Kamerun Rabatda yangi qirolichalar sahnaga chiqdi

Kamerun ayollar futbolida Afrika taxtini larzaga keltirdi. Rabatda o‘tgan hafta oxirida Malavini 3:0 hisobida mag‘lub etgan terma jamoa Women’s Africa Cup of Nations (Wafcon) g‘olibiga aylandi va turnir kubogini ko‘targan atigi to‘rtinchi mamlakat sifatida tarixga kirdi. Bungacha faqat Nigeriya, Ekvatorial Gvineya va Janubiy Afrika bu sharafga muyassar bo‘lgan edi. Endi esa Kamerun ham erkaklar, ham ayollar qit’a chempioni bo‘lgan kam sonli davlatlar safidan joy oldi.

Bu g‘alaba faqatgina yangi ismning kubokni ko‘tarishi emas. Bu – Afrika ayollar futbolida qo‘riqchilar almashinuvi. Nigeriya va Janubiy Afrika chorak finaldayoq turnir bilan xayrlashdi. Yillar davomida qit’ada hukmronlik qilgan gigantlar uyiga erta qaytdi, sahnaga esa yangi avlod chiqdi.

Kutilmagan chempion: kengaytirilgan turnir bergan imkoniyat

Eng qiziq jihati shundaki, Kamerun bu Wafconga to‘g‘ridan-to‘g‘ri yo‘l olmagan edi. Turnir o‘tgan yil noyabrda 16 jamoaga kengaytirilgachgina ular ro‘yxatga qo‘shildi. Imkoniyat bor edi, lekin deyarli hech kim ularni favorit sifatida tilga olmadi.

Bunga asos ham yetarli edi. Kamerun o‘tgan o‘n yillikda Wafcon finaliga chiqa olmagan, hatto finalda biror gol ham urmagan. Rabatda esa ular Malavi darvozasiga tanaffusga qadar uchta gol kiritdi. Bu natija qit’a sahnasini zabt etishga chog‘langan ertakchi jamoa – Malavining orzulariga zarba bo‘ldi.

Malavi bu turnirga debyutant sifatida, FIFA reytingida 153-o‘rinda, eng past o‘rindagi ishtirokchi bo‘lib kelgan edi. Shunga qaramay, ular maydonni yondirib, finalga qadar yetib bordi va shu yo‘lda kelasi yili Braziliyada bo‘lib o‘tadigan Jahon chempionatiga ilk bor yo‘l oldi. Jahon birinchiligiga Malavi va Kamerun bilan birga yana ikki yangi ishtirokchi – Marokash va Jazoir ham boradi.

Valentine Nguele: darvozadan texnik zonaga

Kamerunning oltin yo‘li ikki oy oldin boshlangan. Sobiq darvozabon Valentine Nguele terma jamoa tarixidagi ilk ayol bosh murabbiy sifatida tayinlandi. U Confederation of African Football (Caf) A darajali murabbiylik litsenziyasiga ega, yurtida esa allaqachon ko‘p yillik ish bilan nom qozongan.

Nguele 2011–2020 yillar oralig‘ida besh marta chempion bo‘lgan Louves Minproff murabbiylar shtabida ishlagan, shuningdek, 2024 va 2026 yillarda chempionlikni qo‘lga kiritgan FC Ebolowa jamoasida yordamchi murabbiy bo‘lgan. U o‘zini shunday ta’riflaydi: futbol – chinakam ehtiros, maydondagi har kuni o‘tayotgan lahzalar – hayotining eng yaxshi onlari. Uning uslubi – ishtirokchi va jalb qiluvchi, ya’ni futbolchilarni ichkaridan yonishga majbur qiladigan murabbiylik.

Natija uzoq kutdirmadi. Nguele qo‘l ostida Kamerun aniq reja bilan o‘ynaydigan, raqibni kechirmaydigan jamoaga aylandi. Ular guruhda birinchi o‘rinni egalladi, chorak finalda 10 karra chempion Nigeriyani mag‘lub etdi, yarim finalda mezbon Marokashni to‘xtatdi va nihoyat finalda Malavini yirik hisobda taslim qildi. Nguele Wafconni yutgan beshinchi ayol murabbiy sifatida tarixga kirdi.

Qulagan gigantlar: Nigeriya va Marokashning alamli kampaniyasi

Kamerun ko‘tarilgan paytda, Nigeriya keskin qulashni boshdan kechirdi. Qit’a gigantlari ilk bor yarim finalga chiqa olmadi. Bu yetmagandek, Jahon chempionati uchun o‘tkazilgan pley-offda Janubiy Afrikaga 2:1 hisobida yutqazib, tarixda ilk bor mundialni o‘tkazib yuboradigan bo‘ldi.

