Maccabiah: ikki vatanli sportchilarning kurashi
Yerushalayimdagi Teddy Stadium ochilish marosimida bayroqlar daryodek oqib kirdi. Finlandiyadan tortib South Africa va Taiwan delegatsiyalarigacha maydon bo‘ylab yurib o‘tdi. So‘ng sahnaga eng katta to‘lqin kirib keldi – 2 200 nafar sportchidan iborat Israel delegatsiyasi.
Ammo bu saf tortganlar orasida alohida ko‘rinadigan bir guruh bor: ular bugun Israel fuqarosi, lekin Maccabiahda hanuz tug‘ilib o‘sgan yurtlari uchun kurashmoqda. Bayroq boshqa, uy esa shu yerda.
“Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi”
Expo Tel Avivdagi Maccabiah Cityda hip-hop raqs ustaxonasida kulgi va baland musiqa yangraydi. Zalda kichik qizaloqlar sakrab raqs tushmoqda. Ularning orasida to‘rt yoshli qizini kuzatib turgan, ko‘k rangli “Maccabi Estonia” futbolkasidagi fencer – Michael Raichman.
U ko‘p yillardan beri Haifada yashaydi, allaqachon bu yerda hayot qurib bo‘lgan. Baribir, Maccabiahga kelganda u Estonia bayrog‘ini ko‘taradi.
“Men bu yerda ancha vaqtdan beri yashayman – qizim tug‘ilishidan ham oldin,” deydi u. “Men Estonia va yahudiy jamoasini himoya qilaman. Agar men bo‘lmasam, hech kim bo‘lmaydi!”
Raichman bu yilgi o‘yinlarda yagona estoniyalik ishtirokchi. Bitta sportchi, bitta bayroq, butun jamoaning mas’uliyati yelkasida.
Yaqin atrofdagi boshqa pavilyonda esa boshqa ranglar ko‘zga tashlanadi. Qoramtir ko‘k rangli Cuba futbolkasi kiygan Alexis Chavez yonida uch nafar o‘smir jamoadoshi bilan turibdi. Ular endigina 3x3 basketbol turnirini yakunlashgan.
Chavez 15 yildan beri Hadera shahrida yashaydi, jamoadoshlari esa hanuz Cubada. Shunga qaramay, Maccabiah ularning barchasini bitta chiziqda birlashtiradi.
“Bu hamma yahudiylarni birlashtiradi – aka-ukadek,” deydi u. “Hammasi juda sababa.”
Basketbol maydonidan chiqib ketayotgan bu yigitlar uchun bu faqat hisob va statistika emas. Bu – uzoq oroldan kelgan xotira, yangi vatandagi hayot va bitta xalq atrofida to‘plangan hissiyotlar aralashmasi.
Kolumbiyalik shtanga ko‘taruvchi va ildizlarga qaytish
Yon-atrofda shovqin, musobaqalar, e’lonlar. Shu olam ichida 27 yoshli Judith Gaon shtanga yonida jim turibdi. U Kolumbiyada tug‘ilgan, bugun esa Yerushalayimdagi Hebrew University of Jerusalemda ikkinchi bosqich tibbiyot talabasi va uch karra Israel chempioni.
Ammo Maccabiahga kelganda u Israel formasini emas, Kolumbiya ranglarini tanlaydi.
50 kilogrammli ko‘tarishni muvaffaqiyatli bajargach, u navbatdagi bosqichga yo‘l oldi. Bunga qadar ikki marta urinishda xato qilgan, ammo zalning qo‘llab-quvvatlashi uni qayta oyog‘iga turg‘izdi.
“Juda ko‘p olqishlarni eshitdim,” deydi u qisqa nafasini rostlab.
Judith shtanga ko‘tarishni yetti yil avval Jerusalem CrossFit markazida kashf qilgan. Hozir u yerda ishlaydi ham. Sport unga o‘zini yengib o‘tishda, tibbiy holati bilan kurashishda, ishonchni qayta topishda tayanch bo‘lgan.
U xalqaro maydonda Israel nomidan ham chiqadi, bundan faxrlanadi. Lekin Maccabiahda Kolumbiya uchun musobaqalashish – bu boshqa daraja.
“Kolumbiyani himoya qilish ajoyib,” deydi u. “Shunda men ildizlarimni, xalqimiz boshidan o‘tkazganlarini unutmayman.”
U buni Pesax hikoyasi bilan qiyoslaydi: “Bu Pesaxga o‘xshaydi. Har doim ildizlarimizni, qaerdan kelganimizni va qayerga ketayotganimizni eslaymiz. Men qaerdan kelganimizni eslab turishni yaxshi ko‘raman.”
Uning otasi va ko‘plab qarindoshlari hanuz Kolumbiyada yashaydi. U shtanga ko‘tarayotganda, zalda ikki bayroq – ko‘nglida esa ikki vatan yonma-yon turadi.
Kichrayib borayotgan Kolumbiya delegatsiyasi
Kolumbiya delegatsiyasi menejeri Bela Himelfarb burchakdagi stolda hujjatlarni tartiblaydi, yonida esa bir necha yosh sportchi shovqin-suron qiladi. U raqamlarga qaraydi va yelka qisadi: bu yil hammasi boshqacha.
Avvalgi Maccabiahlarda Kolumbiya sahnaga katta kuch bilan chiqardi: 2022 yilda 150 nafar sportchi, 2025 yilda 80 nafar. Bu safar esa atigi besh nafar ishtirokchi. Aksariyati – o‘smirlar.
