan ham qizigan.

Stadiondan qamoqxona kayfiyatigacha

Nyu-Jersidagi MetLife stadionida bo‘lib o‘tgan Panama uchrashuvi kimlargadir shunchaki guruh bosqichi o‘yini bo‘lgandir, lekin bir ingliz muxlisi uchun bu onalariga bag‘ishlangan 70 yillik sovg‘a edi. U yomg‘ir ostida, sovuq beton orasida o‘tirib, stadionni “qamoqxona”ga qiyosladi, baribir Angliya va Jahon chempionatini tirik tomosha qilish istagi hammasidan ustun keldi.

Shu kayfiyat bilan u keyngi qadamni tashladi: yarim finalga chiptani natija ma’lum bo‘lishidan oldin oldi. Besh farzand, yaqinda tug‘ilishi kutilayotgan yana biri, osmonga chiqib ketgan narxlar, Parij orqali Atlantaga parvoz, stadion yonidan mehmonxona – bu qaror oddiy “ketamizmi?” darajasidan ancha yuqori. U o‘yinni barmoqlari orasidan ko‘rib o‘tirganini aytadi, hozir esa ovozi yo‘q, lekin sakkiz yoshli o‘g‘li Digby Angliyani, balki Lionel Messi uchun oxirgi bo‘lishi mumkin bo‘lgan terma jamoa o‘yinini ko‘rishiga ishonolmayapti. Mana shunday lahzalar “butun umrga qoladigan xotira” degan iboraga jon bag‘ishlaydi.

Pablodan pubgacha: futbol hamma joyda bir xil emas

Bu turnir faqat stadionlarni to‘ldirayotgani yo‘q, ba’zi bizneslarga ham nafas bo‘layotgani rost. Lekin hammasiga emas. Stourbridge shahridagi Shovel Inn egasi, Bellingham tug‘ilgan joydagi bu kichik pab xo‘jayini olti Jahon chempionatini ko‘rgan, ammo bu safargi turnirni “eng sovuqlardan biri” deb ataydi. Avvallari o‘yin boshlanishidan to‘rt-besh soat oldin ham zal to‘lib ketardi, hozir esa odamlar oxirgi daqiqada keladi yoki umuman chiqmaydi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, pandemiyadan keyin odatlar o‘zgargan: ko‘pchilik uyda qolishni tanlaydi. Yillarini pabda o‘tkazgan, endi 64 yoshga kirgan bu inson uchun bu turnir biznesdan chiqish qaroriga nuqta qo‘yishi mumkin. Yarim final kechasida 3 ming funt tushsa – “zo‘r tun”, deydi u. Agar chorshanba kuni ming funtga ham yetmasa, bu davrning tugaganini ramziy tasdiqlab qo‘yadi.

Futbol stadionlarni to‘ldiryapti, lekin barchaning kassa apparati bir xil jaranglamayapti.

Portugaliya: yulduzlar, lekin chiroq yonmayapti

Futbol sahnasida esa boshqa savol yonib turibdi: qanday qilib ikki karra Chempionlar ligasi g‘olibi bo‘lgan markaziy yarim himoya, oldida Bruno Fernandes turgan holda, terma jamoa shunchalik xira ko‘rinishi mumkin?

Roberto Martínez boshchiligidagi Portugaliya aynan shunday paradoks. Bernardo Silva kabi o‘yinchini chetga surish – har qanday muammo uchun deyarli hech qachon to‘g‘ri javob emas. Brunoni o‘yin o‘rtasida almashtirish ham shunday. U maydonda qancha ko‘p bo‘lsa, xavfli pas, noodatiy yechim, g‘alaba keltiradigan harakat ehtimoli shuncha oshadi. Uni orqa chiziqdan to‘p olishga majburlab, o‘zingiz ham uning o‘yiniga zanjir tashlaysiz.

Shu fon’da Martínezga nisbatan savollar kuchaymoqda. Bunday tarkib bilan bunchalik zerikarli, bo‘sh o‘yin ko‘rsatish – o‘ziga yarasha “yutuq”.

