Lionel Messi: Futbolning Buyuk Yulduzi Yana Jim Turdi
39 yosh. 120 daqiqa. Jazirama issiq. Bo‘ynida kumush medal, ko‘zida yosh. Lionel Messi oxirgi bor Argentina libosida maydon markazida qotib qoldi. O‘n ikki yil avvalgi kabi emas. Uni yillar davomida nishonga olgan, tushunib bo‘lmas tanqid kampaniyasi tasvirlagancha ham emas. Shunchaki jim turdi. Atrofdagi hammasini yana bir bor yutib olayotgandek.
Keyin sekin o‘sha tanish maysaga cho‘kdi. O‘sha maysa — bundan o‘n yil avval u xalqaro futbol unga hech qachon jilmaymasligiga ishongancha tark etgan maydon. Poyabzal bog‘ichlarini yechdi. Argentina terma jamoasi futbolchisi sifatida oxirgi bor.
Sahnadan sokin ketish
Messi o‘ziga xos, tanib bo‘lmas uslubida sahnani tark etdi. Hech qanday “so‘nggi raqs” hujjatli filmi yo‘q. Katta intervyu yo‘q. Turnir tugamaguncha bir og‘iz so‘z ham yo‘q. Hayratlanarli holat emas: Rosario ko‘chalarida to‘rt yoshligida “katta bolalar uchun juda kichkina” deb topilgan paytdan beri u gapni emas, o‘yinini ishlatib keladi.
Yigirma yildan ortiq davom etgan xalqaro yo‘l yakunida Messi rasmiy ravishda Argentina terma jamoasidan ketayotganini e’lon qildi. 207 o‘yin. To‘qqizta final. To‘rtta yirik sovrin. Eng kattasi — 2022 yilda. Hikoya esa Ispaniyaga qarshi mag‘lubiyat bilan tugaydi. Raqib kuchliroq bo‘ldi. Lekin bu yakun uning turnirdagi dahshatli o‘yinini ham, butun ertakdek karerasini ham so‘ndira olmaydi.
2026 yil. 39 yoshli Messi orzu qilgan hamma cho‘qqilarni zabt etib bo‘lgan bir payt. Qiziq, yillar davomida u haqidagi eng baland ovozli tanqid aynan xalqaro maydondagi “muvaffaqiyatsizlik” bo‘lgani endi deyarli esdan chiqqandek. “Ha, u Barca uchun buni qiladi, lekin nega mamlakati uchun qila olmaydi?” degan savollar bir paytlar sarlavhalarni to‘ldirardi.
Bu tishlashlar raqiblardan chiqdi, lekin faqat ulardan emas. O‘z yurtida ham Messi va uning oilasi qayta-qayta hurmatsizlik, hatto nafratga duch keldi. Bugun uni osmonga ko‘tarayotgan ayrim muxlislar va jurnalistlar o‘sha paytlar uni yer bilan bitta qilgan edi. To‘rtta ketma-ket yutqazilgan final, yillar davom etgan yurak ezuvchi mag‘lubiyatlar, 2016 yilda Chilega boy berilgach e’lon qilingan, keyin ortga olingan iste’fo qarori — hammasidan keyin kayfiyat asta-sekin o‘zgara boshladi.
La Scaloneta davri
Lionel Scaloni, Rodrigo De Paul, Cristian Romero, Emiliano Martinez, tajribali Angel Di Maria va Nicolas Otamendi bilan birga Messi nihoyat maxsus jamoa atrofida to‘plandi. 2021 yilda, eng ashaddiy raqib uyida, to‘siq yorildi. Darvoza ochildi — va oqimni to‘xtatib bo‘lmadi.
Enzo Fernandez, Julian Alvarez kabi yangi yuzlar safga qo‘shildi. Argentina yana dahshatli kuchga aylandi, yo‘lidagi hammani (Saudiya Arabistonidan tashqari) supurib tashlab, yana uchta yirik sovringa qo‘l soldi. Ularning eng yorqin yulduzi — 2022 yilgi Jahon chempionligi. La Scaloneta raqiblar ro‘yxatida hech kim duch kelishni istamaydigan jamoaga aylandi. Oldinda — yakka lider, ortida — o‘z butiga o‘ynayotgan armiyasi.
Bugunga kelib, Messi terma jamoani tark etar ekan, uning qo‘l ostida Argentina tarixidagi eng buyuk davrni boshdan kechirganiga shubha qolmadi. Bu jamoa maktabning ikkinchi sinf o‘quvchilari hali hech qachon Messining ishtirokida pley-off mag‘lubiyatini ko‘rmagan avlodni ulg‘aytirdi. Bir paytlar “xalqaro sahnada muvaffaqiyatsiz” yorlig‘ini olgan futbolchining sovrinlar javoni endi shunchalik kengki, o‘sha tanqidchilar bugun aksincha, “xalqaro futbol unga moslashtirilgan” deya noliydi.
