Iraola: Ispan futbolining jamoaviylik falsafasi

Chikagodagi hashamatli mehmonxonaning sokin burchagida, bir piyola qahva ustida Andoni Iraola o‘z nazariyasini bayon qiladi. Gap nafaqat Bask murabbiylarining, balki umuman ispan futbol tafakkurining yuksalishi haqida ketadi. U bu nazariyani oddiy so‘z bilan izohlaydi: jamoa.

U uchun bu shunchaki futbol g‘oyasi emas. Bu – endi Liverpool bosh murabbiyi sifatida butun hayotiga, Anfieldga qaytishi kerak bo‘lgan ishonch va quvonchga qaraydigan prizma.

Gipuskoa fenomeni

Bugun yirik sovrinlarning deyarli barchasi ispan va bask murabbiylar qo‘lida: Champions League, Premier League, Europa League, FA Cup, League Cup, European Championship va endi – yakshanba kuni qo‘shilgan World Cup. Pep Guardiola Manchester Citydan ketgan bo‘lsa ham, iz qoldirib bo‘ldi. Kelasi mavsumda esa faqat kichikgina Gipuskoa hududidan chiqqan to‘rt murabbiy Premier League favoritlaridan to‘rttasini boshqaradi. Ularning orasida endi Iraola ham bor.

U buni murakkab falsafaga aylantirmaydi.

“Bizdan nega ko‘p bask murabbiylar bu darajaga chiqyapti, nega ispan jamoalari ko‘p g‘alaba qozonyapti, deb so‘rashadi, – deydi u. – Men doim bir narsani aytaman: jamoaviylik hissi juda muhim. Ispaniya hech qachon eng yaxshi atletlarga ega bo‘lmagan. Suzish, boks, yengil atletika – odatda medallar bizniki emas. Lekin jamoaviy sportlarda biz juda kuchlimiz. Futbol, basketbol, gandbol, xokkey – odatda yaxshi jamoalarimiz bo‘ladi. Biz har doim jamoani birinchi o‘ringa qo‘yamiz.”

U Rodrini misol keltiradi: gol yo‘q, golli uzatma yo‘q, lekin World Cup va turnirning eng yaxshi futbolchisi unvoni – uning qo‘lida. Individual statistika emas, jamoa natijasi – tarbiyaning markazida.

“O‘zimni sotgim kelmaydi”

Charchoq sezilib turganiga qaramay, Iraola samimiy va ochiq. Liverpoolning AQShdagi mavsumoldi safari endigina boshlangan, lekin murabbiy allaqachon o‘z printsiplariga sodiq.

Unga 2014 yil yanvaridagi voqea eslatiladi. O‘shanda u bolalikdagi klubi Athletic Club sardori edi va Brendan Rodgers boshqarayotgan Liverpool taklifini rad etib, klubga xat yozgan. Xat muloyim, hurmat bilan yozilgan, futbol dunyosida kam uchraydigan holat. Yangi murabbiy uchun bu voqeani aytib, muxlislar ko‘nglini zabt etish – ochiq darvoza. U esa zarba bermaydi.

Uzoq sukutdan so‘ng shunday deydi:

“Bu hikoyani bu qadar erta aytishimni bilmayman. Avval bir-ikki o‘yin yutib olay. Bu chiroyli voqea, lekin bir necha oydan keyin ham meni eslasangiz, yana so‘raysiz. Boshidanoq bunday qilishni yoqtirmayman. O‘zimni sotayotgandek ko‘rinadi. Avval vaqt kerak, g‘alabalar kerak.”

Murabbiyning yondashuvi sodda: “Protagonist bo‘lma.” U o‘z rolini shunday tariflaydi. Liverpool uchun tanish ohang – bu klub tarixida shaxsdan ko‘ra jamoa ko‘proq qadrlangan.

Ispan jamiyatidagi jamoaviylik haqida gapni davom ettirar ekan, u shunday deydi: “Bu faqat futbol emas, jamiyatda ham shunday. Ishlar faqat o‘zingni o‘ylamasanggina yuradi. Oxir-oqibat, kamrog‘iga ega bo‘lgan odamning holatini ustun qo‘yasan. Futbolda ham xuddi shunday. O‘ynamaydiganlar, akademiyadan chiqqanlar, kam maosh oladiganlar. Buni jamiyat bilan solishtirsa bo‘ladi.”

