IFAB qarori: Breel Embolo qizil kartochka olmasligi kerak edi
Futbol qoidalarini belgilovchi xalqaro panel — IFAB — hakamlar uchun ko‘rsatmalarini aniqlashtirdi va shu bilan birga jahon chempionati chorak finalida Argentina bilan o‘yinda Shveytsariya hujumchisi Breel Embolo maydondan haydalmasligi kerak bo‘lganini tasdiqladi.
Bu faqat texnik izoh emas. O‘yinning burilish nuqtasi haqida gap ketmoqda.
72-daqiqadagi burilish
Shveytsariya hisobni 1:1 ga tenglashtirdi, o‘yin ritmi o‘zgardi, bosim Argentina darvozasiga ko‘chdi. Shunda 72-daqiqada sahna markaziga Embolo chiqdi.
Leandro Paredes bilan to‘qnashuv. Embolo yiqiladi. Hakam dastlab Paredesga sariq kartochka ko‘rsatadi. Odatdagi epizoddek ko‘rindi.
Keyin esa VAR aralashdi.
VAR xodimlari hakamga Paredes tomonidan qoida buzilishi bo‘lmaganini ma’lum qildi. Epizod qayta ko‘rib chiqildi, qaror o‘zgardi: Paredesning kartochkasi bekor qilindi, aksincha Embolo simulyatsiya uchun ogohlantirildi. Bu uning ikkinchi sariq kartochkasi edi. Va avtomatik ravishda — qizil.
Shveytsariya o‘yinchi kam bo‘lib qoldi, o‘yin oqimi esa butunlay boshqa yo‘nalishga burildi. Argentina qo‘shimcha bo‘limlarda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi, qizil kartochka qarori esa nafaqat Shveytsariya, balki avvalgi raqib Misr tomonidan ham tanqidlar to‘lqinini keltirib chiqardi: qarorlar Lionel Messi jamoasi foydasiga ketayotgani haqidagi shikoyatlar kuchaydi.
"Noto‘g‘ri shaxsni aniqlash" bandi noto‘g‘ri ishlatildi
IFAB dushanba kuni rasmiy ravishda aniqlik kiritdi: jahon chempionatida qo‘llanilgan VAR protokoli bo‘yicha “noto‘g‘ri shaxsni aniqlash” bandi bu kabi epizodlarga tatbiq etilishi mumkin emas edi.
Zürichda joylashgan tashkilot bayonotida shunday deyiladi: ushbu band faqat bitta maqsadga xizmat qiladi — hakam kartochkani noto‘g‘ri futbolchiga ko‘rsatgan bo‘lsa, uni to‘g‘rilash. Ya’ni, qoida buzilgan deb baholangan o‘sha epizodning “muallifi”ni aniqlash uchungina.
IFAB aniq qilib yozdi: kartochka “faqat qoida buzgan futbolchini aniqlash uchun qayta ko‘rib chiqilishi mumkin; qoida buzilishining o‘zi qayta baholab o‘zgartirilmaydi”.
Demak, Embolo holatida asl qoida buzilishi bekor qilinib, yangi “jinoyat” — simulyatsiya — qayta baholash orqali topildi. Amaldagi protokolga ko‘ra, bu noto‘g‘ri yondashuv bo‘lgan.
Shveytsariya bosh murabbiyi Murat Yakin o‘yindan so‘ng Kansas Cityda juda keskin gapirdi: “Hakam noto‘g‘ri qaror qabul qildi. Bilaman, ular hakamni himoya qilishadi, lekin bu qoida bugun bizning o‘yinimizni buzdi, bu juda og‘ir, shunday tarzda musobaqadan chiqib ketish juda alamli”.
IFAB esa hozircha faqat qog‘ozdagi izoh bilan kifoyalanmoqda: bunday vaziyatlar kelajak musobaqalarida boshqacha talqin qilinishi mumkin, lekin “bu ko‘rib chiqish yakunlanmaguncha” amaldagi tartib o‘zgarmaydi.
