Gianni Infantino va FIFA: Boykot va Siyosiy Mojarolar
Gianni Infantino o‘zining “Ikar” lahzasiga yetib keldi.
Bir necha kun avvalgina oshkor bo‘lgan, Jahon chempionati huquqlarining ulushini sotish rejasining endi allaqachon siyosiy maydonda kuyib kul bo‘layotgani ko‘rinib turibdi. FIFA rahbarining eng jasur, eng bahsli g‘oyalaridan biri bo‘lishi kerak edi. Aksincha, u Infantino hokimiyatining qayerda tugashi kerakligini butun futbol olamiga ko‘rsatib qo‘ydi.
Boykot soyasi
UEFA ochiqdan-ochiq tahdid qildi: agar FIFA bu sxemadan butunlay voz kechmasa, Yevropa terma jamoalari FIFA musobaqalarini boykot qilishi mumkin. Bu shunchaki norozilik bayonoti emas, jahon futbolining iqtisodiy va sport markazidan kelgan zarba.
Yevropadan keyin tez orada Concacaf ham rejani rad etdi. Osiyo Futbol Konfederatsiyasi ham tanqid qilib chiqdi. Infantino uchun eng og‘riqli zarbalardan biri esa o‘ziga eng yaqin doiralardan keldi: uning maslahatchisi Carlos Cordeiro norozilik sifatida iste’foga chiqdi.
Bunday fon ostida FIFA hanuz bu rejani Kongress ovoziga qo‘yish niyatida ekanini aytyapti. Lekin UEFA, Concacaf va Osiyo kabi tayanch bloklari qarshi turgan bir paytda bu tashabbus hozirgi ko‘rinishida yashab qolishi deyarli tasavvurga sig‘maydi.
Qanday yakun topishidan qat’i nazar, bu mojaro Infantino davrining ramziga aylanadi: haddan oshgan ishonch, o‘z hokimiyat chegaralarini yana bir marta surib ko‘rishga urinish va bu safar quyoshga juda yaqin uchib borish.
“Biz buni matbuotdan bildik”
So‘nggi 48 soat ichida ko‘plab keskin fikrlar aytildi, ammo eng zarbali so‘zlardan biri Germaniya Futbol Assotsiatsiyasi prezidenti Bernd Neuendorf tilidan chiqdi. U Infantino rejalari haqida ilk bor ommaviy axborot vositalari orqali bilganini ma’lum qildi.
Neuendorf o‘z mamlakatidagi “Kicker” nashriga shunday degan: u FIFA Kengashi a’zosi, ya’ni tashkilotning eng yuqori ijroiya organida o‘tiradi, shunday bo‘la turib, bu darajadagi, uzoq muddatli loyiha haqida oldindan xabardor qilinmagan.
FIFA Kengashi 37 a’zodan iborat. Unda barcha qit’a konfederatsiyalarining vakillari bor, Infantino o‘zi ham shu yerda. Rasmiy ta’rifga ko‘ra, bu jahon futbolining eng yuqori ijroiya organi. Ammo hozircha hech qanday dalil yo‘q: aynan shu kengash FIFA Forward Enterprises (FFE) deb atalgan, bir yildan ortiq vaqt davomida konseptual darajada ishlab chiqilgani aytilayotgan loyihani muhokama qilgan bo‘lsa.
Juma kuni ertalab FIFA ketma-ket ikki kun ichida uchinchi marta bayonot berdi va “rejalashtirilgan maslahatlashuv jarayoni noto‘g‘ri matbuot xabarlari tufayli izdan chiqqanini” ta’kidladi.
Qaysi xabarlar “noto‘g‘ri” ekani aniq aytilmadi, bu xabarlar qanday qilib kengash bilan oldindan muloqotga xalaqit bergani ham tushuntirilmadi. Ammo bu nuqtada bu tafsilotlar ikkinchi darajaga tushib qoldi. Zarba berildi. FIFA ichidagi eng nufuzli shaxslar, eng yuqori qo‘mita a’zolari murakkab, bahsli va bo‘luvchi tashabbus haqida faqat matbuot orqali xabardor bo‘ldi.
Bu – hayratlanarli e’tiborsizlik.
Yashirincha yozilgan loyiha
Katta ta’sir doirasiga ega har qanday siyosiy o‘yinchi o‘z egosini ham olib yuradi. Infantino esa seshanba kuni kechqurun tarqatilgan videomurojaatida o‘zini oqlashga urindi: charchagan ko‘rinish, kamera qarshisida yozib qo‘yilgan matnni o‘qiyotgan rahbar, ohangida esa charchoq bilan birga pand-nasihat aralashgan kayfiyat.
Uning da’vosiga ko‘ra, reja noto‘g‘ri talqin qilingan, asl maqsad – futbol tengsizliklarini bartaraf etish. Agar bunga chin dildan ishonish kerak bo‘lsa, savol tug‘iladi: unda nega bularning bari sir tutilgan? Nega eng muhim sheriklar chetda qoldirilgan?
