Gianni Infantino uchun devorlar yaqinlashmoqda: Boykot va ichki isyon

Gianni Infantino uchun devorlar tobora yaqinlashmoqda. Birgina kun ichida: yillardan beri yonida bo‘lgan maslahatchi iste’fo berdi, Fifa’ning o‘z bosh operatsion direktori esa prezidentni ochiqchasiga aybladi. Bu endi oddiy ichki kelishmovchilik emas, hokimiyat tepasidagi ochiq isyon ko‘rinishiga o‘xshaydi.

Boykot soyasi va qulayotgan to‘rtinchi muddat

Infantino dunyo bo‘ylab keskin norozilik uyg‘otgan reja – Jahon chempionatining tijoriy ulushlarini xususiy investorlar qo‘liga sotish g‘oyasi – tufayli ulkan bosim ostida qolgan. Yevropa mamlakatlari allaqachon bu loyiha bekor qilinmasa, Fifa musobaqalarini boykot qilishga tayyorligini bildirgan.

Shu fon’da Uefa va boshqa konfederatsiyalar kelasi yildagi Fifa saylovida unga raqib izlay boshladi. To‘rtinchi muddatni deyarli kafolat deb bilgan shveysariyalik rahbar uchun bu – xavfli signal. So‘nggi kunlardagi oshkora qarshiliklar Infantino avvalgidek “dahoziyon” mavqeini yo‘qotganini ko‘rsatmoqda. U rejasidan ortga chekinmayapti, lekin savol ochiq: bu qat’iyatmi yoki siyosiy o‘z joniga qasd?

Cordeiro zarbasi: “Yomon kelishuv”

2021 yildan beri prezidentning yaqin maslahatchisi bo‘lgan Carlos Cordeiro iste’fosi kunning birinchi kuchli zarbasi bo‘ldi. U, ayniqsa, Yevropaning 55 ta a’zosi bir ovozdan boykot bilan tahdid qilganidan so‘ng, Infantino uchun og‘ir yo‘qotish hisoblanadi.

Cordeiro, avvalgi US Soccer rahbari, bu rejani “Fifa a’zo assotsiatsiyalari uchun yomon kelishuv, futbol uchun yomon kelishuv va o‘yin kelajagi uchun yomon kelishuv” deb atadi. U jarayonning shaffof emasligini tanqid qildi va Fifa katta, qarzsiz zaxiralarga ega ekanini, ularni rivojlanishga yo‘naltirish mumkinligini eslatdi.

Uning savollari aniq va og‘ir: “Nega aynan shu kelishuv? Nega hozir? Qanday nazorat bor? Kim yutadi? Raqobatli tanlov bo‘ldimi? Qanday boshqaruv tizimi joriy etiladi? Investorlar oxir-oqibat nimani qo‘lga kiritadi va bu futbol uchun qanday narx evaziga bo‘ladi?”

Bu savollarga hozircha Fifa’dan ishonarli javob ko‘rinmayapti.

Lamour chiqishi: ichkaridan kelgan ayblov

Kunning eng kuchli zarbasi esa kechroq, Fifa bosh operatsion direktori Kevin Lamour bayonoti bilan keldi. U nafaqat Infantino bilan Fifa’da, balki avval Uefa’da ham yonma-yon ishlagan yaqin hamkor sifatida tanilgan. Shunday odamning ochiqdan-ochiq qarshi chiqishi – bu allaqachon siyosiy zilzila.

Lamour prezidentning so‘nggi harakatlari tufayli xodimlar va manfaatdor tomonlar “aldanganini” aytdi va bu fikrlar uchun ishdan bo‘shatilishiga ham tayyor ekanini bildirdi. Uning so‘zlari keskin edi: “So‘nggi kunlarda e’lon qilingan va oxirgi oylarda yashirincha sodir bo‘lgan ishlar aql va tasavvurga sig‘maydi. Aniq aytaman: bahs va mojaro uyg‘otgan loyiha – bu Fifa loyihasi emas. Bu Fifa ma’muriyatining ham loyihasi emas. Bu – bitta odamning loyihasi”.

Unga ko‘ra, bu jarayonda Fifa vitse-prezidentlari, Kengash a’zolari, konfederatsiyalar, federatsiyalar, futbolchilar, ligalar, klublar va muxlislar e’tiborsiz qoldirilgan. Eng og‘iri, Fifa ma’muriyati ham “aldangan”.

Lamour buni “oylar davomida sukut bilan yolg‘on gapirish” va “biryoqlama hokimiyat ishlatish” deb atadi va buni ishonch, shaffoflik, donolik, yaxshi boshqaruv va hurmatning yetishmasligi sifatida baholadi. Uning fikricha, Fifa vazifasi “o‘zini Fifa bilan tenglashtirib olgan, aslida esa unga xizmat qilishi kerak bo‘lgan shaxsning shaxsiy manfaatlariga xizmat qilish emas”.

“Bizning hamkasblarimiz mensimaslik va qo‘rqitishdan ko‘ra yaxshiroq munosabatga loyiq”, dedi u. “Fifa’da ishlashdan faxrlanishni hammamiz xohlaymiz, lekin bugun, afsuski, ko‘pchilik uchun bu hissiyot yo‘qolgandek”.

Bu gaplar ichkarida kayfiyatning qay darajada buzilganini ochiq ko‘rsatib qo‘ydi.

