Jason Wilcox: Blackburndan Old Traffordgacha futbol yo‘li
Blackburnning oltin yillari haqida gap ketganda, ko‘pchilik darhol Alan Shearer va Chris Sutton duetini eslaydi. Ammo o‘sha mashhur chempionlik mavsumi — 1994-95 — qanotlarda ishlagan hal qiluvchi figurani ko‘pincha soyada qoldiradi. Boltonda tug‘ilgan, Blackburn akademiyasidan chiqqan Jason Wilcox aslida o‘sha tarixiy jamoaning yuragida turgan futbolchilardan biri edi.
U Rovers safida o‘n yil atrofida o‘ynadi, 270 dan ortiq o‘yinda maydonga tushdi, chap qanotdan uzatmalar yog‘dirib, Shearer va Sutton uchun non tayyorlab berardi. Natija hammaga ma’lum: Angliya oliy divizioni tojini ko‘targan jamoa. Uch marta England terma jamoasi libosini ham kiydi. Futbolchi sifatida o‘zini isbotladi. Lekin uning haqiqiy hikoyasi, asl burilish nuqtasi, karyera tugagach boshlandi.
Maydondan tashqaridagi ikkinchi hayot
2006 yilda Leeds, Leicester va Blackpooldagi davridan so‘ng, u butsani mixga ilib, futboldan chetga chiqdi. Ko‘pchilik uchun bu — yakun. Wilcox uchun esa tanaffus bo‘ldi, xolos.
2012 yilda u yana tanish muhitga qaytdi, bu safar Manchester City akademiyasida murabbiy sifatida. U yerda u shunchaki eski tanish sifatida emas, tizim ichida o‘sib borayotgan, fikriga quloq tutiladigan mutaxassis sifatida qabul qilindi. Akademiyada ishladi, keyin esa rahbarlik darajasiga ko‘tarildi. Citydagi bu davr uning yangi qiyofasini shakllantirdi: maydon chetidagi sokin, ammo ta’siri katta bo‘lgan direktor.
Southampton uni 2023 yil yanvarida St Mary’sga olib kelganda, bu tasodif emas edi. U allaqachon “director of football” sifatida obro‘ to‘plagan, rejalashtirish, tuzilma, transfer siyosati bo‘yicha o‘zini ko‘rsatgan edi. Janubdagi klubi uning nomini yanada balandroqqa ko‘tardi.
Shu yo‘l uni 2024 yil aprelida Manchester Unitedga olib keldi. Avvaliga texnik direktor sifatida, tez orada esa klubdagi eng muhim postlardan birini egalladi — sport direktori.
Endi 55 yoshli Wilcox Old Trafforddagi transfer siyosati va murabbiy tanlovida hal qiluvchi ovozga ega. Ruben Amorimdan keyin Michael Carrickni tanlashda ham uning roli bevosita bo‘ldi. Bu esa uni futbol olamidagi eng yorqin proyektor nurlariga chiqarib qo‘ydi.
“Aqlli futbolchi edi — va bu tasodif emas”
Blackburn afsonasi Colin Hendry, o‘sha chempion jamoa markaziy himoyachisi, Wilcoxni juda yaxshi biladi. U GOAL bilan suhbatda, IvyBet homiyligida gapirar ekan, eski jamoadoshi haqida chizgan portreti bugungi Wilcoxni tushunishga kalit bo‘la oladi.
“U juda aqlli xarakter edi. U aqlli futbolchi bo‘lgan”, — deydi Hendry. Oddiy, ammo og‘ir gap.
U o‘sha yillardagi chap qanotdagi tandemsiz tasavvur qilib bo‘lmas chiziqni eslaydi: bir tomonda Wilcox, ikkinchisida Stuart Ripley. Oldinda esa Shearer va Sutton. “Jason chapda, Stuart o‘ngda. Ikki hujumchi esa ularning bergan to‘plaridan oziqlanardi. Mana shuning uchun ham bu yigitlar Blackburnga deyarli o‘zlari Premyer-ligani yutib berdi. Bu faqat yakunlovchilar emas, ta’minot ham edi”, — deydi u.
Hendry uchun Wilcoxning bugungi lavozimi o‘sha paytda tasavvurga ham sig‘masdi. “Men hech qachon o‘ylamagandimki, Jason bir kun kelib shunday pozitsiyada bo‘ladi, rostini aytsam. Lekin u karyerasidan keyin ham yaxshi ishladi. Avval biznes qildi, keyin Man City akademiyasiga bordi, u yerda o‘sib, akademiya boshlig‘igacha ko‘tarildi. Keyin Southampton uni ‘head-hunt’ qildi, u yerdan bugungi kungacha hammasi juda yaxshi ketdi”, — deya davom etadi sobiq himoyachi.
