Gaslyning Monakodagi podium orzusi tugadi
Monakodagi shov-shuvli Grand Prix atrofidagi eng murakkab hikoya nihoyat yakun topdi. Alpine poygachisi Pierre Gasly uchinchi o‘rinini baribir saqlab qola olmadi: pit-leyndagi tezlik oshirganlik uchun berilgan jazolar kuchida qoldi. Buni FIA tarkibidagi International Court of Appeal (ICA) qarori tasdiqladi.
Bu faqat bitta haydovchining yo‘qotilgan kubogi haqida emas. Bu Formula 1ning yuragi bo‘lgan ishonch – vaqt o‘lchash, qoidalar, adolat – ustidan katta bahs haqida.
77 santimetr atrofidagi mojaro
Monako poygasi chog‘ida bir nechta haydovchi pit-leynda tezlikni oshirgani uchun jazoga tortilgan edi. Shunda g‘alati tafsilot ochildi: pit-leyndagi dastlabki ikkita tayming halqasi orasidagi masofa aniq o‘lchanmagan, farq 77 santimetrni tashkil etgani ma’lum bo‘ldi. Shu sababli jazolar soni ham, tabiatiga ko‘ra, odatdagidan g‘alati ko‘rinishga ega bo‘ldi.
Oscar Piastri va George Russell singari haydovchilar jazolarini poyga davomida o‘tashdi. Russell esa jazoni noto‘g‘ri qo‘llagani uchun keyinroq qo‘shimcha drive-through bilan ham urildi. Gaslyga esa ikkita besh soniyalik jarima poyga yakunida vaqtiga qo‘shib hisoblandi. Natija og‘ir bo‘ldi: uchinchi o‘rindan yettinchiga qulash.
Ammo aynan shu tafsilot Alpine’ga eshik ochdi. Vaqt bo‘yicha orqaga surish imkoni bo‘lgani uchun jamoa right of review talab qila oldi.
Qisqa muddatli quvonch: qaytgan podium va yangi apellyatsiya
12 iyunda FIA stevardlari Alpine arizasini ko‘rib chiqib, Gaslyga berilgan jazolarni bekor qildi. Fransiyalik haydovchi protokolga yana uchinchi o‘rin egasi sifatida qaytdi. Lekin poyga vaqtida jazolarini allaqachon o‘tab bo‘lgan raqiblar uchun bunday yo‘l yo‘q edi.
Bu esa yangi norozilik to‘lqinini ko‘tardi. Red Bull nomidan Isack Hadjar, McLaren nomidan Piastri va ularning jamoalari ICAga apellyatsiya berdi. Racing Bulls ham jarayonni qo‘llab-quvvatladi – ularning haydovchilari ham natijada bittadan pozitsiya yo‘qotgan edi. Motorsport UK ham shu pozitsiyani ma’qulladi.
Shunday qilib, bir qaror boshqa qarorni sudga olib bordi. Podium atrofidagi o‘yin endi sud zalida davom etdi.
ICA qarori: jazolar kuchda, Gasly pastga, Hadjar yuqoriga
Juma kuni chiqarilgan hukm barini yana ag‘darib tashladi. ICA pit-leyndagi tezlik oshirilgani uchun berilgan jazolarni qonuniy deb topdi. Gasly yana yettinchi pog‘onaga tushdi. Uchinchi o‘rin esa yana Isack Hadjar qo‘liga qaytdi – Red Bull haydovchisi poygadan keyin ham aslida shu o‘rinni nishonlagan edi.
Sud Alpine dalillarini yetarli deb bilgani yo‘q. ICA xulosasiga ko‘ra, jamoa Gasly pit-leynda vaqt o‘lchash halqalari orasida haqiqatan ham ko‘rsatilganidan uzunroq masofani bosib o‘tganini “to‘liq isbotlay olmadi”. Qisqaroq vaqt uchta ehtimolni bildirishi mumkin: qisqaroq yo‘l, yuqoriroq tezlik yoki ikkalasining birikmasi.
