Julian Alaphilippe: Velosportdagi So‘nggi Kuni

To‘rt hafta avval, Alpe d’Huez cho‘qqisida, oyoqlarim tagida Julian Alaphilippe asfaltga qulab tushdi. Tour de France’ning so‘nggi oldingi bosqichi, marrada gaplashadigan odamlar ro‘yxatida u yuqorida emasdi. Lekin uni e’tiborsiz qoldirib bo‘lmasdi.

Qo‘llari orqasiga cho‘zilgan, old tomonda yangi fransuz umidi Paul Seixas atrofini OAV o‘rab olgan, Alaphilippe esa ko‘zini bir nuqtaga qadab, bo‘shliq tomonga tikilib o‘tirardi.

Endi, uning sportdan kutilmagan iste’fosi e’lon qilingach, o‘sha lahza butunlay boshqacha ma’no oladi.

Asfalt ustida o‘tirgancha, nihoyat mikrofonlarga yuzlanib, u bu sportda uzoq qolmasligini his qilgan odamdek gapirdi. “Ertani o‘ylamayapman. Umuman hech narsani o‘ylamayapman. Hozir faqat o‘g‘limni quchoqlagim keladi”, dedi u past ovozda.

U bir necha marta, turli darajadagi noaniqlik bilan, bu uning so‘nggi Tour de France’i bo‘lishini aytib o‘tdi. Va o‘shanda ham, hozir orqaga qaraganda yanada mazmunli eshitiladigan gapni aytdi.

“Yo‘q, yo‘q. Bu yerda endi zavq qolmadi”, dedi u bu yilgi Tour haqidagi savolga. “Xo‘p, hammasi bo‘ldi. Zavq qolmaganda, to‘xtash vaqti kelgan bo‘ladi”.

Bu so‘nggi jumlani, albatta, kontekstdan uzib olish mumkin. Aslida u intervyuning o‘zini nazarda tutgan, asta-sekin oyoqqa turib, suhbatni tugatayotgandi. Ammo u nima qilayotganini bilardi; gapni ikki ma’noli qilib aytayotganida ko‘zlarida sho‘x uchqun chaqnadi.

O‘sha zahoti ichimdan: Alaphilippe velosport bilan deyarli xayrlashdi, degan o‘y o‘tdi. Biroq baribir, ehtimol bu faqat o‘sha damdagi hissiyotdir, Tour de France’dagi tushkunlik ortda qolib, 2027 yilga kelib boshqacha qarashga o‘tishi mumkin, degan fikr ham yo‘q emasdi.

Bo‘lmadi. Julian Alaphilippe tamom. Vaqt hech kimni kutmaydi. XXI asrning eng yirik kareralaridan biri yopildi, qutiga solindi, raftga qo‘yildi.

Alaphilippe iste’fosi haqidagi ilk xabarlar va uning rasmiy e’loni orasidagi 24 soat ichida ijtimoiy tarmoqlar toshib ketdi. Faqat muxlislar emas, poyga tashkilotchilari, telekanallar, hamkasb velosipedchilar – hamma unga hurmatini, mehrini yozib tashladi. Xabar hali rasman tasdiqlanmagan bir paytda ham, deyarli hech kim o‘zini tiyolmadi. Chunki bu chavandoz boshqalarga o‘xshamagan tarzda tasavvurni rom etgan edi.

Bu shunchaki “panache” emasdi, albatta u ham bor edi – bochkada emas, chelak-chelak.

Alaphilippe sof elektr edi. Zaryadlangan osmondagi chaqmoqdek, u tomoshabinni qisqa, lekin kuchli chaqnashlar bilan tutib olar edi. Muxlislar bilan bunday darajada “ichak-chavog‘igacha” bog‘lana olgan boshqa chavandozni topish qiyin. U sizni kreslo chetiga olib kelmasdi – u ekrandan qo‘l uzatib, o‘zi poygaga tortib kirardi.

Alaphilippe videoyozuvlar galereyasida unutilmas sahnalar ko‘p: 2019 yilgi Tour de France’da 14 kun sariq maykada yurgani, 2020 yilda Liège-Bastogne-Liège’ni o‘z qo‘li bilan boy bergani… ro‘yxat uzun.

Ammo men uchun cho‘qqi bir dona – 2021 yilda Leuven’da olingan ikkinchi Jahon chempionligi. Uning magnum opus’i, Julian Alaphilippe mohiyatining to‘liq mujassami.

U o‘sha musobaqaga yomon forma va kam umid bilan kelgandi. Keyinroq tan olganidek, ich-ichida kamalak rangli maykadan qutulsa ham yomon bo‘lmas, deb o‘ylardi. Shunga qaramay, qayerdandir Jahon chempionatlari tarixidagi eng buyuk chiqishlardan birini tortib chiqardi.