VAR bo‘yicha islohotlar: Embolo epizodi markazda
VAR protokoli bo‘yicha ko‘rib chiqish jarayoni mart oyidan beri davom etmoqda. Embolo bilan bog‘liq epizod esa bu muhokamaning eng yorqin misollaridan biri sifatida qayd etildi.
IFAB “noto‘g‘ri shaxsni aniqlash” bandini 2026 yilgi jahon chempionatida simulyatsiya holatlariga nisbatan qo‘llash g‘oyasi “yaxshi qabul qilinganini” ta’kidladi. Boshqacha aytganda, kelajakda aynan shunday epizodlarda VARga kengroq vakolat berilishi mumkin.
IFAB tarkibi FIFA vakillari va to‘rtta britan futbol assotsiatsiyasidan iborat. Har yili fevral yoki mart oyida ular “O‘yin qoidalari”ni yangilash bo‘yicha yig‘ilish o‘tkazadi, o‘zgarishlar esa yirik turnirlar va keyingi mavsumlar uchun kuchga kiradi.
Shu bilan Embolo ishi qog‘ozlarda alohida satrga aylanib bo‘ldi.
UEFA: “VAR o‘yinni qaytadan boshqarish uchun emas”
Yevropa futboli ham VARga yengilroq yondashuv izlayapti. UEFA seshanba kuni IFAB tomonidan kiritilgan aniqliklarni “kutilgan tushuntirishlar” sifatida olqishladi.
Tashkilot o‘zining 55 a’zo federatsiyasi hakamlar boshliqlarini to‘plab, yangi mavsum uchun qaror qabul qilish mezonlarini qayta belgilamoqda. Asosiy shior aniq: “VAR o‘yinni qaytadan boshqarish uchun mo‘ljallanmagan”.
UEFA qisqa, aniq video qayta ko‘rishlardan foydalanish tarafdori. Ularning ta’kidlashicha, juda uzun, “mikroskop ostidagi” tekshiruvlar ko‘pincha maydondagi dastlabki qaror aniq va ravshan xato bo‘lmaganini ko‘rsatadi. Shunday vaziyatlarda aralashuv cheklanishi kerak.
Standart ochiq belgilandi: VAR faqat hakam qarori “yaqqol noto‘g‘ri” bo‘lganda yoki hakam “aniq hodisani butunlay o‘tkazib yuborganda” ishga tushishi lozim.
Bu yondashuv, ayniqsa, o‘tgan mavsumda video qayta ko‘rishlar bilan to‘lib-toshgan, tanqidlar yog‘ilgan ligalar fonida dolzarb bo‘lib turibdi. FIFAning jahon chempionati uchun ishlab chiqqan umumiy VAR strategiyasi esa ko‘plab bahslarga qaramay, ijobiy baho oldi.
Vaqt cho‘zishga qarshi kurash va yangi mavsum
UEFA, shuningdek, mart oyida IFAB tomonidan kelishilgan va jahon chempionatida FIFA tomonidan qat’iy qo‘llangan vaqt cho‘zishga qarshi kurash choralarini ham qo‘llab-quvvatladi.
“Yangi qoidalarga hakamlar qat’iy va izchil amal qilishlari bo‘yicha ko‘rsatma oladi”, — deya bildirildi UEFA tomonidan.
Yevropa futbolida bu mavsum erkaklar va ayollar klublar musobaqalari, jumladan Champions League, shuningdek, erkaklar milliy jamoalari uchun Nations League, 2028 yilgi Yevropa chempionati saralash o‘yinlari va 2027 yilgi ayollar jahon chempionati pley-off bosqichlari o‘tkaziladi.
Shu fonida Embolo epizodi bitta o‘yin taqdiridan ancha kattaroq savolni ko‘tarib chiqmoqda: VAR va qoidalar talqinida chiziq qayerda tortiladi — va qaysi nuqtada texnologiya o‘yinni adolatli qiladi, qaysi nuqtada esa uni buzib qo‘yadi?