Sabablar ko‘p. U ularni aniq sanab o‘tadi: maktablarning Israelga sayohatlari bilan to‘qnash kelgan taqvim, FIFA World Cup bilan bir vaqtda tushgan sanalar. Natijada samolyotlar bo‘shroq, delegatsiya esa torroq.
Himelfarb vaqtini Bogotá va Harish o‘rtasida bo‘lib o‘tkazadi. Unga ko‘ra, Kolumbiya yahudiy jamoasi uchun Israel hanuz beqaror davrlarda boshpana sifatida ko‘riladi.
“Odamlar o‘zlarini xavf ostida his qilganda Israelga kelishni xohlashadi,” deydi u.
Yangi prezidentning saylanishi, Israelga nisbatan iliqroq munosabat haqidagi tasavvur xavotirlarni biroz yumshatgandek. “Hozircha ehtiyoj bo‘lmasligi mumkin,” deydi u, biroq darhol qo‘shimcha qiladi: “Ko‘p yoshlar baribir ko‘chib kelishga, aliyah qilishga urinmoqda.”
Delegatsiya soni kamaygan bo‘lishi mumkin, ammo Kolumbiya ranglarini ko‘tarib kelgan besh nafar sportchi uchun bu raqam emas, ramz masalasi.
Israelni chetdan turib himoya qilayotganlar
Maccabiah hikoyalari faqat Israelga ko‘chib kelganlar haqida emas. Ba’zilar aksincha, bu yerdan ketgan, lekin maydonga qaytib kelgan.
18 yoshli Jonah Weissmann hozir Miami shahrida yashaydi. Shunga qaramay, u Maccabiah uchun Israelga qaytdi – bu safar Team Israel beysbol jamoasi tarkibida.
Uning oilasi 2018 yilda Boulder, Colorado shtatidan Israelga ko‘chib kelgan. Dastlab bir yilga reja qilishgan, ammo bu “bir yil” to‘rt yilga cho‘zilgan.
“Ota-onamiz bizning yahudiylik bilan bog‘lanishimiz kuchayishini, o‘z “pufagimiz”dan chiqishimizni xohlagan,” deydi u Ra’anana shahridagi Ezra Schwartz Memorial Fielddagi uchrashuv oldidan.
2022 yilda ular yana AQShga qaytganida, Jonah uchun Israel nomidan o‘ynash imkoniyati yakunlangandek ko‘ringan. Lekin jamoa tuzilayotganda sobiq jamoadoshi menejer Freddie Bainga uning nomini tilga oladi. Shundan so‘ng taklif keladi.
U bugun yana ko‘k-oq rangdagi forma bilan safda. “Jamoa yigitlari bilan birga o‘ynayotganimdan juda xursandman,” deydi u. Bu uning uchun nafaqat sport, balki to‘rt yillik hayot, til, do‘stlar va xotiralarga qaytish.
Maccabiah – natijadan ham kattaroq maydon
Ezra Schwartz Memorial Fielddagi o‘yin oldidan ikkala jamoa – Israel va United States futbolkalari yonma-yon turib, jim tinglaydi. Oldinda – Yoav Schwartz. U 2015 yil 19 noyabr kuni terror hujumida halok bo‘lgan, Israelda “gap year” dasturi davomida ko‘ngillilik qilayotgan 18 yoshli amerikalik Ezra Schwartzning amakisi.
Yoav o‘yinchilarga bir kun avvalgi email haqida gapirib beradi. Ezra o‘limidan bir kun oldin Israel Association of Baseballga xat yozib, mahalliy jamoaga qo‘shilishni so‘ragan. Bugun esa Maccabiah beysbol turniri aynan uning nomini olgan maydonda o‘tkazilmoqda.
Bu yerda hikoyalar shu bilan tugamaydi. Ertasi kuni jamoalar Debbie Zieringni tinglashdi. U o‘g‘li Aryeh haqida so‘zlab berdi – 2023 yil 7 oktyabr kuni Hamas hujumining ilk daqiqalarida Israel janubini himoya qilib halok bo‘lgan askarlardan biri.
Shu lahzalar Maccabiahning asl yuzini ochib beradi. Bu yerda medallar, rekordlar va protokollar bilan bir qatorda xotira, yo‘qotish va birlashish ham bor. Sportchilar start chizig‘ida turar ekan, ular nafaqat o‘zlari, balki kelolmaganlar, qaytib kelmaganlar nomidan ham yuguradi, sakraydi, zarba beradi.
Qariyb ikki hafta davomida 40 dan ortiq sport turi bo‘yicha musobaqalar o‘tkaziladi. Bu vaqt ichida turli qit’alardan kelgan sportchilar do‘stlashadi, turli mamlakatlardagi yahudiy hayoti haqida hikoyalar almashadi, Israel bilan aloqalarini mustahkamlaydi.
Michael Raichman, Alexis Chavez va Judith Gaon kabi ishtirokchilar uchun esa Maccabiah yanada nozik bir imkoniyatni beradi: ularni tarbiyalagan, shakllantirgan mamlakatni nishonlash, shu bilan birga bugun “uy” deb ataydigan yurtga sodiqligini ko‘rsatish.
Ikki bayroq, bitta yurak – bugungi Maccabiah maydonlarida eng kuchli ramz ana shu emasmi?
