Jahon chempionati savdoga qo‘yilmaydi: Infantino rejasining inqirozi
Jahon chempionati savdoga qo‘yildimi? Infantino rejasiga qarshi bo‘lgan hafta
Gianni Infantino taklif qilgan xususiylashtirish rejasi atrofidagi shov-shuvni David Gallop bir og‘iz so‘z bilan ifodaladi: “Qo‘rg‘oshin shar kabi cho‘kdi.” Futbol olamida bundan ortiq ayblov topish qiyin.
Yillar davomida sport boshqaruvida oldingi saflarda bo‘lgan Gallop — 2002–2012 yillarda NRL bosh direktori, so‘ng yetti yil davomida Football Federation Australia rahbari — bu haftani chetdan kuzatdi. U Infantino ilgari surgan, keyin esa uch kun ichida qulab tushgan reja qanday qilib butunlay rahbarlik inqiroziga aylanganini ko‘rdi.
Gap FIFA Forward Enterprise deb atalgan g‘oya haqida ketmoqda. Reja bo‘yicha FIFA’ning eng daromadli musobaqalari, eng avvalo Jahon chempionati, tijoriy huquqlari alohida xususiy kompaniyaga o‘tkazilishi, so‘ngra shu tuzilmaning 20 foiz ulushi investorlar qo‘liga borishi kerak edi. Paket qiymati — 20 milliard dollar.
Xabarlarga ko‘ra, bu sxema ortida yirik xususiy kapital vakillari, jumladan Joshua Kushner ham bo‘lgan. Futbol tarixidagi eng muqaddas “aktiv”lardan biri xususiy qo‘llarga o‘tishi ehtimoli ko‘plab federatsiyalarni larzaga soldi.
Gallopning nazarida, bu rejaning muammosi xususiylashtirishning o‘zi emas, balki uning ma’nosizligi edi.
“Bir martalik shakar zarbasi”ga arzimaydigan reja
“Qachon nimanidir sotsangiz, ayniqsa Jahon chempionati kabi narsa haqida gap ketayotgan bo‘lsa, bunga juda kuchli, ishonarli sabab bo‘lishi kerak,” dedi Gallop 7.30 dasturiga. “Siz haqiqatan ham bunga muhtoj bo‘lishingiz kerak. Pul nimaga ketadi, aktivning qaysi qismini berayapsiz va buning evaziga nimani yo‘qotyapsiz — buni aniq bilish zarur.”
Uningcha, bu savollarga javob yo‘qligi futbol jamoatchiligini ranjitdi. Futbolni o‘ynaydiganlar, tomosha qiladiganlar va boshqaradiganlar birdan tushunib qoldi: bu yerda gap o‘yin haqida emas, foyda haqida ketmoqda.
Gallop buni “mebelni yoqib uyni isitishga” o‘xshatdi.
“Sportingizni va uning biznes tomonini barqarorlikka yo‘naltirishingiz kerak, bir martalik kapital ‘shakar zarbasi’ uchun emas,” deydi u. “Bu — jamoatchilikniki deb qaraladigan aktivlar. Odamlar bu narsalarga hissiy jihatdan bog‘langan. Ularni sotishga uringanda, har bir savolga javob berilgan bo‘lishi shart.”
Reja bo‘yicha FIFA’ning 211 a’zo federatsiyasining har biri bir martalik 20 million dollardan olishi kerak edi. Qog‘ozda jozibali ko‘rinadi. Ammo Gallopning fikricha, bu raqamlar FIFA’ning hozirgi holatini inobatga olganda, faqat shubhani kuchaytiradi.
“FIFA Jahon chempionatidan keyin hozir 5 milliard dollar naqd pulga ega,” deydi u. Shunday paytda “uy mebelini yoqish” nimaga kerak edi?
Savol ochiq qoldi. Javob esa uch kun ichida keldi: reja bekor qilindi.
Konfederatsiyalar isyoni va Infantino uchun siyosiy zarba
FIFA rahbariyati orqaga chekinishga majbur bo‘ldi. UEFA, CONCACAF va AFC — ya’ni Avstraliya a’zo bo‘lgan Osiyo konfederatsiyasi — rejaning o‘ziga ham, ruhiga ham qarshi chiqdi. Bu oddiy texnik e’tiroz emasdi, balki ochiq siyosiy signal edi.
Keyinroq UEFA, CONCACAF va tobora ko‘payib borayotgan milliy federatsiyalar Infantino rahbarligiga bo‘lgan qo‘llab-quvvatlovini ham qaytarib oldi. Endi gap birgina tijoriy loyiha haqida emas, FIFA prezidentining kelajagi haqida ketmoqda.
Football Australia rahbari Anter Isaac va bosh direktori Martin Kugeler 7.30 bilan suhbatdan bosh tortdi. Tashkilot FIFA xususiylashtirish rejasidan voz kechgani bo‘yicha qarorni olqishladi, ammo Infantino rahbarligiga baho berishdan hali ham tiyilmoqda.