Raqamlardan ham kattaroq meros
Futbolning eng katta sahnasi o‘zining eng yorqin yulduzini yo‘qotyapti. 91 ta gol bir kalendar yilida. Sakkizta Ballon d’Or — to‘rttasi 25 yoshigacha. 1 348 ta golli ishtirok. 44 ta sovrin. Rekordlar va yana o‘nlab boshqalar — ko‘pi yillar davomida yangilanmasligi aniq.
Ammo futbol aslida bundan ham ko‘prog‘ini yo‘qotmoqda. Chunki bu o‘yin matematika emas, san’at. Va shu san’atni hech kim Messi darajasida gavdalantira olmadi.
U ehtimol tarixdagi eng iqtidorli futbolchi. Lekin iqtidorning o‘zi yetarli emas edi: u yana bir bor jamoasini Jahon chempionati finaliga sudrab chiqdi, maydonda o‘g‘illariga teng yigitlardan ustun keldi, uyda otasi hayot-mamot bilan kurashayotgan bir paytda ham. Sportni bir necha bor zabt etgan odam har bir uchrashuvni yana oxirgidek o‘ynashi bilan ham tushuntirib bo‘lmaydi bu.
Messining ta’sirini so‘z bilan to‘liq ifodalashning iloji yo‘q. Bunga mendan ham iste’dodli jurnalistlar urinib, charchagan. Balki buning sababi bor: bugun futbol ishqibozlari “ortiqcha maqtalgan”, “shishirilgan” degan so‘zlarni eshitganda ko‘zini olib qochishi bejiz emas. Uning o‘yinga qo‘shgan eng katta hissasi raqamlarga umuman bog‘liq emas.
Har kimning o‘z Messisi bor
Har bir muxlis uning karerasini o‘zicha boshdan kechirdi. Va har kim uni o‘zicha eslab qoladi. Kimdir Real Madrid, Athletic Club yoki Getafe darvozasiga urgan yakka-yu-yakka reydlarini eslaydi. Boshqa birov Jordi Alba uzatmalarini, MSN uchligining uyg‘unligini, tarixdagi eng buyuk yarim himoya triosi bilan bo‘lgan aloqasini.
Ko‘pchilik uchun esa u — qo‘lda ko‘tarilgan Chempionlar Ligasi kuboklari, cheksiz La Liga chempionliklari va nihoyat Jahon chempionligi bilan bog‘liq lahzalardir.
La Pulga bizga maydonda abadiy saqlanadigan minglab kadrlar qoldirdi. Lekin uning o‘yinga olib kirgan eng katta qadriyati — bu o‘z ishini mukammal egallagan odamni tomosha qilish hissi. O‘yinni hammadan yaxshi ko‘radigan, hammadan yaxshi tushunadigan, hammadan yaxshi o‘ynaydigan insonni.
Milliardlab odamlar to‘p tepgan. Lekin u keltirgan ehtiros, his-tuyg‘u, sof quvonch — o‘ziga xos, taqqoslanmas.
Kimdir uni o‘z mamlakati sharafini himoya qilayotganini ko‘rib quvonchdan yig‘ladi. Kimdir faqat dunyodagi eng yaxshi futbolchini tomosha qilish uchun televizor yoqdi. Har safar u maydonga chiqqanda bu — daho namoyishi edi. Oddiy bir birinchi teginish, bo‘sh zonaga qabul qilingan to‘p, tezkor devor, tanani yengil chayqatish yoki oddiy fintning o‘zi odamni lol qoldirardi. Chunki u imkonsizdek tuyulgan narsalarni oson ko‘rsatardi.
Keyin esa faqat o‘zi ko‘ra oladigan paslar, faqat o‘zi topa oladigan burchaklar, faqat o‘zi ochib bera oladigan himoyalar kelardi. Ustiga-ustak, u tarixdagi eng yaxshi to‘purarlardan biri.
Bolalik hayratini qaytarib bergan odam
Uning iste’fosi — hayotda nodir uchraydigan holatlardan biri: yig‘layotgan kichkina bolaning reaksiyasi kattalar qalbida ham aynan shunday aks-sado beradi. O‘sish, maktab, hatto psixologiya bo‘yicha ilmiy daraja ham buni tushuntirib berolmaydi.
