Jahon chempionati kimga tegishli? Infantino rejasi va UEFA zarbasi
Futbol yuz yildan ortiq vaqt davomida o‘zini “xalq o‘yini” deb atab keldi. Endi esa aynan shu xalq bilan uning eng katta tashkiloti o‘rtasida ochiq to‘qnashuv pishib yetildi.
Markazda bitta savol turibdi: Jahon chempionati futbol mulosimlarining savdo loyihasimi yoki butun sayyoraning umumiy merosimi?
Gianni Infantino boshchiligidagi FIFA taklifi shu chiziqni keskin chizib berdi.
Infantino rejasi: Jahon chempionati uchun investor qidirilmoqda
FIFA 1930 yildan beri to‘rt yilda bir marta Jahon chempionatini o‘tkazib keladi. Turnir 13 ta jamoa bilan boshlangan bo‘lsa, 2026 yilda 48 ta terma jamoa ishtirok etdi. 2030 yilga borib bu raqam 64 taga chiqishi ehtimoli haqida ham gap ketmoqda.
Shu kengayish bahslarga sabab bo‘lgan bir paytda, seshanba kuni Infantino yanada keskinroq taklifni ochiqladi: Jahon chempionati va FIFA Club World Cup kabi boshqa musobaqalardan minoritar ulushlarni xususiy investorlar qo‘liga berish.
Rejaning markazida investitsion firma turadi. Kutilishicha, Thrive Capital asoschisi Joshua Kushner Thrive Eternal nomli fond orqali investorlar guruhiga yetakchilik qilishi kerak. U – AQSh sobiq prezidenti Donald Trumpning kuyovi Jared Kushnerning ukasi.
FIFA prezidenti 211 a’zoga aniq muddat qo‘ydi: sentabrning 19-sanasi. Shu kungacha federatsiyalar xususiy investitsiya rejasini qo‘llab-quvvatlash yoki rad etish bo‘yicha pozitsiyasini bildirishlari kerak.
Ammo bu muddat e’lon qilinishi bilan futbol olamida chiziq chizildi. Va chiziqning bir tomoni darhol qat’iy javob berdi.
UEFA zarbasi: “Jahon chempionati sotilmaydi”
Yevropa futbolining markazi – UEFA – payshanba kuni hech qanday yumshatishsiz pozitsiyasini bildirdi. Shveytsariyada joylashgan, FIFA bilan bir mamlakatda qarorgohga ega tashkilot 55 a’zo bilan bir ovozdan qaror qabul qildi: agar FIFA xususiy investorlar uchun ulush sotish rejasidan voz kechmasa, UEFA musobaqalarni, jumladan Jahon chempionatini boykot qiladi.
Bayonotdagi ohang yumshoq emasdi, mutlaqo keskin edi.
UEFA rahbariyati bu g‘oyani “yashirincha o‘ylab topilgan, mas’uliyatsiz va himoya qilib bo‘lmaydigan” deb atadi. Ularning ta’kidlashicha, Jahon chempionati – oddiy investitsion mahsulot emas, balki avlodlar davomida futbolchilar, terma jamoalar va muxlislar tomonidan yaratilgan meros.
Bir jumla ayniqsa qattiq yangradi: “Jahon chempionati sotilmaydi.”
Bu nafaqat iqtisodiy, balki ramziy zarba edi. FIFA tarixida ilk bor eng kuchli konfederatsiya ochiqchasiga Jahon chempionatini boykot qilishni stol ustiga qo‘ydi.
CONCACAF: rad etish bor, lekin boykot yo‘q
Shimoliy va Markaziy Amerika hamda Karib havzasi futbolini birlashtiruvchi CONCACAF ham payshanba kuni muhokama o‘tkazdi. Natija aniq: taklif rad etildi.
Ammo ular Yevropadek keskin yo‘lni tanlamadi. Boykot haqida qaror qabul qilmadi.