Gallopning fikricha, Avstraliyaning global futbol sahnasidagi ta’siri siyosiy og‘irlikdan ko‘ra, obro‘ va halollikka tayanadi. Aynan mana shu “yumshoq kuch” hozir ayniqsa muhim.
Infantino va dog‘ tushgan “tozalik daftari”
Infantino 2016 yilda saylanganda, u o‘zini FIFA’ni tozalovchi inson sifatida ko‘rsatdi. Sepp Blatter davridagi korrupsiya mojarolari, 17 yillik hukmronlikdan keyingi charchoq, Qatar’ga berilgan 2022 yilgi Jahon chempionati atrofidagi shubhalar — bularning bari futbolning siyosiy markaziga ishonchni yemirgan edi.
Gallop bu davrni yaxshi eslaydi. U 2010 yilda ham Avstraliya nomidan 2022 yilgi mundial mezbonligi uchun kurashgan paytda rahbarlik qilgan, ammo yakunda Qatar g‘olib chiqqan. O‘sha qaror atrofida ham korrupsiya haqidagi ayblovlar tinmagan.
“FIFA atrofida bir oz ‘hid’ bor edi va Gianni sahnaga chiqib, shaffoflik, hisobdorlik, maslahatlashuv va futbolni birinchi o‘ringa qo‘yish haqida va’da berdi,” deydi Gallop.
Endi esa uning o‘zi savol ostida. Xususiylashtirish rejasi nafaqat moliyaviy, balki axloqiy zarba bo‘ldi. Ayniqsa, yaqinda bo‘lib o‘tgan musobaqalarda hakamlik qarorlari va tortishuvlarga sabab bo‘lgan epizodlar fonida bu “dog‘lar” yanada yorqinroq ko‘rinmoqda. Gallop, masalan, AQSh futbolchisi uchun qizil kartochkaning bekor qilinishi kabi bahsli qarorlarni eslatadi.
Shunga qaramay, u Infantino davri tugadi, degan fikrga shoshilmaydi.
“Men u albatta qayta saylanmaydi, deb aytmayman,” deydi u. “Hozir uning qarshisida yirik konfederatsiyalar turibdi, lekin boshqa hududlar bor — FIFA ko‘p yillar davomida kichik davlatlarda rivojlanish dasturlarini ehtiyotkorlik bilan moliyalashtirib keldi.”
Gallop FIFA kongresslaridagi bir manzarani eslaydi: u Avstraliya nomidan qatnashar, yonida esa atigi yuz ming aholiga ega Aruba delegatsiyasi o‘tirardi. Orqaroqda esa — Braziliya. Millionlab aholisi, futbol ramzi, lekin baribir — bitta ovoz.
“Har bir davlatda bitta ovoz bor. Ana shu yerda konfederatsiya tuzilmasining siyosiy og‘irligi ishga tushadi,” deydi u.
Infantino kelajagi endi shundan iborat savolga bog‘liq: a’zolar uning davridagi yutuqlarni, ayniqsa kichik mamlakatlarda olib borilgan rivojlanish ishlarini, xususiylashtirish rejasining keltirgan zarari bilan taqqoslab, qaysi tomonni og‘irroq deb biladi?
Tribunalda muxlislar: “U futbolni xususiylashtirmoqchi bo‘ldi”
Bu bahs faqat kongress zallarida emas, tribunalar va mehmonxonalarda ham qizimoqda. Avstraliyadagi Football Supporters Association rahbari Patrick Clancy ko‘plab muxlislarning kayfiyatini bir jumlada jamladi: xiyonat hissi.
“U futbolni o‘yin hisobidan xususiylashtirmoqchi bo‘ldi,” deydi Clancy. “Bu hech qayerdan paydo bo‘ldi va hech kim tasavvur qilmagan yo‘nalishga o‘xshaydi. Eng katta xavotir shunda: bularning bari qayerga ketayapti?”
Clancy va uning tashkiloti endi bitta savolga javob izlayapti: Football Australia Infantino masalasida qayerda turibdi? Ular uchun bu shaxsiy hujum emas, boshqaruv madaniyati haqida gap.
“Muxlislar o‘yin to‘g‘ri boshqarilishini istaydi,” deydi u. “Ular halollikni his qilishni xohlaydi. Ular ochko‘z pul ortidan quvuvchi, o‘yinning tabiiy, organik ruhiga aralashadigan tashkilotni ko‘rishni istamaydi.”
Uning ta’kidlashicha, birgina 24 soat ichida Infantino va FIFA butun futbol arxitekturasini o‘zgartirib yuborishi mumkin bo‘lgan reja stolga qo‘ydi. Xuddi shuncha tezlikda ortga chekindi.
Bu orqaga chekinish futbolni qutqardimi yoki faqat vaqt yutdimi — bu savolga hali javob yo‘q. Lekin bir narsa aniq: endi har bir yangi qaror, har bir yangi loyiha, har bir yangi shartnoma bir savol soyasida yashaydi — futbol kimniki: muxlislar va jamoalarniki, yoki balansidagi milliardlar bilan o‘ynaydigan investorlarniki?