Slotdan keyingi bo‘shliq

Ammo Iraola kelayotgan joyda jamoaviylik izlari o‘chib bo‘lgan edi. O‘tgan mavsum Arne Slot davri kiyinish xonasida ham, tribunada ham keskinlik ostida parcha-parcha bo‘lib ketdi. Individual kuchlar sahnaga chiqdi, jamoaning ruhi esa ikkinchi planga tushdi. Mohamed Salahning sobiq chempion murabbiyga qarshi tez-tez ochiqdan-ochiq harakatlari – bu faqat bitta misol xolos.

“Ishchilar shaxsiyatini o‘zgartira olmayman, – deydi Iraola. – Ba’zi futbolchilar mendan butunlay boshqacha, lekin ular ajoyib o‘yinchilar. Men hammani o‘zgartirmoqchi emasman. Lekin bu o‘yin haqida jamoaviy o‘ylashimiz kerak.”

U futbolchining tabiiy “ego”sini yashirmaydi: o‘ynashni xohlaysan, statistikangni yaxshilashni xohlaysan, maydondan tushishni istamaysan. Lekin u bir chiziq chizadi: bularning hammasi har doim bo‘lavermaydi va baribir sen jamoadoshlaring va klub uchun foydali bo‘lishing kerak.

“Avval qiladigan ishimiz – yaxshi o‘ynashga urinib ko‘rish. Lekin faqat chiroyli o‘yin emas. Muxlislar maydonda ko‘rayotgan narsasi bilan o‘zini tanishi kerak. Ba’zida masala to‘pni yuqori burchakka urishda emas. Ular buni qila olmasligi mumkin, lekin yugurish, kurashish, pressing qilish, oxirgi chiziqqacha har bir vaziyat uchun jang qilish – bularni yaxshi tushunishadi. O‘z jamoasidan shuni ko‘rishsa, ularni qo‘llab-quvvatlash osonlashadi. Men futbolchilarimdan shuni talab qilaman.”

Shanba kuni Nashville shahrida Sunderlandga qarshi o‘yin – Iraola uchun Liverpool bosh murabbiyi sifatidagi birinchi sinov. Uning nazariyasiga ko‘ra, shu yerda ilk bor “jamoa” so‘zi amalda ko‘rinish berishi kerak.

Athleticdan Anfieldgacha

Liverpoolga futbolchi sifatida kelish imkoniyati 12 yil avval paydo bo‘lgan. Michael Edwardsning sa’y-harakatlariga qaramay, bu transfer amalga oshmagan. Iraola buni bugun ochiq tan oladi:

“Athletic Clubni tark etishni xohlamadim. Men uchun o‘sha joy – eng to‘g‘ri manzil edi. Ketishning yagona yo‘li MLSga borish, butunlay boshqacha tajriba qilish edi. Klub uchun muammoga aylanishni istamadim.”

Shunga qaramay, u o‘zining bolalikdagi klubi bilan bugungi ish joyi o‘rtasida ko‘p umumiylik ko‘radi.

“Bu dunyodagi eng katta klublardan biri, – deydi u. – Athletic Club bilan solishtirish, ehtimol, adolatli emasdir, lekin ko‘p jihatdan o‘xshashliklar bor. O‘ziga xoslik, biroz boshqachalik hissi. Akademiyadan chiqqan futbolchilar bilan aloqadorlik. Anfielddagi atmosfera.”

Bu gaplar kitobdagi chiroyli jumlalarga o‘xshab ketishi mumkin, lekin u bu shaharni allaqachon sayyoh sifatida kezib chiqqan. Rasmiy taqdimotida “shaharni his qilish, suratga tushish” haqida gapirgan bo‘lsa, aslida bular ortda qolgan.