CONCACAF 41 a’zosi nomidan “jarayon yetarlicha shaffof bo‘lmagani, muddat juda qisqa belgilangani va FIFA ichki boshqaruv organlarida to‘liq ko‘rib chiqilmagani”dan chuqur xavotir bildirdi.
Bayonotda bir fikr alohida urg‘ulandi: “Bu masala yanada katta shaffoflik va to‘g‘ri boshqaruvni talab qiladi.” Shunga qaramay, ular rasmiy ravishda: “Taklif rad etildi”, deb yozdi.
Demak, Yevropa – boykot bilan, CONCACAF – keskin tanqid bilan, ammo musobaqalardan voz kechmasdan javob qaytardi.
Osiyo ovozi: ogohlantirish ohangi
Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) ham sukut saqlamadi. Ular UEFA va CONCACAF bildirgan xavotirlarni qo‘llab-quvvatladi, lekin hamon boykot yo‘lini tanlamagan.
AFC bayonotida bitta jumla alohida qarsillab tushdi: “FIFA Jahon chempionati boykoti haqidagi real ehtimol jamoatchilik muhokamasiga chiqib qolganining o‘zi futbol kelajagiga befarq bo‘lmagan har bir insonni tashvishga solishi kerak.”
Yana bir og‘ir ibora: “Futbol hech qachon bunday vaziyatga keltirilmasligi kerak edi.”
Osiyo konfederatsiyasi nafaqat rejaga qarshi chiqdi, balki FIFA boshqaruv uslubini ham qayta ko‘rib chiqishni talab qildi. Bu, ayniqsa, Infantino uchun og‘ir signal: AFC uning 11 yillik prezidentligi davomida eng sodiq tayanchlaridan biri bo‘lgan.
Yolg‘iz qolayotgan FIFA: qo‘llab-quvvatlovchilar qayerda?
Hozircha FIFA taklifini ochiqchasiga qo‘llab-quvvatlagan birorta yirik futbol tashkiloti yo‘q.
Meksika Futbol Federatsiyasi (FMF) pozitsiyasini aniq bildirmadi. Ular 28 iyul kuni rasmiy ravishda xabardor qilinganini, endi esa FIFA tomonidan reja bo‘yicha qo‘shimcha hujjatlar va ma’lumotlar berilishi kutilayotganini aytdi. FMF: “Meksika futboli rivojiga eng ko‘p foyda keltiradigan qarorni qabul qilish uchun tahlil jarayonini yakunlaymiz”, deb cheklangan bayonot bilan kifoyalandi.
Bu – na “ha”, na “yo‘q”. Faqat kutish.
Qolgan uch qit’a – Afrika (CAF), Janubiy Amerika (CONMEBOL) va Okeaniya (OFC) hali rasmiy pozitsiyasini e’lon qilgani yo‘q. Qachon ovoz berishlari ham noma’lum. Ammo hozirgi fon shundayki, FIFAga ochiqchasiga yon bosish istagi bo‘lganlar ham omma oldida shoshilmayapti.
FIFA javobi: aybni OAVga yuklash va orqaga chekinmaslik
Bunday bosim ostida FIFA bir qadam ortga qaytdimi? Yo‘q.
Juma kuni tongda tarqatilgan bayonotda tashkilot aybni ommaviy axborot vositalariga yukladi: “Biz rejalashtirgan maslahatlashuv jarayoni noto‘g‘ri media xabarlari bilan izdan chiqarildi.”
FIFA baribir o‘z yo‘lini davom ettirish niyatida ekanini aniq ko‘rsatdi: “Har bir a’zo faktlarga asoslangan holda ovoz berishi uchun bu maslahatlashuv jarayonini davom ettiramiz.”
Ammo fakt shuki, 211 a’zoning katta qismi hozircha kamida shubha, ko‘pi esa ochiq qarshilik bildirmoqda.
Infantino uchun siyosiy zarba: Cordeiro iste’fosi
FIFA ichkarisida ham yoriqlar paydo bo‘ldi. Juma kuni tashkilot prezidenti Gianni Infantino uchun yana bir og‘ir zarba – uning eng yaqin maslahatchilaridan biri, Carlos Cordeiro iste’fo berdi.