Mourinho, Bernabéu va yo‘qolgan imkoniyat

Shu paytda ko‘plar boshqa bir portugaliyalikni eslaydi: José Mourinho. Ko‘pchilik uni allaqachon xalqaro maydonda, ehtimol aynan Portugaliya boshida tasavvur qilgan edi. Hozir esa u Real Madrid bilan ikkinchi bor “sehrni qaytarish”ga urinayotgan klubga qaytmoqda.

Uning Portugaliya terma jamoasini qabul qilishi – bu safargi tarkibni hisobga olsak – alohida sahna bo‘lardi. Martínezdan yomonroq ishlashi qiyin degan fikrlar ham bor, lekin endi bu faqat “agar”lar ichida qoladi. Mourinho Bernabéuga qaytmoqda, bu esa baribir futbol olamida “tomosha kafolatlangan” degani.

Tez orada Netflix’da uning haqidagi maxsus serial ham chiqadi. Murabbiy atrofidagi shovqin hech qachon kamaymaydi, faqat manzili o‘zgaradi.

Bellingham, Tuchel va his-tuyg‘u chegarasi

Yana bir katta ism – Jude Bellingham. Yaqinda uning Thomas Tuchel bilan bo‘lgan keskin lahzasi ko‘p muhokama qilindi. Lekin bu yerda ham dramatik sarlavhalardan ko‘ra oddiy haqiqat yaqinroq: ikkisi ham g‘alabani hamma narsadan ustun qo‘yadigan, professional darajasi yuqori insonlar. Ular o‘sha paytda yengil tortish, stress, bosim ostida gapirdilar. Bunday vaziyatlar ko‘pincha kiyinish xonasidan tashqariga chiqmaydi, bu safar esa ko‘rindi, xolos. Ularning bir-biriga ehtiyoji, urishib qolish ehtiyojidan ancha katta.

Messi, Maradona va bolalikni o‘zgartirgan lahza

Messi avlodining “eng zo‘r” degan bahslarida hamon Diego Maradona soyasi yaltirab turadi. Lionel Messi – mislsiz davomiylik, mukammal barqarorlik, yillar davomida eng yuqori darajani ushlab turgan futbolchi. Lekin 1986 yil yozida Diego ko‘rsatgan cho‘qqi – ba’zi uchun hanuz erishib bo‘lmaydigan daraja.

Mexico 86 ko‘plar uchun ilk Jahon chempionati edi. Argentina – Angliya o‘yini, Maradonaning butun maydonni kesib o‘tgan ikkinchi goli, sharhlovchining “bu ajoyib” deya qichqirishi, yetti yoshli bola uchun esa futbolning imkoni haqidagi tasavvurni butunlay o‘zgartirgan lahza bo‘ldi. U o‘yladi: “Bir odam hammani aylanib o‘tishi mumkin ekan”. Keyinroq bilindi – bu deyarli faqat Diego qo‘lidan keladigan ish bo‘lgan.

Futbolning “bu jamoaviy o‘yin” degan qoidasi bor. Maradona o‘sha yozda bu qoidadan istisno bo‘lish mumkinligini isbotlab qo‘ygandek edi.

Stones, Messi va tezlik sinovi

Bugungi muhokamalarda boshqa bir ingliz futbolchisi – John Stones ham tilga olinadi. Uning to‘p bilan ishlashi, o‘yinni boshlashdagi saviyasi yuqori baholanadi, lekin himoyadagi tezligi haqida shubhalar ko‘p. Álvarez, Lautaro kabi hujumchilar, Messi kabi bo‘shliq topishni ustalik bilan biladigan daho qarshisida aynan tezlik va pozitsiya tanlash hal qiluvchi bo‘lishi mumkin. Qog‘ozda mukammal ko‘ringan chiziq maydonda sinovdan o‘tadi.

Frantsiya kimga yutqazishi mumkin?

Frantsiya terma jamoasi hozirgi holatda turnirning eng to‘liq, eng chuqur tarkibiga ega jamoalardan biri sifatida ko‘rilmoqda. Savol oddiy: kim ularni to‘xtata oladi?