Natija darhol oqibat keltirdi. Nigerian Football Federation bosh murabbiy Justine Madugu va uning butun shtabini iste’foga chiqardi, terma jamoa inqirozini o‘rganish uchun maxsus ishchi guruh tuzish rejasini e’lon qildi. Yillar davomida Afrika ayollar futbolining mezoniga aylangan mamlakat endi o‘zini qayta qurishga majbur.

Marokash ham o‘z uyida uchinchi urinishda kubokni olishni orzu qilgan edi. Oldingi ikki finaldan keyin bu safar “uchinchi marta omad kulib boqadi” degan umid kuchli edi. Ammo bosim ostidagi jamoa eng muhim daqiqalarda sinib ketdi. Penaltilar seriyasida ular dahshatli ko‘rsatkich qayd etdi: yarim finalda Kamerunga qarshi to‘rt urinishdan atigi bittasi gol bo‘ldi, uchinchi o‘rin uchun bahsda Jazoirga qarshi beshta zarbadan faqat ikkitasi aniq bo‘ldi. Bu raqamlar uy mezbonlari uchun juda qimmatga tushdi.

Michaely Bihina va Monique Ngock: Kamerunning temir asosi

Turnir yulduzlari haqida gap ketganda, ikkita ism boshqalardan ajralib turadi: darvozabon Michaely Bihina va yarim himoyachi Monique Ngock. Ikkalasi ham Kamerun futbolining yangi yuziga aylandi.

Bihina “oltin qo‘lqop” sovrinini qo‘lga kiritdi. U darvoza chizig‘ida muzdek xotirjamlik bilan harakat qildi. Chorak finalda Nigeriyaga qarshi o‘yinda to‘qqizta seyv – bu darajada bosim ostida turib berish oson emas. Yarim finalda Marokashga qarshi asosiy vaqt davomida uchta, penaltilar seriyasida yana uchta zarbani qaytardi. Finalda ham darvozasi daxlsiz qoldi. Umuman olganda, olti o‘yinda atigi ikkita gol o‘tkazdi.

Turnirning eng yaxshi futbolchisi sovrini ham Kamerunga bordi. Monique Ngock uchun bu g‘alaba shaxsiy tarixning davomidek bo‘ldi. U 2016 yilda Indomitable Lionesses finalda mag‘lub bo‘lganini televizor orqali tomosha qilganida atigi 12 yoshda edi va alamdan yig‘laganini eslaydi. O‘shanda u o‘ziga va’da bergan: bir kun kelib, imkon bo‘lsa, shu kubokni yurtiga olib qaytadi. Marokashdagi o‘yinlari bilan u aynan shu va’dasini bajardi.

Ngock finalda ham markazni to‘liq nazorat qildi. U Malavining asosiy tahdidi bo‘lgan Chawinga opa-singillarini jilovlashda hal qiluvchi rol o‘ynadi. Raqibning eng xavfli quroli o‘chirilgach, Kamerun o‘yinni o‘z qo‘liga oldi.

Temwa Chawinga: mag‘lub bo‘lsa-da, to‘purar

Shunga qaramay, turnirning eng yaxshi to‘purari sovrini Malavi hujumchisi Temwa Chawingaga nasib etdi. U beshta gol urdi. Xuddi shuncha golni Zambiyadan Barbra Banda, Kot-d’Ivuardan Inès Konan va Kamerundan Marie Ngah ham kiritdi, lekin Temwa ikkita golli uzatma bilan ustunlik qildi.

Ngah finalda ikkita gol urib, chempionlikka muhr bosdi. Biroq individual mukofot Temwaga nasib etdi. Malavi finalni boy berishi mumkin, lekin bu jamoa va ayniqsa Chawinga opa-singillari Afrikadagi kuchlar muvozanatini o‘zgartirayotganini ko‘rsatdi.

Turnir o‘yini: Nigeriya ustidan tarixiy “reyd”

Wafcon davomida tomoshabinlar bir nechta kutilmagan natijalarga guvoh bo‘ldi. Dastlab Tanzaniya B guruhi ochilish uchrashuvida Janubiy Afrikani 87-daqiqada urilgan gol bilan mag‘lub etib, ilk sensatsiyani yaratdi.