Cordeiro – 2026 yilgi Jahon chempionati bo‘yicha Oq uy ishchi guruhida FIFA vakili sifatida shaxsan Infantino tomonidan tanlab olingan figura edi. Uning ketishi, ayniqsa, boshqa yuqori lavozimli xodimlarni ham gapirishga chaqirayotgani fonida, prezidentga bo‘lgan bosimni yanada kuchaytirdi.
AFC bayonotida FIFA boshqaruv uslubini “zudlik bilan qayta ko‘rib chiqish” zarurligi ta’kidlandi. Ular “taklif etilgan FFE” (FIFA tomonidan taklif etilgan tuzilma) keng konsensusga erisha olmasligini, aksincha, tashkilotning maslahatlashuv va qaror qabul qilish mexanizmidagi asosiy zaifliklarni ochib tashlaganini yozdi.
Bu bayonotning muallifi bo‘lgan konfederatsiya prezidenti Shayx Salman bin Ibrohim Al Xalifa 2016 yilda FIFA prezidentlik saylovida Infantinoga juda kam farq bilan yutqazgan edi. Endi esa uning tashkiloti FIFAdan boshqaruvni tubdan qayta ko‘rib chiqishni talab qilmoqda.
Qisqa muddatlar, katta xavf: sentabr, Polsha va Rabat
Endi futbol olamida uchta sana alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Birinchisi – sentabrning 19-sanasi. Bu – Infantino belgilagan so‘nggi muddat. Shu kungacha FIFA a’zolari xususiy investitsiya rejasini qo‘llab-quvvatlash yoki rad etish bo‘yicha javob berishi kerak. UEFA allaqachon bo‘yi bilan qarshi turibdi. AFC va CONCACAF esa reja va jarayonni keskin tanqid qildi.
Ikkinchi muhim nuqta – navbatdagi FIFA musobaqasi. U – kelasi oy Polshada start oladigan FIFA Under-20 Women’s World Cup 2026. Polsha Futbol Assotsiatsiyasi (PZPN) juma kuni: “Hech bir terma jamoa turnirdan voz kechishi haqida ma’lumot kelmagan. Tayyorlov ishlari avvalgi reja bo‘yicha yakunlovchi bosqichga kirgan”, deb xabar berdi.
Demak, hozircha boykot faqat siyosiy tahdid darajasida. Ammo agar keskinlik oshsa, ilk amaliy qadam aynan shu turnirda ko‘rinishi mumkin.
Uchinchi sana – FIFA prezidentlik saylovi arafasi. Tashkilot 18 noyabrni nomzodlar ro‘yxatdan o‘tishi uchun oxirgi muddat qilib belgilagan. 2026 yilgi Jahon chempionati muvaffaqiyatidan so‘ng Infantino 2031 yilgacha bo‘lgan to‘rtinchi, yakuniy muddatga deyarli raqibsiz borayotgandek ko‘ringan edi.
Endi esa vaziyat butunlay boshqacha. Mart oyida Marokashning Rabat shahrida bo‘lib o‘tadigan 211 a’zoli saylovda unga qarshi nomzodlar chiqishi deyarli muqarrar ko‘rinmoqda.
Savol ochiq: futbolning yuragi qayerda uradi?
Bugun futbol tarixidagi eng keskin savollardan biri stol ustida turibdi: Jahon chempionati – global kapital bozorining navbatdagi aktivimi yoki u baribir tribunalar, mahalliy maydonlar va bolalik orzularidan tug‘ilgan umumiy merosmi?
Infantino bu savolga o‘z javobini allaqachon berdi. UEFA, AFC, CONCACAF va iste’fo bergan maslahatchilar esa o‘z javobini aytdi.
Endi navbat 211 a’zoga. Va eng muhimi – bu qarorlar kelasi Jahon chempionatining mezbonini emas, futbolning o‘z ruhini kim himoya qilishini hal qiladi.