Bunday yondashuv faqat bitta narsani kafolatlaydi: shubha, g‘azab va qarshilik.
Bu yerda muammo shaxsdan kattaroq. FIFA prezidentligi lavozimi yillar davomida qanday shaklga kirgani, bu kursi egasiga qanday imtiyozlar bergani haqida o‘ylashga majbur qiladi. Agar prezident shunchalik chuqur ta’sirga ega tashabbusni qo‘mitalardan chetda, yopiq eshiklar ortida ishlab chiqishi mumkin deb o‘ylayotgan bo‘lsa, demak lavozimning o‘zi qayta ko‘rib chiqilishi kerak.
Hokimiyat chegarasi qayerda tugashi aniq belgilab qo‘yilmasa, har qanday prezident bir kun kelib o‘zini futbolning egasi sifatida ko‘ra boshlashi tayin.
Eski gunohlar, yangi chiziq
Infantino bugun duch kelayotgan qarshilikni ko‘rayotgan ko‘plab arboblar avvalroq yanada jiddiyroq masalalarda sukut saqlagan. Jahon chempionatlari Rossiya va Qatar’da o‘tkazildi – ularni mezbon sifatida tanlash qarori Infantino davridan oldin qabul qilingan bo‘lsa-da, turnirlar aynan uning davrida o‘tkazildi. 2030 va 2034 yilgi mundiallar uchun mezbon tanlash jarayoni esa Saudiya Arabistonini real raqobatdan deyarli butunlay himoya qiladigan tarzda burilib ketdi.
Boykot chaqiriqlari ilgari ham bo‘lgan. Lekin bu safargi kabi aniq, struktural tahdid darajasiga yetmagan. Futbolni yillar davomida larzaga keltirgan siyosiy, huquqiy va axloqiy mojarolardan keyin aynan mana shu masala “oxirgi chiziq” bo‘lib ko‘rinayotgani bejiz emas.
Sabab oddiy: bu safar nafaqat qarorlar, balki uslub ham o‘zgardi. Bir tomonlama harakatlar ketma-ketligi paydo bo‘ldi.
So‘nggi kunlarda eng ko‘p takrorlanayotgan ibora shuki, Infantino sotishga uringan narsa unga tegishli emas. U esa tobora ko‘proq o‘zini futbolning brokeri, hokimiyat egasi va uning qanday ishlatilishini belgilab beruvchi yagona hakam sifatida tutmoqda.
O‘tgan dekabrda AQSh prezidenti Donald Trump FIFA’ning ilk Tinchlik mukofotiga sazovor bo‘lganida, bu qaror FIFA ichida keng muhokama qilingani haqida hech qanday dalil ko‘rsatilmagan. So‘nggi Jahon chempionatida har bir taymga suv ichish tanaffuslari kiritilganda, o‘yin qoidalarini belgilovchi IFAB bilan maslahatlashilmagani aytildi. Finalda deyarli 30 daqiqalik shouga aylangan tanaffus ham IFAB ishtirokisiz sahnaga qo‘yilgan.
Shaxsiy hokimiyat soyasi
Bu ro‘yxat davom etadi. Eron masalasi, FIFA’ning siyosiy neytrallikdan uzoqlashishi, turnir oldidan Infantino o‘tkazgan mashhur matbuot anjumani – u yerda u keskin savollarga javoban “chill and relax” kayfiyatini targ‘ib qilgandek ko‘ringan lahzalar.
Yana mayda, ammo xarakterli epizodlar: Folarin Balogun atrofidagi mojaro, prezidentlikning 10 yilligini o‘zi uchun katta bayramga aylantirish, yaqinda Instagram’da chiqqan keskin post – tanqidchilarini “nafrat tarqatishda” ayblagan, o‘ziga qaratilgan har qanday savolga nisbatan nafrat bilan qarayotgan rahbar obrazi.
FIFA’ning bu inqirozga shoshma-shosharlik bilan bergan javobi yana bir narsani ochib berdi: tashkilot o‘z rejasini tushuntirishga tayyor emas edi. Balki, bundan ham xavfliroq xulosa bor: hech qanday kommunikatsiya strategiyasi bo‘lmagan. Chunki Gianni biror narsa bo‘lishini xohlasa, odatda shu kifoya bo‘lib kelgan.
Bu safar esa kifoya bo‘lmadi.
UEFA boykoti soyasi, qit’a konfederatsiyalari noroziligi va ichkaridan kelgan iste’folar Infantino uchun real siyosiy xavfga aylandi. Endi savol bitta: futbol olami bu lahzadan xulosa chiqaradimi yoki FIFA yana bir bor ogohlantirish signalini e’tiborsiz qoldiradimi?