Oradan bir kun o‘tib esa Malavi butun turnirning eng shov-shuvli o‘yinini taqdim etdi. Ular Nigeriyani 3:2 hisobida yengdi. Butun dramatizm ikkinchi bo‘limga to‘g‘ri keldi. 73-daqiqada Temwa Chawinga hisobni ochdi, oradan olti daqiqa o‘tib, uning opasi Tabitha hisobni 2:0 ga yetkazdi. Nigeriya qo‘rqituvchi qaytish qilishga urindi: qo‘shimcha daqiqalarda penaltidan gol urdi, ammo 95-daqiqada Temwa yana sahnaga chiqib, 3:1 qildi.

99-daqiqada Nigeriya yana gol urib, oxirgi daqiqalarga hayajon olib kirdi. Lekin Malavi chidadi, bosimga dosh berdi va shu g‘alaba ularni ertakdek safarga – final sari olib chiqdi.

Jazoirning sakrashi va bo‘sh qolgan tribunalar

Jazoir uchun bu Wafcon – tarixiy. Ular ilk bor bronza medallarini qo‘lga kiritdi, turnir tarixida o‘z rekordlarini yangilab, yettita gol urdi. Eng qiziq tomoni – bu gollar yetti xil futbolchiga tegishli. 20 yoshli hujumchi Mélissa Bethi esa o‘yinlari bilan alohida ajralib turdi va yakunda Washington Spirit klubiga yo‘l oldi. Jazoir futboli uchun bu ham maydondagi, ham transfer bozoridagi katta qadam.

Biroq tribunalar bu ko‘tarilishlarning guvohi bo‘lishga shoshilmadi. Turnir davomida stadionlar ko‘pincha bo‘sh bo‘ldi. Mahalliy xabarlarga ko‘ra, brending va axborot kampaniyasi yetarli darajada tashkil etilmagan. Chipta savdosi turnir boshlanishidan atigi bir hafta oldin ochildi, narxlar 20–50 marokash dirhami atrofida bo‘lsa-da, bu ham tomoshabin oqimini keskin oshira olmadi.

Bu ketma-ket uchinchi Wafcon Marokashda o‘tkazildi. Rasmiy raqamlar hali e’lon qilinmagan, ammo 2022 yildagi finalga kelgan 50 mingdan ortiq muxlis ko‘rsatkichini takrorlash qiyin bo‘lgani aniq.

Janine van Wykning ogohlantirishi va global sahnadagi hikoyalar

Janubiy Afrika sobiq sardori Janine van Wyk hozir Shvetsiyadagi Kristianstad klubida yordamchi murabbiy sifatida faoliyat yuritmoqda. U yaqinda chiqargan avtobiografiyasi taqdimotida yana bir bor vatandagi ayollar futboli tizimi haqida keskin fikr bildirdi. Uningcha, Janubiy Afrikaning Wafconni yuta olmasligining sababi – iste’dod yetishmasligi emas, balki ichki chempionatning professional darajasi pastligi.

U futbolchilarda salohiyat borligini, ammo ularni yuqori saviyaga olib chiqadigan infratuzilma va tayyorgarlik tizimi yetishmasligini ta’kidladi. Van Wykning fikricha, bu avlod futbolchilari ko‘proq tayyorgarlikka loyiq edi, ammo tizim ularni “yarim yo‘lda” qoldirdi.

Afrika chegarasidan tashqarida ham ayollar futboli o‘z hikoyalarini davom ettirmoqda. Reggae Girlz haqida suratga olingan hujjatli film – Yamayka ayollar terma jamoasining 2023 yilgi Jahon chempionati sari yo‘lini, tayyorgarlikdagi qiyinchiliklar va tarixiy yutuqlarini, xususan, Panama ustidan ilk mundial g‘alabasini yoritadi. Film 27 avgust kuni namoyishga chiqadi.

Kelajak sari qarash

Wafcon endi 2028 yilgacha qaytmaydi. Turnir odatdagi ikki yillik sikliga qaytarilmoqda. Bu – to‘rt yillik tanaffus. U payt ichida nimalar o‘zgaradi?

Kamerun bu vaqtni qit’a qirolichasi maqomini mustahkamlash uchun ishlatadimi? Nigeriya o‘zini qayta qurib, eski hukmronligini tiklay oladimi? Malavi va Jazoir kabi yangi kuchlar esa bu bir martalik portlash emasligini isbotlaydimi?

Rabatdagi tun bitta haqiqatni ko‘rsatdi: Afrika ayollar futbolida endi eski ssenariy yo‘q. Yangi sahna ochildi. Savol esa bitta: keyingi Wafcon boshlanganda bu sahnada kimlar bosh rolni o‘ynaydi?