U ehtiyot choralarini shamolga uchirdi, qayta-qayta hujum qildi, so‘nggi, nafasni ichga torttiradigan aylana bo‘ylab quvuvchilardan qochib ketdi. Bularning barchasini TV kameralariga turfa mimikalar qilib, yo‘l bo‘yidagi olomonni qo‘zg‘atgancha amalga oshirdi.

Bu og‘ir metall musiqasiday velosport edi, sahnada esa haqiqiy shoumen. Shu bilan birga, bu sehrgar ishi ham edi – instinkt, ilhom va sof yurakdan yasalgan, oddiy vattlar yig‘indisidan ancha ustun nimadir. Bir turdagi sehr.

Leuven’dagi poygadan keyingi matbuot anjumanida Alaphilippe aytgan bir gap hanuz yodimdan chiqmaydi.

“2014 yildan beri men o‘sha-o‘sha chavandozman, va hech narsani o‘zgartirmoqchi emasman”, degandi u. “Shu uslubda haydashdan juda katta zavq oldim va bu zavqni saqlab qolish men uchun juda muhim, chunki velosport og‘ir sport, va men robotga aylanishni istamayman”.

Alaphilippe 2014 yilda professional bo‘ldi – Team Sky hukmronligi davri, britaniyaliklar poygalarni shunchalik nazorat va aniqlik bilan boshqarardiki, ularning chavandozlarini “Skybots” deb atashardi. U esa shunday davrda iste’foga chiqyaptiki, bugun panache Tadej Pogačar va Mathieu van der Poel qo‘lida xavfsizdek ko‘rinsa-da, professional velosport hayoti to‘liq ma’lumotlarga botgan, sun’iy intellekt esa karerani boshidan oxirigacha chizib beradigan darajaga kelgan.

Shu oraliqda Alaphilippe o‘zi uchun alohida makon yaratdi. U yerda raqamlar emas, hissiy energiya yo‘l ko‘rsatardi. U yerda u dabdalasi chiqquncha yutqazishi ham, shundan ham shov-shuvli tarzda g‘alaba qozonishi ham mumkin edi. Va u bilan poygaga chiqqanda, keyingi burilishda nima bo‘lishini hech qachon aniq bilmasdingiz.

Oxir-oqibat, velosport Alaphilippe’ni quvib o‘tdi va uni ortda qoldirdi. U esa yorug‘lik so‘nishiga qarshi jim o‘tirmadi. 2024 yilgi Giro d’Italia’dagi bosqich g‘alabasi – 120 kilometrlik yakka hujum bilan olingan – uning eng jasur sarguzashtlaridan biri bo‘lib qoldi. 2025 yilgi Grand Prix de Québec’da esa u yana bir bor vaziyatdan foydalanib, “o‘g‘irlikcha” g‘alaba oldi. Bu uning so‘nggi yutug‘i bo‘lib chiqdi.

2026 yilda esa eski Alaphilippe’dan darak bo‘lmadi. Tour de France unga faqat azob va kurash bo‘lib ko‘rindi, xolos. Alpe d’Huez’da u marrani fransuz velosportining yana bir pasayib borayotgan nomi Warren Barguil bilan yelkama-yelka kesib o‘tdi. Barguil bir necha kun avval yangi avlod haqida keskin gaplari bilan sarlavhalarga chiqqandi: “Avvallari 6 vatt/kilo qilsangiz, zo‘r edingiz. Hozir esa shunchaki yordamchi bo‘lasiz”, degandi u.

Alaphilippe bunga bosh irg‘adi. “Ha, ha. Buni his qilasiz. Va buni ko‘rasiz ham. Tezliklar telba”, dedi u.

Alaphilippe’ning shartnomasi bo‘yicha oldinda yana bir yili bor edi, lekin har doimgidek, yuragi raqamlardan boshqa gapni aytdi. Balki u yana bir mavsumni siqib chiqarishi mumkin edi, ammo u holda faqat “rejani bajarish” bo‘lardi. Bu esa, oxir-oqibat, uning dunyoqarashiga mutlaqo zid.

Shu bois Alaphilippe yana bir bor instinktga quloq soldi va iste’fosini ham o‘z uslubida, improvizatsiya bilan yozdi. Oxirgi kadrgacha o‘ziga xos qolgancha.

U ortda 45 ta professional g‘alaba, Tour de France’da 6 ta bosqich yutug‘i va 2 ta Jahon chempionligi qoldirdi. Lekin eng muhimi, u raqamlardan ko‘ra ko‘proq narsani meros qoldirdi – u sizni qanday his qilganingiz bilan esda qoladi.

Savol esa endi shunday: raqamlar va algoritmlar hukmron bo‘layotgan davrda, yana kim shunday hisni uyg‘ota oladi?