Futbol — bolalar o‘yini. Faqat kattalar bu o‘yin uchun aql bovar qilmas pul oladi, murabbiylik qiladi, tahlil qiladi. Va bir odam shu o‘yinni deyarli mukammallashtirib qo‘ydi. Taktika, jismoniy tayyorgarlik, logistika — hammasi ortda. Markazda esa o‘yin qoladi. Uning yuragi. Uni eslatish, bolalikdagi o‘sha hayratni qayta uyg‘otish uchun Messidek kimdir kerak edi.
Shu bois hech kim uning ketishini istamaydi. Chunki hamma uning sehridan yana biroz bo‘lsa ham bahramand bo‘lishni xohlaydi. Ich-ichimizda hanuz o‘sha bolamiz: “Qol, ketma”, — deb yolvorayotgan.
Tarixda juda kam futbolchi bor: ham timsol bo‘ladigan darajada iqtidorli, ham yetakchi bo‘ladigan darajada dono. Messi esa nafaqat futbol dahosi, balki o‘yinga bo‘lgan muhabbati, kamtarligi, sof ehtirosi bilan butun bir avlodni ilhomlantirdi.
Bu avlod uni ko‘rish uchun bor-budini sotib, dunyo bo‘ylab uchib bordi. Bu avlod eski Camp Noudagi darslaridan bir daqiqani ham o‘tkazib yubormaslik uchun maktabdan yugurib uyga qaytdi. O‘sha avlodning bir qismi keyinchalik Argentina yoshlar terma jamoalari orqali yuqoriga ko‘tarildi. Va bolalikda televizorda ko‘rib, hech bo‘lmaganda bir kun mashg‘ulotda yonida turishni orzu qilgan o‘sha yigitlar har bir o‘yinda maydonda jonini berdi. Faqat bitta maqsad uchun — o‘z qahramoniga nihoyat uning haqiga yarasha kubokni ko‘tarishga yordam berish.
So‘nggi katta sahna
Ko‘p odamlar “futbol Messiga Jahon chempionligini qarzdor edi” deb aytadi. Aslida esa bu qarzni o‘yinchilarning o‘zi ado etishi kerak edi — baribir bu jamoaviy sport. Ular buni tushunishardi. Ular o‘zlaridan kattaroq maqsad uchun o‘ynayotganini bilishardi. Ular Messining yillar davomida terma jamoani shon-shuhrat sari yetaklash uchun osmon-u yerni joyidan qo‘zg‘atishga uringanini ko‘rib ulg‘aydi. Har safar oxirida ko‘z yosh, lekin keyingi safar yana qaytish uchun topilgan kuch, g‘urur, iroda — hammasi ularga o‘rnak bo‘ldi.
Ehtimol, unga beriladigan eng katta ta’rif shuki: klub va terma jamoa uchun qilgan hamma ishlaridan tashqari, bugun sobiq jamoadoshlari yuborayotgan xabarlar, avvalo, inson sifatidagi fazilatlarini madh etmoqda. Kapitan, lider, jamoadosh, do‘st sifatida u nafaqat o‘zini, balki atrofidagilarni ham o‘zgartirdi, ko‘tardi. Uning o‘ziga xos iste’dodidan tashqari, aynan fidoyiligi uni futbolchilar ham, muxlislar ham beistisno yoqlaydigan shaxsga aylantirdi. Va ko‘p ma’noda shu xususiyati unga xalqaro futbolni mutlaq g‘olib sifatida tark etish imkonini berdi.
Karyerasi hali tugagani yo‘q. Lekin global sahnadagi so‘nggi o‘yinini o‘tkazib bo‘lgani deyarli aniq. Endi odamlar uning Miami’dagi so‘nggi yillarini, yaqin do‘stlari bilan yonma-yon o‘ynayotganini tomosha qilishadi. U yerda ham u haftasiga to‘rt gol urib, hanuz maydonni boshqarayotgan bo‘lishi mumkin. Lekin haqiqiy, eng yuqori bosim ostidagi so‘nggi uchrashuv — Jahon chempionati finali bo‘lib qolgandek.
Bu biroz adolatsiz tuyuladi. Chunki barcha boshqa fazilatlari haqida gapirar ekanmiz, 39 yoshida ham u istalgan maydondagi eng zo‘r futbolchi ekanini butun dunyoga yana bir bor ko‘rsatdi. Lekin endi u hech kimga, hatto o‘ziga ham biror narsa isbotlashi shart emas.
Savol esa shunday: futbol Messidan keyingi davrga tayyormi? Yoki biz hali ham ichimizda, tribunada, ekran qarshisida o‘tirgan o‘sha bolamizmi — maydonga qarab, navbatdagi mo‘‘jizani kutayotgan?
