Infantino rejasi: FIFA'dagi siyosiy burilishlar va ishonch inqirozi
FIFA ichida bir hafta davom etgan siyosiy bo‘ron yakunida keskin burilish yuz berdi. Gianni Infantino o‘zining eng shov-shuvli va bahsli loyihalaridan birini – FIFA’ning tijorat va musobaqa operatsiyalaridagi ulushini xususiy sarmoyadorlarga sotish rejasini rasman bekor qildi.
Kecha kechqurun tarqatilgan bayonotda bosim ostidagi FIFA prezidenti qisqa, lekin juda aniq gapirdi: loyiha bo‘linishlar keltirib chiqarganini, shuning uchun endi asl maqsadlariga xizmat qilmasligini tan oldi.
“Bizning maqsadimiz har doim – va bundan keyin ham – birlashtirish va yaxshilash bo‘ladi. Shu bois bu taklif davom ettirilmaydi”, – dedi Infantino.
Bu faqat bir rejadan voz kechish emas. Bu – hokimiyat, ishonch va futbolning kelajagi ustidan kurashda katta chekinish.
Bir haftalik bosim: UEFA tahdidi, qit’alar isyoni
Infantino rejasi rasmiylashtirilgan zahoti qarshilik devoriga urildi. UEFA, Concacaf va Osiyo konfederatsiyasi AFC ochiqchasiga norozi bo‘ldi. UEFA esa chiziqni yanada keskin chizdi: agar loyiha davom etsa, uning 55 a’zosining barchasi FIFA musobaqalarini, jumladan Jahon chempionatlarini boykot qilishga tayyorligini bildirdi.
Bu oddiy ogohlantirish emasdi. Bu – global futbol siyosatidagi eng og‘ir qurollardan biri.
Juma tongida FIFA hali ham taslim bo‘lmagandek ko‘rindi. Tashkilot “hech kim futbolni sotmayapti” deya turib oldi, e’tirozlarni “eshitganini va hurmat qilishini” aytdi, lekin baribir loyiha ustida ishlashni davom ettirish niyatini bildirgan, “ochiq va demokratik maslahatlashuvga sodiqligini” ta’kidlagan edi.
Ammo bosim faqat kuchayib bordi. FIFA bayonotidan ko‘p o‘tmay, AFC ham UEFA va Concacaf bilan birdamligini e’lon qildi. Uch konfederatsiya – 211 a’zodan 137 tasini ifodalaydi. Bu raqam Infantino uchun xavfli ko‘rsatkich edi.
Ichkaridan zarba: maslahatchi iste’fosi va COOning ayblovlari
Tashqi bosim yetmagandek, Infantino o‘z uyida ham tayanchini yo‘qota boshladi.
Birinchi zarba – uning maslahatchisi Carlos Cordeiro iste’fosi bo‘ldi. U o‘z bayonotida loyihani “FIFA a’zo assotsiatsiyalari uchun yomon kelishuv, futbol uchun yomon kelishuv va o‘yin kelajagi uchun yomon kelishuv” deb atadi. Bu so‘zlar shunchaki yumshoq tanqid emas, balki ochiqchasiga yorib tashlash edi.
Ortidan yana og‘ir zarba: FIFA bosh operatsion direktori Kevin Lamour Associated Press’ga bergan gaplarida xodimlar Infantino tomonidan “aldanganini” aytdi. U hatto haqiqatni aytgani uchun ishidan ayrilsa ham, bundan keyin tinchroq uxlayotganini bildirdi.
“Bu bitta odamning loyihasi”, – dedi Lamour. “Bu loyiha nafaqat to‘xtashi kerak… endi futbol siyosiy yetakchilari to‘g‘ri savollarni berib, to‘g‘ri qarorlar qabul qiladigan payt keldi”.
Bu endi oddiy iqtisodiy bahs emas, yetakchilik va ishonch inqiroziga aylangan edi.
4,2 milliard dollarlik tuzoqmi yoki imkoniyat?
FIFA haftaning boshida yangi xususiy tuzilma – FIFA Forward Enterprises (FFE) tashkil etilishini e’lon qilgandi. U Jahon chempionatlari va Club World Cup kabi asosiy turnirlarni boshqarishi kerak edi. Rejaga ko‘ra, FFE’ning 21 foizlik minoritar ulushi tashqi sarmoyadorlarga sotilishi, bu orqali 4,2 milliard dollar jalb qilinishi ko‘zlangan.
