Jahon chempionati 64 jamoali formatga o‘tadimi?
Futboldagi eng katta sahna yana kattalashishi mumkin. FIFA rasmiy hujjatlariga ko‘ra, tashkilot 2030-yildan boshlab Jahon chempionatini 64 terma jamoaga kengaytirish ehtimolini o‘rganish uchun mustaqil konsalting kompaniyasini jalb qilmoqda. Bu shunchaki texnik mashq emas. Bu – tezroq va keskin o‘zgarishlarga intilayotgan tashkilotning ochiq bayonoti.
2026-yilda ilk bor 48 jamoa ishtirok etadigan format hali sinovdan ham o‘tmagan bir paytda, Gianni Infantino boshchiligidagi tuzilma allaqachon navbatdagi sakrashni rejalashtiryapti. Yangi format bo‘yicha “tezkor va qat’iy” qaror aynan 2026 turniridan keyin chiqarilishi ko‘zda tutilgan.
Ammo bu safar yo‘l ancha g‘ovli.
Konsalting missiyasi: 64 jamoa – foydami yoki haddan oshishmi?
FIFA topshirig‘i aniq belgilangan. Tanlanadigan agentlik 48 jamoali musobaqani 64 jamoagacha kengaytirish Jahon chempionati qiymatiga va butun futbol ekotizimiga qanday ta’sir qilishini hisoblab chiqishi kerak.
Birinchi savol – pul haqida. Tadqiqot markazida kengaytirilgan turnirdan kutilayotgan daromadlar turadi: homiylik, huquqlarni sotish, global bozor, tijoriy paketlar.
Keyin esa doira kengayadi:
- brendlar va homiylar,
- telekanallar va striming platformalar,
- muxlislar va kontent ishlab chiqaruvchilar,
- milliy va qit’a assotsiatsiyalari,
- ligalar va klublar,
- sport sanoatidagi boshqa barcha ishtirokchilar.
Hujjatda tadqiqot “bozor qiziqishi, tijoriy imkoniyatlar va bozor to‘yinganligi xavflarini” baholashi shartligi alohida ta’kidlangan. Muxlislar yoki iste’molchilar ma’lumotlaridan foydalanish ruxsat etiladi, lekin ular asosiy tayanch bo‘la olmaydi. Yondashuv avvalo B2B – biznesdan biznesga formatida bo‘lishi lozim.
Ya’ni, savol oddiy: 64 jamoali Jahon chempionati futbolni yanada boyitadimi yoki bozorda haddan tashqari ko‘paygan mahsulotga aylanadimi?
Juda siqilgan muddat: yoz tugamasidan hukm chiqishi mumkin
Vaqt deyarli siqib qo‘yilgan. FIFA 14-avgust kuni konsalting shartnomasini qo‘lga kiritadigan agentlikni tanlamoqchi.
Shundan keyin tanlangan kompaniyaning qo‘lida atigi to‘rt hafta bo‘ladi. Hisobot 10 yoki 11-sentabr kunlari taqdim etilishi kerak. Oxirgi nuqta esa 19-sentabrga belgilangan – bu sana Jahon chempionati mezbonlik huquqlarini sotish jarayoni bilan bog‘langan.
Demak, yoz tugashidan oldin futbol olami eng nufuzli turnir yana bir bor kengaytiriladimi-yo‘qmi, bilib olishi ehtimoli yuqori.
Qit’alar o‘rtasidagi chiziq chuqurlashmoqda
Bu qarorni kutish fonida siyosiy harorat keskin oshgan. FIFA kengayish tarafdori sifatida bosimni kuchaytirayotgan bir paytda, qit’a konfederatsiyalarining aksariyati boshqa pozitsiyada turibdi.
UEFA bu qarshilikka boshchilik qilmoqda. Yevropa futboli markazi Jahon chempionati formatini doimiy ravishda kengaytirish g‘oyasidan mamnun emas. Ularning yonida CONCACAF, Osiyo futbol konfederatsiyasi, Afrika konfederatsiyasi va Okeaniya konfederatsiyasi ham bor. Rasmiy ittifoq bo‘lmasa-da, yo‘nalish bir: FIFA targ‘ib qilayotgan umumiy strategiyaga jiddiy shubha bilan qarash.
Bu esa oddiy texnik bahs emas, balki sport siyosatidagi katta to‘qnashuvning boshlanishiga o‘xshaydi.
“FIFA Forward Foundation” va “Jahon chempionatini sotish” bahsi
64 jamoali format bo‘yicha tadqiqot bilan bir vaqtda yana bir masala butun bahsni yanada keskinlashtirmoqda. Gap “FIFA Forward Foundation” tuzish va Jahon chempionatiga xususiy sarmoya kirishiga yo‘l ochish taklifi haqida ketmoqda.
Amalda bu turnirning tijoriy boshqaruviga yangi eshik ochish demak. Ba’zi futbol markazlari buni “Jahon chempionatini sotish” sifatida talqin qilmoqda. Aynan shu ibora haftaning boshidan beri qizg‘in munozaralarga sabab bo‘ldi.
Zürichdagi bosh shtab va qolgan futbol poytaxtlari o‘rtasidagi chiziq tobora aniqroq ko‘rinib bormoqda. Bir tomonda – global kengayish, ko‘proq o‘yinlar, ko‘proq bozor, ko‘proq daromad. Ikkinchi tomonda – sport sifati, kalendar haddan tashqari yuklanishi, milliy ligalar va klublar manfaatlari, turnirning o‘ziga xosligi.
Endi e’tibor bitta savolga jamlanmoqda: 2030-yilda Jahon chempionati sahnasida 64 davlat madhiyasi yangraydimi yoki futbol siyosati bu gal FIFAning eng jasur rejasini to‘xtatib qoladimi?