U Athletic safida o‘ynagan kezlari bir necha bor Liverpoolga uchib kelgan. Sababi esa juda oddiy: “Eng qulay parvozlar shu yerdan edi,” – deya kuladi u. “Manchester va Brussels ham bor edi, lekin bizda ikki-uch kunlik tanaffus bo‘lardi xolos, tezda borib-kelish kerak edi. Birinchi marta Liverpoolga kelganimda shaharda allaqachon Christmas bozori ochilgandi, demak, noyabr atrofida, xalqaro tanaffus payti bo‘lsa kerak. O‘shanda hali farzandlarimiz yo‘q edi, demak, ancha vaqt o‘tibdi. Xotinim bilan juda yoqimli kunlar o‘tkazganmiz.”

Bu yoz esa ta’til bo‘lmadi. Ikki farzandli oilaning hayoti va yangi ish – hammasi bir paytga to‘g‘ri keldi.

“May oxirida, mavsum tugagach, bolalar ta’tilida bir hafta uyga qaytdim xolos, – deydi u. – Asosan Bournemouthda bo‘ldim, ba’zan Liverpoolga borib, maktablar, uy masalalarini hal qildim. Ishni rasmiy boshlashdan oldin shu ishlarni tugatmoqchi edim.”

Bournemouthdan “toza” ketish

U Bournemouthni tark etish jarayonini “juda-juda toza” deb ta’riflaydi. Uch yillik ish, klub tarixida ilk bor Yevropaga chiqish – va shundan keyingina keyingi qadamlari haqida o‘ylash.

Slotning o‘rnini egallash jarayoni esa kutilganidan tezroq kechgan.

“Rostini aytsam, – deydi u. – Mavsum tugaganidan keyin birinchi yoki ikkinchi haftada bir nechta klub bilan gaplashdim. Milan, Bayer Leverkusen, Crystal Palace qiziqish bildirdi. Lekin bu yerda hammasi tez bo‘ldi. Ular men bilan bog‘landi va bu safar Liverpoolga ‘ha’ deyish uchun ko‘p vaqt ketmadi.”

“Viva la Quinta Brigada” va yangi madhiya

Liverpool muxlislari esa yangi murabbiyga ko‘p kutdirmay javob qaytardi. Uning nomiga bag‘ishlangan qo‘shiq allaqachon The Kop tiliga tushib ulgurgan. Christy Moore ijro etgan “Viva la Quinta Brigada” kuyiga moslab yozilgan bu qo‘shiq – Ispaniya fuqarolar urushida Frankoga qarshi jang qilgan irland ko‘ngillilar haqidagi asarning yangi talqini.

Iraola bu haqda eshitganda deyarli qahvasiga bo‘g‘ilib qoladi.

“Yangi qo‘shiqmi?” – deya hayratlanadi u. Uning uchun bu g‘alati holat. U futbolni har doim futbolchilar sahnasi deb bilgan.

Angliyaga ilk kelgan paytlarida u o‘yin tugagach, futbolchilar bilan birga muxlislarga olqish bildirish uchun borishni odat qilmagan. Bournemouthdagi yordamchilari Tommy Elphick va Shaun Cooper unga: “Muxlislar bilan birga bo‘lishingiz kerak,” deb maslahat berishgan.

“Ispaniyada odatda bu ishni futbolchilarga qoldirasiz, – deydi u. – Ular o‘ynagan, biz esa orqada qolganmiz. Angliyada esa murabbiylar ham muxlislar oldiga boradi. Shuning uchun men ham har safar shunday qiladigan bo‘ldim.”

U buni ham o‘ziga xos madaniy farq sifatida qabul qiladi. Yangi liga, yangi odatlar. Lekin bitta chiziqni yana bir bor chizadi:

“Biz futbolchilarning yordamchisimiz. Asosiy qism – ular. Bizning vazifamiz – ularga yordam berish, muvaffaqiyatga yetkazish. Biz ular kabi muhim emasmiz, bu juda aniq.”

The Kop bu fikr bilan bahslashishi mumkin. Ammo bitta narsa aniq: agar Iraola Anfieldda jamoaviylik ruhini qayta yoqib, uni to‘liq quvvat bilan ishlashga majbur qila olsa, bu bahsning natijasini tablodagi hisob hal qiladi.