Bu mablag‘ darhol 211 a’zo assotsiatsiyaga yangi moliyaviy oqim – FIFA Fast-Forward Programme (FFFP) orqali tarqatilishi rejalashtirilgan edi. FIFA hisobiga ko‘ra, keyingi to‘rt yillikda umumiy rivojlanish mablag‘i 10 milliard dollardan oshib ketardi.
Tashkilot hatto tanqidlar kuchaygan pallada ham shunday sxemani taklif qilgan edi: agar assotsiatsiya FFE rejasi bo‘yicha qarshi ovoz bergan bo‘lsa ham, taklif baribir qabul qilinsa, 2027–2030 yillarda 20 million dollar, 2031–2034 yillarda 22 million, 2035–2038 yillarda esa 24 million dollar olishi ko‘zda tutilgan. Rozilik bildirganlar esa 2027–2030 yillarda 40 million dollar olishi kerak edi, keyingi davrlar uchun to‘lovlar bir xil qolardi.
Bu raqamlar ko‘plab kichik va o‘rta federatsiyalar uchun jiddiy vasvasa edi. Lekin narxi bor edi: FIFA’ning eng muqaddas maydoni – Jahon chempionatlari va yirik turnirlarning tijorat boshqaruvi xususiy sarmoyaga ochilishi.
CONMEBOL kechki bayonotida reja ustidan qat’iy veto qo‘ymadi, ammo moliyaviy va tijorat qarorlari “har doim futbol manfaatlariga xizmat qilishi, hech qachon uning mohiyatidan ustun bo‘lmasligi” kerakligini eslatdi. Bu ehtiyotkor, lekin ogohlantiruvchi ohang edi.
Thrive, siyosiy soyalar va oxirgi burilish
Joshua Kushner boshchiligidagi Thrive sarmoya kompaniyasi juma kechasiga kelib ham bitimdan rasmiy ravishda chekinmagandi. Lekin bu endi ahamiyatini yo‘qotdi. FIFA rahbariyati yakuniy bayonot bilan o‘zi “vilkani sug‘urib oldi”.
Shu bilan birga, bu jarayon davomida savol boshqacha tus oldi: gap FFE haqida emas, Gianni Infantino kelajagi haqida keta boshladi.
The Athletic xabariga ko‘ra, UEFA va Concacaf yig‘ilishlarida Infantino kelgusi rahbarligi ochiqchasiga muhokama qilingan. Bu ochiq ishonchsizlik signali edi.
“Ishonch yo‘qolmoqda”: 2027 yil sari keskin burilish
Infantino 2016 yil fevralida Sepp Blatter o‘rnini egallagandan beri FIFA tepasida. U yozgi erkaklar Jahon chempionatidan 15 milliard dollarlik daromad qayd etgan prezident sifatida haftani boshladi. Ko‘pchilik uni 2027 yil martidagi navbatdagi saylovda raqibsiz nomzod sifatida ko‘rardi. Ayrim federatsiyalar allaqachon uni qo‘llab-quvvatlash xatlarini yuborib bo‘lgandi.
Endi esa manzara boshqacha.
Norvegiya futbol federatsiyasi prezidenti Lise Klaveness VG nashriga bergan fikrida hozirgi kayfiyatni aniq ifodaladi: uningcha, Infantino “ishonchning katta qismini yo‘qotgan”.
“Biz uni o‘tgan safar ham saylamaganmiz va bunga nisbatan shubhali bo‘lib kelganmiz. FIFA’da ko‘plab yaxshi jihatlar bor, lekin boshqaruv tamoyillari va qoidalarga bo‘sh munosabatda bo‘lsangiz, ishonchni juda tez yo‘qotasiz”, – dedi u.
Bu faqat Skandinaviya tanqidi emas. Bu – global kayfiyatning aks-sadosi.
Adam Crafton tahliliga ko‘ra, bu hafta Infantino uchun haqiqiy “kamtarlik sabog‘i” bo‘ldi. Haftaning boshida u kuchli, rekord daromadlar fonida mustahkam o‘tirgan rahbar edi. Haftaning oxiriga kelib esa, katta g‘oya uchun kurash birdaniga uning o‘z lavozimi uchun kurashiga aylandi.
Infantino hozircha lavozimida qolmoqda. Lekin endi u qudratli, hech kimga bo‘ysunmaydigan prezident emas. U qarshi nomzodlar paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan, qit’a konfederatsiyalarining ishonchi chayqalgan rahbar.
Nomzodlar noyabrgacha ko‘rsatilishi kerak. Savol endi bitta: 2027 yil saylov byulletenida Gianni Infantino yolg‘iz turadimi yoki bu hafta FIFA tarixidagi yangi davrning boshlanishiga aylanadimi?