U bir fikrni qayta-qayta urg‘ulaydi: “Bu meni ajablantirmaydi, chunki u aqlli futbolchi edi. Ko‘p hollarda yaxshi, hatto buyuk futbolchilar yaxshi murabbiy yoki menejer bo‘lib chiqmaydi. Jason esa boshqa yo‘lni tanladi”.
Hendry Wilcoxning maydondan tashqaridagi hayotini ham eslaydi. “Mening ishonchim komilki, u o‘z hayotida yaxshi shaxsiy biznes ham qilgan. Keyin Cityga keldi, u yerda akademiyada murabbiy sifatida boshlab, turli lavozimlarni egallab, o‘sib bordi”, — deydi u.
Keyin esa tabassum uyg‘otadigan detal: “U hazilkash yigit edi. Juda chaqqon, tilga tez, hazil-mutoyibaga usta. Ray Harford va Kenny [Dalglish]ni juda zo‘r taqlid qilardi. Bosh murabbiy va Rayni, xuddi shuningdek Tony Parkesni ham ajoyib qilib parodiya qilgan, xudo rahmat qilsin ularni. Rostini aytsam, Jason komediyachi edi”.
Kulgi ortida esa aniq mantiq, o‘tkir aql, odamlar bilan ishlash qobiliyati yashiringan edi. Bugun Old Trafforddagi kabinetda aynan shunday sifatlar talab etiladi.
Direktorlar davri: kuch qayerda bo‘lishi kerak?
Wilcox endi Manchester Uniteddagi transfer siyosatini belgilayotganlardan biri. Bunday rollar so‘nggi yillarda butun Angliyada ko‘p bahs-munozaralarga sabab bo‘ldi. Murabbiylar ustidan qarorlar qabul qilinishi, sport direktorlarining kuchayib borishi hammani ham xursand qilmaydi.
Hendry bu haqda gapirar ekan, futbolning o‘zgarganini tan oladi: “O‘yin o‘zgardi. Rekrutatsiya — bu o‘ziga yarasha alohida ish”.
U zamonaviy skauting va tahlilning qanchalik chuqurlashib ketganini tasvirlab beradi: “Oddiy tomoshabin uchun bu hammasi juda murakkab ko‘rinadi. Futbolchilarning turli mezonlari, hamma narsani hisobga olishadi. Eng yuqori darajada ular hamma narsani kovlaydi — ijtimoiy hayoti, tarbiyasi, qayerda ulg‘aygani, hammasini tagiga yetishadi. Men buni tushunaman, lekin bu qanchalik o‘sha futbolchining o‘yiniga ta’sir qiladi — bilmayman”.
Shunga qaramay, u bir printsipni qat’iy himoya qiladi: murabbiy ovozi yo‘qolmasligi kerak. “Menimcha, jamoani tanlaydigan, shanba kuni maydonga kim chiqishini hal qiladigan murabbiy — asosiy odam — tarkibga kim kelishida ham o‘z so‘ziga ega bo‘lishi kerak”, — deydi Hendry.
U bugungi futbol iqtisodiyotini ham e’tiborsiz qoldirmaydi: “Bilaman, bu har doim ham shunday emas, chunki moliya bor, boshqa omillar bor, o‘ylash kerak bo‘lgan juda ko‘p narsa bor. Byudjet, maoshlar, hammasi hisobga olinadi, klub to‘g‘ri boshqarilishi kerak. Buni ham tushunaman. Lekin baribir asosiy odam — murabbiy — o‘z jamoasiga kimni olib kelmoqchi ekaniga kamida bir oz ta’sir o‘tkazishi kerak deb hisoblayman”.
Bugun Manchester Unitedda aynan shu nozik muvozanat sinovdan o‘tmoqda. Bir tomonda — Wilcox kabi strukturani, rejalashtirishni, uzoq muddatli loyihani o‘ylaydigan direktor. Ikkinchi tomonda — maydonga chiqib, natija uchun javob beradigan murabbiy.
Old Trafforddagi bu yangi davrda savol bitta: Jason Wilcoxning aqlli, hazilkash, lekin hisob-kitobni yaxshi biladigan xarakteri Manchester Unitedni yana eng yuqori pog‘onaga qaytarish uchun yetarlimi?
