Jessica Hawkins: Ayollar Formula 1’da Kim Bo‘ladi?
Aston Martin’ning haydovchi elchisi, sobiq W Series poygachisi Jessica Hawkins uchun bu savol allaqachon hal bo‘lgan: ayol haydovchi Formula 1 start chizig‘iga chiqadimi-yo‘qmi emas, qachon chiqadi.
Uning javobi aniq: “Yaqin yillarda”.
31 yoshli britaniyalik poygachi 2023 yilda Vengriyada Aston Martin AMR21’ni haydab, deyarli besh yildan keyin zamonaviy F1 bolidini sinovdan o‘tkazgan ilk ayol bo‘lgandi. O‘sha tajriba va bugungi infratuzilma unga bir narsani qat’iy isbotlagan: ayollar F1 uchun yetarlicha kuchli, savol faqat imkoniyat va tayyorgarlik darajasida.
“Yo‘q desam, o‘zimni inkor qilgan bo‘lardim”
Road to Success podkastida undan hayotida ayol haydovchini Formula 1 poygasida ko‘radimi, deb so‘rashdi. Hawkins ikkilanmadi.
“Menimcha, biz bundan bir necha yil naridamiz. Lekin bu albatta sodir bo‘ladi, bunga ishonaman”, – deydi u. “Agar bo‘lmaydi desam, bu mening butun hayotim davomida himoya qilib kelayotgan g‘oyalarimga zid bo‘lardi.”
Uning pozitsiyasi romantik orzudan emas, o‘z ko‘zi bilan ko‘rganidan, o‘zi rulda his qilganidan kelib chiqadi. U F1 mashinasini yarim poyga masofasiga yaqin masofada haydab ko‘rdi. Tan oladi: bo‘yin mushaklari chidam berishni boshlagan. Lekin bunga sabab jins emas, tayyorgarlik yetishmasligi bo‘lganini urg‘ulaydi.
Kuch masalasi: bahsni yopadigan javob
“Men ayollar Formula 1 uchun yetarlicha kuchli ekaniga mutlaqo ishonaman”, – deya davom etadi Hawkins. “O‘zim mashinani yarim poyga masofasiga haydab ko‘rganimdan keyin ham to‘liq masofani bosib o‘ta olardim, degan fikrdaman. Bo‘ynim qiynaldi, ha. Juda qiynaldi. Lekin Formula 1’ni birinchi marta haydayotgan har bir odamning bo‘yni qiynaladi. Bu men ayol bo‘lganim uchun emas edi.”
U bu yerda juda muhim nuqtani ko‘taradi. U F2 yoki F3 kabi kuchli bir o‘rindiqli chempionatlarda muntazam poygalashdan kelayotgan haydovchi emasdi. Mashinaga o‘tirishidan oldin ham, aynan shu tayyorgarlik yetishmasligini bilardi.
“Men F2 chempionatidan kelayotgan haydovchi emasdim. F3’dan keyin mashinaga o‘tirganim ham yo‘q edi. Hattoki Formula 1 haydovchilari ham bir yillik tanaffusdan keyin birinchi kuni bo‘ynidan qiynaladi. Bu men ayol bo‘lganim uchun emas. Agar bo‘ynim bo‘lmaganida, to‘liq poyga masofasini bosib o‘ta olgan bo‘lardim.”
Shu so‘zlar bilan u eng ko‘p takrorlanadigan stereotiplardan birini – “ayollar fiziologik jihatdan F1’ga dosh bera olmaydi” degan gapni – amaliy tajriba bilan rad etadi.
F1 Academy: yo‘q bo‘lgan zinapoya nihoyat qurildi
Hawkins nazarida burilish nuqtasi allaqachon sodir bo‘lgan. Unga ko‘ra, F1 Academy – avval bo‘lmagan darajadagi imkoniyat.
“Endi vaziyat boshqacha. F1 Academy’ga qarang – hayratlanarli. Mening yoshimda bunday narsani faqat orzu qilgan bo‘lardim”, – deydi u. “Bugungi qizlarning ba’zilari hatto bir necha yil oldin qanday bo‘lganini ham tasavvur qilmaydi.”
F1 Academy nafaqat trekda ko‘proq vaqt, balki karyera boshidayoq ko‘rinish, ko‘rinish esa homiylar, akademiyalar, jiddiy dasturlar degani. Avvallari esa ko‘plab iqtidorli qizlar aynan shu bosqichda “ko‘zdan yo‘qolib” ketardi.
Hawkins bu yangi tizimni sinov maydoni sifatida ko‘radi.
“Bu chempionat ayrim haydovchilarning karyerasini butunlay o‘zgartirib yuborish salohiyatiga ega. Kimdir kiradi va cho‘kadi. Kimdir kiradi va suzib ketadi. Suzib ketganlar – Formula 1 o‘rinliklari uchun, motorsportdagi katta imkoniyatlar uchun kurashishga yetarlicha kuchli bo‘lganlar.”
Bu fikr keskin, lekin real. F1 Academy romantik loyiha emas, saralash filtri. Qolganlar esa – F1 eshigini chertishga tayyor bo‘lganlar.
“Bir necha yil” – bu endi mavhum va’da emas
Hawkinsning “bir necha yil” degan iborasi hozirgi poyga olamidagi manzaraga qaraganda bo‘sh gap emas. F1 Academy’da allaqachon jiddiy dasturlar, taniqli jamoalar, yuqori darajadagi murabbiylar ishtirok etyapti. Doriane Pin, Maya Weug kabi ism-shariflar podiumlarda ko‘rinib, bosim ostida ishlashni o‘rganmoqda.
Bu avlod endi tribunadan tomosha qilmayapti. Ular rul ortida.
Savol endi bitta: birinchi bo‘lib kim Formula 1 start chizig‘iga chiqadi – va u qancha vaqt ichida bu sahnani oddiy istisnoden oddiy holatga aylantira oladi?