Ispaniya – eng jiddiy nomzodlardan biri. Rodri jarohatdan keyingi eng yaxshi holatiga yaqinlashib bormoqda, ammo Lamine Yamal hanuz to‘liq sog‘lom ko‘rinmaydi, undan ko‘proq o‘yin talab qilinadi. Angliya markazda Frantsiyani yugurtirish, tempni oshirish uchun zarur bo‘lgan futbolchilarga ega, lekin orqa chiziq oxir-oqibat xato qilishi ehtimoli yuqori. Argentina esa aynan yarim himoya nuqtasida yetarlicha kuchga ega emasdek ko‘rinadi. Messi dahosi hamma narsani yopib keta oladimi? Har doimgidek, bitta o‘yinda – ehtimol. Turnir davomida – savol katta.

32, 48, 64: raqamlar ortidagi futbol

FIFA prezidentining kengaytirilgan Jahon chempionati rejasi futbol olamida yoqimsiz ohang bilan qabul qilinadi. Pul, tijorat, ko‘proq bozor, ko‘proq huquq – hammasi tushunarli, lekin ruhiy jihatdan ko‘pchilik bunga qarshi. Shunga qaramay, 64 ta jamoali format g‘oyasi ba’zi jihatdan mantiqli ko‘rinadi.

Dunyo reytingida 48-o‘rin bilan 64-o‘rin o‘rtasidagi farq unchalik katta emas. Bu sifatni keskin tushirib yubormasligi mumkin. Eng muhimi – uchinchi o‘rin egalari ham chiqadigan murakkab, adolatli bo‘lmagan tizimdan voz kechish imkoniyati paydo bo‘ladi. Faqat birinchi ikkitasi guruhdan chiqadigan, har bir o‘yin haqiqiy xavf va mas’uliyatga to‘la turnirga qaytish ehtimoli bor.

Ammo boshqa taraf ham bor: bunday miqyosni kim ko‘tara oladi? Stadionlar, mehmonxonalar, mashg‘ulot bazalari, media infratuzilmasi – bularning hammasi har bir mezbon uchun ulkan sinov. Musobaqani “faqat bir nechta davlat o‘tkaza oladigan” darajada qimmat va murakkab qilib qo‘yish xavfi ham bor.

Shu bilan birga, kengaytirilgan turnirlar – Yevropa chempionatida ko‘rganimizdek – futbol xaritasini kengaytiradi, ilgari chetda qolgan mamlakatlar turnirga o‘z rangini olib kiradi. Bu esa futbolning eng katta sahnasini yanada ko‘p ovozli, ko‘p rangli qiladi.

24 jamoaga orzu, 32 jamoaga real qarash

Ba’zi muxlislar 24 jamoali, ixcham, “toza” formatni sog‘inadi. Lekin hozirgi siyosiy va futboliy manzarada bu deyarli imkonsiz. Kommunistik blok parchalanganidan beri Yevropaning o‘zi ichida ham yangi davlatlar paydo bo‘ldi, Afrikada, Osiyoda, Shimoliy va Markaziy Amerikada futbol keskin o‘sdi. 32 jamoa – texnik jihatdan ideal, lekin siyosiy, iqtisodiy va sport nuqtai nazaridan yetarli bo‘lmay qoldi.

64 jamoa – yurak “yo‘q” deydi, mantiq esa “eh, balki…” deya javob qaytaradi.

63 soatlik sukut va oldinda turgan portlash

Hozircha esa biz o‘yin kutyapmiz. 63 soatlik futbolsiz tanaffus – bu Jahon chempionatining eng qiyin bo‘lagi bo‘lishi mumkin. Aynan shunday paytlarda xotiralar yuzaga chiqadi, pub egasi kassasini sanaydi, muxlis Parij orqali Atlantaga uchadigan reysini tekshiradi, murabbiylar taktik doskani qayta chizadi, FIFA esa yangi formatlar haqida o‘ylaydi.

Oxirgi hafta boshlanmoqda. Savollar ko‘p: Frantsiyani kim to‘xtatadi? Messi qanchaga yetadi? Portugaliya o‘z salohiyatini ochadimi? Kengaytirilgan Jahon chempionati futbolni yanada boyitadimi yoki charchatadimi?

Javoblar yaqinlashyapti. To‘p tez orada yana aylana boshlaydi.