Bu esa Alpine uchun eng og‘riqli nuqta bo‘ldi. Ular hisobicha, xatolik tizimda edi, haydovchida emas. Sud esa “aniq isbot”ni talab qildi – va ko‘rmadi.
Shu bilan birga ICA yana bir nozik masalaga ham nuqta qo‘ydi: boshqa haydovchilar allaqachon jazolarini poyga davomida o‘tab bo‘lgani, bekor qilingan jarimalar ularni nohaq vaziyatda qoldirishi mumkinligi aytilgan edi. Sud bunga javoban shunday tamoyilni qayd etdi: jamoalar jazoni qachon va qanday o‘tashni o‘z xohishiga ko‘ra tanlagan, bu esa “nolegal sanksiyani bekor qilishga to‘sqinlik qila olmaydi”. Aks holda sport adolati o‘rniga yana bir adolatsizlik tug‘ilishi mumkinligi ta’kidlandi.
Qisqasi, sud nazarida qoidaning o‘zi ustun turdi. Natija esa Gasly va Alpine uchun achchiq bo‘ldi.
Alpine: hafsalasi pir, lekin kurashdan voz kechmaydi
Alpine rasmiy bayonotida “hafsalasi pir bo‘lgani va ranjigani”ni yashirmadi. Jamoa hanuzcha o‘z pozitsiyasida qat’iy: ularning fikricha, Gasly pit-leynda hech qachon ruxsat etilgan tezlikni oshirmagan.
Bayonotda shunday ruh seziladi: qaror qabul qilindi, lekin u adolatli emas, jamoa esa jazoni nohaq deb biladi. Shunga qaramay, ular hakamlar hay’ati qarorini tan oladi, nigohini esa trekdagi ishlashga qaratadi. Chempionat jadvalida kurash hanuz tig‘iz, va Enstone jamoasi o‘zini bu bahsdan tashqarida deb hisoblamaydi.
Ular bir fikrni alohida urg‘uladi: bu natija motivatsiyani sindira olmaydi. Maqsadlar o‘sha-o‘sha, faqat yo‘l yanada qiyinlashdi.
FIA ham o‘z tizimini ko‘zdan kechiradi
Bu ish faqat jamoalar va haydovchilarni emas, FIAni ham o‘ylashga majbur qildi. Federatsiya rasmiy bayonotida ICA qarorini qayd etar ekan, stevardlarni “xato qilganlikda” to‘g‘ridan-to‘g‘ri ayblashdan tiyildi, lekin tizimni qayta ko‘rib chiqishga va’da berdi.
FIA Formula 1dagi hozirgi tayming tizimi, uning ishlash metodologiyasi va tegishli reglament bandlari qayta tahlil qilinishini ma’lum qildi. Shuningdek, right of review va apellyatsiya tartiblari ham qayta ko‘rib chiqiladi.
Federatsiya stevardlar korpusini ochiq himoya qildi. Ularning fikricha, poyga kuni qarorlar mutlaqo boshqa sharoitda qabul qilinadi: vaqt bosimi, cheklangan ma’lumot, tezkor tahlil zarurati. Sud esa butunlay boshqa maydon: keng huquqshunoslar guruhi, qo‘shimcha dalillar, chuqur tahlil.
FIA ta’kidlaydiki, har bir ICA qarori stevardlar tomonidan sinchiklab o‘rganiladi va bu “doimiy takomillashtirish” jarayonining bir qismi bo‘lib xizmat qiladi. Ya’ni bu ish nafaqat Gasly podiumini o‘zgartirdi, balki kelajakdagi qarorlar sifatiga ham ta’sir ko‘rsatishi kutiladi.
Endi savol bitta: kelasi safar shunday nozik vaziyatda tizim kimni himoya qiladi – haydovchinimi, qoidanimi yoki ikkalasini birdek? Formula 1 mavsumining qolgan qismida bunga javob topiladimi yoki Monakodagi bu ish hali uzoq vaqt eslanib yuradimi?