Osiyo va Amerika ham qarshi tomonda

Infantino atrofidagi doira tobora siyraklashmoqda. Osiyoning eng yirik futbol organi – Asian Football Confederation ham Fifa Forward Enterprise deb nomlangan, xususiy mablag‘li reja borasida Uefa va Concacaf pozitsiyasini qo‘llab-quvvatladi.

AFC Yevropadek boykot bilan tahdid qilmadi, lekin taklif “bekor qilinishi kerak”ligini aniq aytdi. Ularning bayonotida shunday jumla bor: “Fifa World Cup bo‘yicha boykot ehtimoli jiddiy muhokama darajasiga chiqqani – o‘yin kelajagi haqida qayg‘uradigan har bir kishi uchun tashvishli bo‘lishi kerak”.

AFC nazarida FFE loyihasi “olib borish uchun zarur bo‘lgan keng konsensus va birlikka” erisha olmaydi. Ular Fifa’ni boshqaruv va qaror qabul qilish tizimini “zudlik bilan qayta ko‘rib chiqishga” chaqirdi. Bu, xususan, Jahon chempionati mezbonligini belgilash kabi yirik qarorlarda maslahatlashuv yetishmasligidan shikoyat qilayotgan boshqa konfederatsiyalar ohangiga hamohang.

Janubiy Amerikadagi Conmebol ham kechqurun o‘z pozitsiyasini bildirdi. Ular Fifa’dan Jahon chempionati ham kiradigan turnirlar biznesidagi ulushni sotish bo‘yicha taklifning doirasi, tuzilmasi, boshqaruvi va mumkin bo‘lgan oqibatlari haqida qo‘shimcha ma’lumot va aniqlik so‘radi. Shu bilan birga, a’zo assotsiatsiyalar bilan ichki maslahatlashuv jarayonini boshlaganini ma’lum qildi.

Conmebol bayonoti keskin yakunlandi: “Futbol rivoji tijoriy va moliyaviy qarorlarni talab qilishini tan olamiz. Lekin bunday qarorlar har doim futbolga xizmat qilishi, hech qachon uning mohiyatidan ustun qo‘yilmasligi kerak”.

64 jamoali mundial va tezlashtirilgan tender

Bu mojarolar fonida yana bir xabar futbol siyosati koridorlarida xavotirni kuchaytirdi. Fifa Jahon chempionatini 64 jamoaga kengaytirishning iqtisodiy foydasini baholash uchun tadqiqot kompaniyalari o‘rtasida tender ochgan. Eng e’tiborlisi – belgilangan muddat nihoyatda qisqa, jarayon favqulodda shoshilinch ko‘rinadi.

Kengayish g‘oyasi allaqachon bahsli edi. Endi esa, xususiy investorlar rejasi bilan qo‘shilganda, bu Fifa rahbariyati futbolni global biznes modeli tomon haddan tashqari tez surayotganini ko‘rsatib qo‘ydi. Tanqidchilar uchun bu – yana bir dalil: muhim strategik qarorlar yopiq eshiklar ortida, tor doira manfaatlari asosida shakllanmoqda.

Uefa kutmoqda, Fifa qattiq turibdi

Yevropa fronti hozircha shoshilmayapti. Uefa Infantino rejasiga qarshi yakdil pozitsiyani ta’minlab oldi va endi Fifa qanday javob berishini kuzatmoqchi. Dastlabki alomatlar esa yo‘nalish o‘zgarishidan darak bermaydi.

Tungi soatlarda Fifa ommaviy axborot vositalarini keng ko‘lamli norozilikni “bo‘rttirib ko‘rsatishda” aybladi va o‘zini “ochiq va demokratik maslahatlashuv”ga sodiq deb ta’rifladi. Ammo bu bayonot uning tanqidchilariga mutlaqo ta’sir qilmadi.

Nazariy jihatdan Infantino’ni darhol lavozimidan tushirish mexanizmi ham bor: 43 davlat tashabbus ko‘rsatsa, favqulodda Fifa Congress chaqirilib, ishonch ovozi masalasi ko‘tarilishi mumkin. Hozircha esa asosiy maqsad – FFE rejasini to‘xtatish. Shundan keyin keyingi qadamlar muhokama qilinadi.

Mart oyidagi Fifa prezidentlik sayloviga Yevropa qo‘lloviga ega nomzod, kutilmaganda, boshqa qit’adan bo‘lishi ehtimoli katta. Concacaf prezidenti Victor Montagliani va AFC prezidenti Sheikh Salman bin Ebrahim al-Khalifa ehtimoliy nomzodlar sifatida tilga olinmoqda. Aynan Sheikh Salman 2016 yilgi saylovda Infantino’ga juda kam farq bilan yutqazgandi.

Soat ishlamoqda

Fifa esa ortga chekinmayapti. Federatsiyalarni o‘z loyihasiga ko‘ndirish bo‘yicha bosim davom etmoqda va ularga qo‘yilgan 19 sentyabr muddatidan voz kechilmadi. Bu sanaga qadar kimlar Infantino bilan qoladi, kimlar esa ochiq qarshi chiqadi – futbol siyosatining asosiy savollaridan biriga aylanmoqda.

Dunyo futboli markazida bugun bitta keskin ziddiyat turibdi: sportmi birinchi o‘rinda, yoki shartnoma? Fifa tarixidagi eng qudratli prezidentlardan biri bo‘lgan Gianni Infantino aynan shu savolga bergan javobi bilan o‘z taqdirini belgilab qo‘ymoqda.