IFAB tan olgan xato: Breel Embolo qizil kartochka olmasligi kerak edi
Jenevada futbol qonunlarini belgilovchi IFAB nihoyat og‘zini ochdi. Va shu bilan birga, Shveytsariya terma jamoasi va Breel Embolo uchun kech bo‘lsa-da, adolatning bir bo‘lagi yuzaga chiqdi: Jahon chempionati chorak finalida Argentina bilan o‘yinda hujumchi maydondan haydalmasligi kerak edi.
O‘sha kecha hammasi 72-daqiqada o‘zgargandi. Shveytsariya hisobni 1:1 qilib tenglashtirgan, kayfiyat ko‘tarilgan, o‘yin ritmi o‘zgargan, raqib larzaga tushgandi. Shunda Embolo jarima maydoni yaqinida Leandro Paredes bilan to‘qnashuvdan so‘ng yerga yiqildi. Hakam avval Paredesga sariq kartochka ko‘rsatdi. Hammasi odatiydek ko‘rindi.
Lekin VAR aralashdi.
Takroriy ko‘rinishlardan so‘ng hakam fikrini o‘zgartirdi: Paredesning sariq kartochkasi bekor qilindi, aksincha, Embolo “simulyatsiya” uchun ogohlantirildi. Bu esa uning ikkinchi sariq kartochkasi bo‘lib, avtomatik ravishda qizilga aylandi. Shveytsariya o‘yinchisi maydonni tark etdi, o‘yin esa mutlaqo boshqa yo‘nalishga burildi.
Natija hammaga ma’lum: Argentina qo‘shimcha daqiqalarda 3:1 hisobida g‘alaba qozondi.
Qizil kartochka atrofidagi bahslar esa o‘yin tugamayoq avj oldi. Misr terma jamoasi vakillaridan tortib, neytral tomoshabinlargacha — ko‘pchilik hakamlar Lionel Messi boshchiligidagi jamoaga yon bosayotgani haqida gapira boshladi.
Shu fon ostida IFABning bugungi bayonoti alohida ahamiyat kasb etadi.
“Noto‘g‘ri shaxs” bandi noto‘g‘ri qo‘llangan
IFAB rasmiy ravishda tushuntirish berdi: hozirgi VAR protokoli bo‘yicha “noto‘g‘ri shaxs” (mistaken identity) bandi Embolo epizodiga qo‘llanmasligi kerak edi.
Qoidaga ko‘ra, bu band faqat bitta holatda ishga tushiriladi — hakam to‘g‘ri jarima yoki ogohlantirish qarorini qabul qilgan, ammo kartochkani noto‘g‘ri o‘yinchiga ko‘rsatgan bo‘lsa. Ya’ni, faqat “kim”ni tuzatish mumkin, “nimaga kartochka berilganini” emas.
IFAB bayonotida aniq yozildi: kartochka faqat shuni aniqlash uchun ko‘rib chiqilishi mumkin — qaysi futbolchi aslida qoidabuzarlik qilgan. Qoidabuzarlikning o‘zi, uning mavjudligi yoki yo‘qligi, VAR orqali bu band asosida o‘zgartirilmaydi.
Embolo epizodida esa aynan shu chiziq buzildi. Hakam avval Paredesni jazoladi, keyin esa VAR aralashuvi bilan “foydalanuvchini” emas, “jinoyatning o‘zini” o‘zgartirdi: Paredes oqlanib, Embolo simulyatsiyada ayblandi va maydondan haydaldi.
IFABning bugungi izohi shu jarayon noto‘g‘ri bo‘lganini ochiq ko‘rsatib qo‘ydi.
Murat Yakinning og‘riqli so‘zlari
O‘yindan so‘ng Shveytsariya bosh murabbiyi Murat Yakin Kansas Citydagi matbuot anjumanida hissiyotlarini yashirmadi. U hakam qarorini keskin tanqid qilib, bu qoida jamoasining o‘yinini “buzib qo‘yganini” aytdi. Uning gaplarida alam ham, charchoq ham, adolatsizlik hissi ham bor edi.
Uning fikrlari hozir IFAB bayonoti fonida yanada og‘irroq eshitilmoqda. Chunki endi bu shunchaki hissiy reaksiya emas, balki qoidalarga mas’ul tashkilot tomonidan bilvosita tasdiqlangan xato.
IFAB: kelajakda bu o‘zgarishi mumkin, lekin...
Zürichda joylashgan IFAB mart oyidan beri VAR protokoli bo‘yicha keng ko‘lamli ko‘rib chiqish olib borayotganini eslatdi. Embolo bilan bog‘liq vaziyat ham aynan shu jarayonning bir qismi sifatida ko‘rilmoqda.
Qiziq jihati shundaki, IFAB “noto‘g‘ri shaxs” bandidan Jahon chempionati 2026 davomida simulyatsiya holatlarida foydalanish g‘oyasi yaxshi kutib olinganini ta’kidladi. Demak, kelajakda bunday epizodlar rasmiy ravishda VAR orqali qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.
Ammo bitta muhim jumla ham bor: bu o‘zgarishlar rasman tasdiqlanmaguncha, amalda qo‘llanmaydi. Ya’ni, Embolo ishi — kelajakdagi qoidalar haqida bahslarni tezlashtirgan, lekin ayni paytda hozirgi tartibni buzgan holda qabul qilingan qaror sifatida tarixda qoladi.
Qonunlar ortidan yetib kelmayotgan texnologiya
IFAB har yili fevral yoki mart oyida to‘planib, “The Laws of the Game”ni yangilaydi. Qonunlar esa keyingi mavsumdan yoki yirik turnirlardan kuchga kiradi. VAR, yuqori tezlikdagi o‘yin, bosim ostidagi hakamlar — bularning barchasi qarorlar tezligini oshirdi, lekin ba’zan qonunlar bu tezlikka moslasha olmayotgandek.
Embolo uchun endi hech narsa o‘zgarmaydi. Shveytsariya chorak finaldan qaytib kelmaydi. Lekin IFABning bugungi izohi bir savolni yana o‘rtaga tashlaydi: texnologiya adolatni tezlashtiryaptimi yoki xatolarni kattalashtiryaptimi?
Jahon chempionati 2026 yaqinlashar ekan, shu savolga javob topish — endi faqat hakamlar emas, butun futbol tizimi zimmasidagi vazifa.
